Lời của Mạn Thanh, càng chậm càng yếu, cuối cùng biến thành những tiếng lầm bầm tự thoại, hòa lẫn vào tiếng cười nói cuồng nhiệt của năm sáu thanh niên đang quây quần phía tây phòng khách. Anh búng đi đoạn tro tàn trắng bệch trên đầu điếu thuốc, dựa người vào thành ghế một cách rũ rượi, không nói thêm lời nào nữa. Dường như nỗi ưu sầu đã đè nghẹn lấy lưỡi anh, khiến anh chỉ có thể dùng đôi mắt đã mệt mỏi vì nhìn thấu nhân sinh để trút hết nỗi muộn phiền vô tận trong lòng.

Thế nhưng nhóm thanh niên phía tây lại như chiếm lấy cả phòng khách này bằng những tiếng cười đùa của họ; những âm tiết khép miệng dày đặc của tiếng Quảng, âm giọng vùng Tương nhanh gọn sắc bén, những tiếng cười nói mở rộng, và cả chuỗi âm thanh lanh lảnh như một bản "nhạc nhanh" của người phụ nữ tranh nhau nói, cứ lớp này đuổi lớp kia, va đập trong bốn bức tường sơn dầu màu vàng nhạt.

Mạn Thanh dường như chẳng nghe thấy gì cả, chỉ dán ánh mắt mơ hồ nhìn chằm chằm vào Trọng Chiêu đối diện; điếu thuốc kẹp giữa ngón giữa và ngón trỏ tay phải, tỏa ra làn khói xanh nhạt. Còn Trọng Chiêu, anh cũng đang trầm tư, không mấy để tâm đến sự ồn ào ngay sát bên cạnh. Mặc dù bản thân anh là một người có định kiến vững vàng, đầy lòng lạc quan, nhưng những tiếng rên rỉ mệt mỏi của Mạn Thanh khi khổ sở truy cầu ý nghĩa nhân sinh mà cuối cùng chẳng thu được gì, cũng khiến anh cảm thấy một nỗi buồn man mác không tên. Anh nhớ lại một năm đầy biến động vừa qua, thực sự đã diễn hết những thăng trầm của nhân thế; tận mắt chứng kiến bao người đột nhiên vươn lên, rồi lại thoắt cái lụi tàn; có biết bao nhiêu chuyện khiến người ta vui mừng hớn hở, biết bao nhiêu chuyện khiến người ta đau lòng rơi lệ, và lại có bao nhiêu chuyện khiến người ta kinh ngạc đến mức không dám tin vào mắt mình, tai mình. Chẳng trách Mạn Thanh, một tiểu tốt trong thời đại lớn này, lại đến mức bi thương không thể kiềm chế. Anh vô thức hất tay trái đang chống trên tay vịn ghế ra không trung, như thể muốn vứt bỏ thứ gì đó; sau đó kiên định nhìn gương mặt tái nhợt của Mạn Thanh, không biết làm sao để khuyên giải người bạn học cũ này.

Nhóm thanh niên phía tây lúc này, giống như pháo hoa đã bắn xong, đột nhiên lặng đi; khắp phòng khách chỉ còn tiếng đồng hồ lớn vẫn đang oai vệ chạy những vòng thời gian của nó.

Trọng Chiêu thở phào nhẹ nhõm. Sự tĩnh lặng bất ngờ trong thoáng chốc như một cơn gió lạnh, thổi bay vài thứ trong màng não đang hơi căng cứng của anh. Anh nhìn vào mắt Mạn Thanh, chậm rãi nói:

"Chỉ mới chia tay có một năm, Mạn Thanh, không ngờ cậu lại trở nên bi quan thế này. Lúc còn ở trường, cậu rất có lý tưởng, cậu dũng cảm nhìn thẳng vào viễn cảnh phía trước, bất chấp tất cả mà theo đuổi; ai mà ngờ được Trương Mạn Thanh của hai ba năm trước lại chính là cậu của ngày hôm nay cơ chứ! Tớ thật sự không thể ngờ được cuộc sống chính trị hơn một năm nay đã mài giũa cậu thành ra thế này. Tuy nhiên, Mạn Thanh à, đây cũng không phải tại cậu đặc biệt yếu đuối, mà thực sự là thế sự quá khiến người ta thất vọng. Cậu nghe đây, khắp nơi đều là tiếng kêu than không thỏa mãn, tiếng kêu than khổ muộn. Cứ lấy nhóm bạn trong hội đồng hương của chúng ta ra mà nói, cậu nhìn nhóm họ ở phía tây xem, tuy cười cười nói nói, trông như vô cùng vui vẻ, nhưng nếu cậu lại gần tâm sự với họ, cậu sẽ hiểu ngay. Tớ thường nghĩ, những người không chia sẻ nỗi khổ muộn của thời đại này, chỉ có hai loại: một là những kẻ tê liệt, mông muội, hai là những bậc đại dũng giả vượt lên trên thời đại. Mạn Thanh, tớ tin lòng dũng cảm ngày trước của cậu cuối cùng sẽ quay trở lại."

"Dũng cảm rồi sẽ quay lại thôi," Mạn Thanh thở dài nói, vứt đầu thuốc vào ống nhổ, "nhưng đã đổi hướng rồi. Trọng Chiêu, mặc dù cuộc sống năm qua chỉ đem đến cho tớ nhiều sự vỡ mộng, nhưng tớ không hề hối hận, ngược lại còn cảm ơn năm qua. Trọng Chiêu, vừa rồi chẳng phải cậu nói lúc ở trường tớ bất chấp tất cả để theo đuổi viễn cảnh của mình sao? Đúng vậy, mỗi người chúng ta đều có một viễn cảnh để làm đối tượng phấn đấu; nhưng giả sử viễn cảnh của cậu chỉ là một ảo ảnh hư vô, thì cậu thà chịu đựng nỗi đau vỡ mộng mà xông lên đập tan ảo ảnh ấy, hay là muốn tự lừa dối chính mình, cứ đắm chìm trong những giấc mơ đẹp? Với tớ, tớ thà chấp nhận nỗi bi ai của sự vỡ mộng còn hơn. Cho nên tớ ghét năm vừa qua, đồng thời cũng cảm ơn cái năm đầy rẫy khóc cười, đáng hát đáng khóc này. Sự bi quan của tớ—đúng, tớ thừa nhận hiện tại mình có chút bi quan—không phải ở chỗ viễn cảnh bị tiêu diệt, mà là ở chỗ tớ nhìn ra căn bệnh thời đại hiện nay. Cái giá của kinh nghiệm một năm qua, chỉ có bấy nhiêu thôi, chỉ bấy nhiêu thôi..."

Giọng Mạn Thanh lại nhỏ dần, đồng thời anh cúi thấp đầu.

Nhóm người phía tây lúc này lại đang bàn tán lộn xộn về chuyện gì đó. Thỉnh thoảng có một hai câu kêu lên cao vút, "Chúng ta không cam tâm!", "Chúng ta còn phải tiến lên!" truyền đến tai hai người.

"Trọng Chiêu, cậu có biết căn bệnh thời đại hiện nay là gì không!" Mạn Thanh đột nhiên ngẩng đầu lên nói đầy phấn khích, giọng cũng to hơn hẳn. "Không phải gì khác, chính là nỗi khổ muộn của thời đại mà chúng ta vẫn thường nói. Đương nhiên đây là nỗi khổ muộn thời đại theo kiểu Trung Quốc. Năm ngoái tớ đã trải qua rất nhiều nơi—chuyện đó tớ đã nói với cậu rồi—tớ đi đến đâu cũng thấy căn bệnh này. Chúng ta—như ai đó từng nói—những thanh niên phiêu lãng, có khổ muộn; nhưng thành phần khổ muộn của chúng ta là nỗi bi ai của sự vỡ mộng, nỗi sốt ruột hướng thiện, và sự xung động sa đọa. Khổ muộn của họ lại khác. Khổ muộn của họ là: hôm nay không biết chuyện ngày mai, mỗi ngày đều bất an như ngồi trên đống lửa. Không ai dám nói số phận mình còn được bao lâu; ai nấy chỉ lo trước mắt, kiếm được tiền là cứ kiếm đã, đạp đổ được người khác là đạp đổ rồi hả hê cái đã, ai nấy chỉ biết tính toán cho riêng mình, lợi hại giống nhau thì liên kết, lợi hại xung đột thì chia rẽ; không có lý do, không có mục đích, không có chủ nghĩa, thế mà những lời họ nói ra lại nghe hay ho như nhau. Trọng Chiêu, cậu bảo còn cách nào nữa không? Sao không khiến người ta thất vọng cho được? Có đôi khi tớ thực sự nghi ngờ về vận mệnh dân tộc chúng ta, khả năng của dân tộc chúng ta; tớ không nghĩ ra lý do để tự bào chữa cho mình, nói rằng dân tộc lão đại này lại có tinh thần tân sinh, nói rằng chúng ta có thể giải quyết vấn đề của chính mình—vấn đề Trung Quốc đầy bí ẩn. Thậm chí tớ không dám tin dân tộc chúng ta có mục đích riêng; ngay cả khi nói là có mục đích, như một vài người quá lạc quan, quá mơ mộng hiện nay nói, thì chẳng qua cũng chỉ là tự giải vây cho mình thôi; hoặc là tự lừa dối người khác, ngay cả khi không lừa dối, tớ cũng không dám tin có khả năng thực hiện."

Mạn Thanh ngắt lời, lấy điếu thuốc thứ hai ra châm lửa. Anh quay đầu liếc nhìn nhóm người phía tây, lại thấy Chương Thu Liễu ở đó cũng đang nhìn mình, ném cho anh một nụ cười từ xa. Anh lại nhìn thấy một người mặc âu phục đang cúi đầu, viết gì đó rất nhanh.

"Quan sát của cậu không sai. Nhưng những lập luận của cậu, tớ lại không thể tán thành. Mạn Thanh, tại sao cậu không nghĩ đây vốn là những hiện tượng tất yếu của thời đại quá độ? Lòng người dao động vốn là phụ phẩm của mọi thời đại đại cách mạng. Giai đoạn này, là bắt buộc phải trải qua."

Trọng Chiêu vẫn lạc quan nói.

"Đôi khi tớ cũng từng nghĩ thế, nhưng lại sợ đây chẳng qua chỉ là sự tự an ủi vô vị mà thôi. Ngay cả khi đây là những hiện tượng tất yếu của thời đại quá độ, thì thời đại quá độ này hẳn là rất dài, có lẽ vĩnh viễn không có điểm dừng—tuy nhiên vẫn chưa đến nỗi tuyệt vọng."

Mạn Thanh trầm ngâm một lát rồi trả lời. Anh vươn vai, máy móc nhìn cách bài trí trong phòng khách. Đây là lần đầu anh đến hội đồng hương này. Nếu không phải một giờ trước gặp Trọng Chiêu trên đường, anh thực sự không biết các bạn học cũ ở Thượng Hải lại có hội đồng hương với địa điểm cố định này, càng không ngờ quy mô địa điểm lại xa hoa đến thế. Phòng khách nằm ở tầng hai của căn nhà nhỏ ba tầng, khá rộng rãi, ba mặt có cửa sổ, nội thất cũng rất lộng lẫy, Mạn Thanh và Trọng Chiêu ngồi trên chiếc ghế sofa kê cạnh cửa sổ góc đông nam. Ngăn cách bởi một chiếc bàn ăn lớn bao quanh bởi những chiếc ghế vòng, phía tây phòng khách gần cửa sổ, một nhóm người đang túm tụm ngồi bàn luận rất sôi nổi.

"Địa điểm này mỗi tháng chi phí sợ là không ít nhỉ?"

Sau một hồi im lặng, Mạn Thanh nhìn Trọng Chiêu nói.

"Tổng cộng phải trên hai trăm năm mươi đồng. Thành lập ba tháng rồi, cũng đã tiêu hết hơn một ngàn. Nhưng bạn học cũ của chúng ta giờ đa số đều là người giàu có, số tiền lẻ này không phải là khó khăn gì. Những người tiêu tiền như họ không chịu đến cái nơi nhỏ bé này, ngược lại lại rẻ cho mấy thằng nghèo như bọn tớ."

Trọng Chiêu vừa trả lời vừa đứng dậy, đi về phía tây phòng khách, muốn nghe xem nhóm bên đó đang bàn tán chuyện gì. Anh vừa đến cạnh bàn ăn lớn, trong đám đông đã có một giọng nói sắc lẹm nhảy ra chào đón:

"Phóng viên báo chí đến rồi. Tớ cung cấp tư liệu cho cậu đây!"

Người nói câu này là Chương Thu Liễu. Cô tươi cười rạng rỡ, vươn thẳng người, hai bàn tay trắng muốt xoa bóp lên xuống trước ngực.

"Khoan đã! Vẫn chưa đến thời kỳ phát biểu đâu đấy!"

Người thanh niên mặc âu phục đang cúi đầu viết vội tiếp lời, nhưng lại rút tay phải ra, túm mạnh lấy vạt áo trước ngực Chương Thu Liễu, kéo mạnh một cái, khiến Chương Thu Liễu suýt ngã. Mọi người đều cười ồ lên.

Trọng Chiêu biết nhóm này lại đang bày trò gì đó, anh tiện tay kéo một chiếc ghế vòng ra ngồi, cũng cười hỏi:

"Phát biểu vẫn chưa đến thời kỳ thích hợp, nhưng dự thính chắc là được phép chứ nhỉ?"

"Tất nhiên là được. Hơn nữa còn hoan nghênh cậu gia nhập thảo luận."

Người thanh niên mặc âu phục cắm cây bút máy vào túi nhỏ trước ngực, ngẩng đầu lên nói; lúc này Mạn Thanh mới nhìn rõ đó chính là Tào Chí Phương. Lúc ở trường, Tào Chí Phương kém Mạn Thanh hai khóa, nhưng vì cậu ta thích làm việc, nên gần như cả trường đều biết cậu ta. Giờ đã hơn hai năm, Tào Chí Phương vẫn là Tào Chí Phương ngày nào, tất nhiên không già đi chút nào, mà vẫn hào sảng, ham vui như cũ.

Mạn Thanh vô thức cũng đi đến bên nhóm này. Ngoài Chương Thu Liễu và Tào Chí Phương, còn có hai nam một nữ. Mạn Thanh đều thấy rất quen mặt, nhưng không nhớ ra tên họ.

Thấy Mạn Thanh đi đến, Tào Chí Phương liền nheo một bên mắt nói:

"Ông Trương, nghe nói ông làm quan rồi cơ mà, sao còn chịu hạ mình đến đây? Ở đây, hội đồng hương, chưa bao giờ có một vị quan nào bén mảng đến; có đến, cũng phải ăn một trận chửi mắng tơi bời của tôi. Vừa nãy thấy ông đi cùng phóng viên Vương đại nhân, tưởng các người đến bàn chuyện công việc quan trường gì đó, nên không tiện chào hỏi. Thôi được, đã quang lâm hôm nay, tiền quyên góp hội đồng hương là không trốn được đâu đấy."

"Ông Tào, đừng đùa, Mạn Thanh làm quan đến mức tức đầy bụng ra, giờ đã không làm nữa rồi."

Trọng Chiêu vội chen vào giải thích.

"Ồ, cũng có người làm quan đến chán à. Ông Trương, thế này thì coi như ông cũng là đồng chí đi. Ngồi xuống nói chuyện nào. Chắc ông không nhớ tên mấy vị này, để tôi giới thiệu cho."

"Cô Chương thì vốn đã quen rồi, ba vị còn lại cũng rất quen mặt."

Mạn Thanh nói tiếp, cười một cách hơi gượng gạo.

Tào Chí Phương như không nghe thấy, vẫn chỉ tay nói: "Chương Thu Liễu, chuyên gia tình yêu nổi tiếng." Lại chỉ vào người phụ nữ mặc sườn xám màu hổ phách: "Vương Thi Đào, cao thủ trong chuyện tình tay ba..."

"Cấm ông nói bậy!" Chương Thu Liễu cầm tay Thi Đào định bịt miệng Tào Chí Phương, "Để tôi giới thiệu. Đó là Từ Tử Tài, nhân viên chính trị hạng nhất, tội nghiệp là giờ anh ta không đeo thắt lưng vũ trang, chỉ mặc bộ âu phục rách rưới, suýt nữa cả vợ cũng sắp nhường cho người khác rồi!"

Mạn Thanh và Trọng Chiêu đều không nhịn được cười.

"Thật sự là đến vợ cũng sắp nhường rồi!" Từ Tử Tài lại nghiêm mặt, tự giới thiệu rất nghiêm túc, "Chỉ tiếc là bà vợ không chịu hoạt động, nên tiêu thụ không tốt lắm."

"Anh lại định sỉ nhục phụ nữ rồi đấy nhé!" Thi Đào và Chương Thu Liễu đồng thanh phản đối.

"Còn một vị là Long Phi, chuyên diễn bi kịch tình yêu." Tào Chí Phương chỉ vào một thiếu niên mặc trường bào nói. "Ba vị họ, Vương, Long, Chương là ba anh tài tình trường nổi tiếng ở đây, so với Hoàng Phố tam kiệt còn vang dội hơn đấy!"

"Đều là bạn học cũ cả." Trọng Chiêu cũng chen vào. "Trương Mạn Thanh, chắc mọi người đều biết tên này. Anh ấy hôm kia mới đến Thượng Hải."

"Chúng tôi biết rồi. Bây giờ nói chính sự đi, vừa rồi chúng tôi bàn nát nước ra, bàn được một cái ý tưởng rồi. Chúng tôi định tổ chức một cái xã."

Tào Chí Phương nói rất nghiêm túc, ánh mắt lướt qua mặt mọi người, cuối cùng dừng lại ở Mạn Thanh, dường như muốn dò ý kiến anh trước.

"Đúng vậy, chúng tôi muốn tổ chức một cái xã." Chương Thu Liễu nhanh miệng nói. "Nhóm chúng tôi ai nấy đều thích động không thích tĩnh; nhưng trong thời đại biến động lớn này, lại rơi vào cảnh không có việc gì làm. Không phải không tìm được việc; nếu chúng tôi không màng liêm sỉ, hoàn toàn có thể sống vất vưởng. Chúng tôi cũng từng nghĩ đến câu đóng cửa đọc sách, nhưng chúng tôi không phải siêu nhân, chúng tôi có tình cảm nóng bỏng, chúng tôi không thể định tâm đọc sách trong vòng vây của lửa và máu, trong môi trường mà yêu ma quỷ quái đang tung hoành này. Chúng tôi lúc nào, ở đâu cũng thấy những người đáng xấu hổ, đáng khinh bỉ, lúc nào, ở đâu cũng nghe thấy những chuyện đáng hát, đáng khóc, nhiệt huyết của chúng tôi lúc nào cũng sôi sục, nhưng chúng tôi chẳng có việc gì để làm; chúng tôi không xứng làm quan lớn ông nọ bà kia, chúng tôi lại không biết làm thổ phỉ cướp bóc; trong thời đại đại biến động này, chúng tôi bằng không, chúng tôi gần như không thể tin mình vẫn còn là người đang sống. Chúng tôi buồn chán suốt ngày, bứt rứt. Đến hội đồng hương này vất vưởng nửa ngày, đến vũ trường kia tiêu khiển một buổi hoàng hôn, lúc khổ muộn cùng cực, chúng tôi cười to, gào thét, chúng tôi ôm hôn, chúng tôi hôn hít. Chúng tôi ngậm nước mắt, lãng mạn, sa đọa. Nhưng chúng tôi nào có cam tâm lãng phí cả cuộc đời như vậy! Chúng tôi vẫn muốn tiến lên. Đó chính là bối cảnh mà chúng tôi muốn tổ chức một cái xã."

Nghe xong những lời hào sảng mãnh liệt này, Mạn Thanh chỉ gật đầu, tuy anh có chút bi quan, tuy đã mệt mỏi với việc tìm kiếm ý nghĩa nhân sinh, nhưng nào có cam tâm lặng lẽ bước vào nấm mồ; nhiệt huyết vẫn chảy trong huyết quản, anh vẫn muốn theo đuổi một viễn cảnh cuối cùng. Thế nhưng việc tổ chức xã hội hay hội nhóm gì đó, anh đã nhìn thấu rồi; anh từng thấy bao nhiêu hội bao nhiêu xã, trừ những cái đằng sau có dã tâm gia muốn lợi dụng ra thì không nói, còn lại chẳng phải vừa khai hội thành lập xong là đã hát khúc vãn ca rồi sao? Anh không muốn làm những việc vô ích ấy nữa. Anh đã sớm nghĩ, trong lúc không có việc gì làm này, lại có một việc anh có thể làm, nên làm, và bắt buộc phải làm; anh khẳng định đó chính là viễn cảnh cuối cùng của mình.

Vì thế, trước ánh mắt dò hỏi của Tào Chí Phương và những lời bàn luận nhiệt huyết của Chương Thu Liễu, anh chỉ mỉm cười gật đầu, không nói nửa lời.

"Nói quá đúng rồi. Thu Liễu, những lời này của cô, coi như một bài tuyên ngôn đi. Chỉ là cái xã này định làm sự nghiệp gì đây?"

Trọng Chiêu rất nghiêm túc, nhiệt tình hỏi.

Chương Thu Liễu còn muốn mở miệng, nhưng bị Long Phi chặn lại:

"Cô nàng xinh đẹp à, cấm cô diễn thuyết nữa, thời gian là vàng bạc. Trọng Chiêu, cậu hỏi sự nghiệp của xã phải không? Chúng tôi đã thảo luận chi tiết rồi, ông Tào đã ghi chép lại ở đó rồi." "Tôi cũng ghi nhớ trong đầu cả rồi," Thi Đào nói. "Thứ nhất, chúng tôi muốn xuất bản một tạp chí, đăng tải chủ trương, phê bình thời sự. Thứ hai, chúng tôi muốn làm vận động xã hội..."

"Thứ ba, chúng tôi muốn đoàn kết những người có cùng phương hướng."

Từ Tử Tài cũng thêm vào một câu; hai tay làm động tác ôm ấp, suýt nữa kéo luôn Chương Thu Liễu vào lòng.

"Còn có thứ tư nữa!" Tào Chí Phương từ trong túi áo móc ra một tờ giấy xem. "Thứ tư là: không được đến vũ trường nữa, không được uống rượu liều mạng, không được yêu đương điên cuồng—Thu Liễu, có phải không? Không được gây ra tình tay ba nữa—Thi Đào, cô phải nhớ lấy. Long Phi cũng không được diễn bi kịch tình yêu nữa. Nhưng có lẽ có thể diễn hài kịch tình yêu. Điều lệ không có văn bản rõ ràng. Ha, ha!"

Trọng Chiêu và Mạn Thanh đều không nhịn được cười lớn.

"Ông Tào lại đùa rồi, đáng bị đánh!" Chương Thu Liễu làm vẻ giận dỗi.

"Điều lệ nên thêm một điều, không được nói đùa." Long Phi cười nói. "Thế thì còn ra điều lệ gì nữa? Không nói đùa nữa là được. Chúng ta bàn việc chính. Ông Trương, ông Vương, ý kiến của các ông thế nào?"

Tào Chí Phương vừa nói vừa ưỡn người, ánh mắt nhìn chằm chằm Mạn Thanh và Trọng Chiêu.

Mạn Thanh lúc này trong lòng chất chứa vô số cảm xúc. Anh biết nhóm người này quả thực sốt sắng muốn vươn lên, nhưng lại cảm thấy thói lãng mạn của họ có lẽ cuối cùng sẽ kéo họ đến sự sa đọa, trụy lạc; nếu chính trị thanh minh hơn, xã hội kiện toàn hơn, tự nhiên họ sẽ vào quỹ đạo đúng, nhưng trong thời đại hỗn loạn đen tối này, những thanh niên vừa phẫn nộ lại vừa yếu đuối như họ có lẽ chỉ có thể trở thành những kẻ sa đọa tự buông thả bản thân thôi; chuyện tình tay ba của Vương tiểu thư, bi kịch tình yêu của Long Phi, anh đều không hiểu rõ lắm, nhưng khả năng yêu đương của bà Chương, anh lại từng đích thân lĩnh giáo qua; anh nhớ lại một gợn sóng nhỏ trong cuộc sống hồi ở trường, anh không khỏi kinh hãi, cảm thấy mình cũng vẫn là may mắn mà thoát khỏi sự lãng mạn; anh lại nghĩ hiện nay thanh niên dù sao cũng vẫn trong sáng, nhiệt liệt, nên anh càng tin chắc viễn cảnh hiện tại của mình là lối thoát duy nhất có ý nghĩa. Trong cảm niệm mơ hồ, anh quên mất chính mình, quên mất bao nhiêu người trước mắt, cho đến khi giọng Trọng Chiêu làm anh giật mình.

"Ý của các cậu rất hay, tớ tất nhiên không có gì phản đối. Nhưng tớ suốt ngày bận rộn chuyện báo chí, sợ rằng khó mà giúp được gì cho các cậu. Hơn nữa điều khoản không được đến vũ trường nữa, tớ là người đầu tiên không làm được; không phải tớ thích những nơi đó, mà vì đã làm phóng viên báo chí, không thể không đi khắp nơi chạy tin."

"Đặc cách cho cậu đến vũ trường là được chứ gì!"

Tào Chí Phương gần như không đợi Trọng Chiêu nói hết, đã sảng khoái hét lên.

Long Phi làm mặt quỷ với Thi Đào, Chương Thu Liễu nói khẽ vào tai Từ Tử Tài một câu. Từ Tử Tài liền lanh chanh hét lớn: "Đả đảo độc tài!" "Ông Từ!" Tào Chí Phương vội quay mặt lại nói, "Anh lại ôn lại cái giọng điệu nhân viên chính trị của anh đấy à! Các người muốn ông Vương gia nhập, tự nhiên cũng phải đặc cách cho ông ấy đến vũ trường, đã bảo không được nói đùa rồi, anh lại phạm quy trước."

Chương Thu Liễu lấy hai tay ôm mặt, nhịn cười; ngay sau đó cô lại ngẩng đầu nhìn gương mặt Mạn Thanh nói:

"Mạn Thanh, sao anh cứ mãi không nói gì?"

Bên môi hiện lên một nụ cười cô độc, Mạn Thanh vẫn không nói gì.

"Mạn Thanh còn khổ muộn hơn các cậu, cậu ấy rất tiêu cực. Gần giống như nhà triết học hoài nghi của chúng ta vậy."

Trọng Chiêu lại từ bên cạnh giải thích thêm; đồng thời, thân thể gầy guộc của nhà triết học hoài nghi kia, gương mặt tam giác hẹp với bộ râu dài, ánh mắt rực lửa, nụ cười khổ lạnh lẽo thấu xương, những lời nói ngắn gọn sắc bén, đều hiện lên trong tâm trí Trọng Chiêu. Anh vô thức liếc nhìn Mạn Thanh, dường như đang so sánh anh ta với người trong lòng mình. "Nhưng tớ vẫn chưa tuyệt vọng." Mạn Thanh cuối cùng cũng lên tiếng. "Hơi cảm thấy mệt mỏi chút thôi, là có; nhưng vẫn chưa tuyệt vọng. Nhân sinh là đa phương diện, lối thoát của chúng ta không chỉ có một đường; trong vòng vây của màn sương, tớ nhìn thấy một tia sáng; trong lúc bao nhiêu con đường đều bế tắc, tớ tìm ra con đường cuối cùng; trong lúc thất vọng với hiện tại, tớ gửi gắm hy vọng vào tương lai. Tớ vẫn chưa tuyệt vọng. Lòng dũng cảm của tớ rồi sẽ quay lại, chỉ là đã đổi hướng rồi. Tớ chân thành nói, chuyện tổ chức xã hội gì đó, đã không còn khơi dậy lòng nhiệt tình của tớ nữa. Không phải thấy những việc này không có ý nghĩa, tớ chỉ là chán nản rồi. Tớ từng theo đuổi bao nhiêu viễn cảnh, nhưng giờ tất cả đều vỡ mộng; cuộc sống tập thể cũng là một trong số đó. Giờ tớ muốn dùng dũng khí và tinh thần còn lại để theo đuổi viễn cảnh cuối cùng, để thông suốt con đường cuối cùng của chúng ta. Tớ cũng chân thành khuyên các cậu tạm thời suy xét xem hướng tớ đang đi có đáng để chúng ta dốc hết tâm huyết hay không."

"Thôi đi! Anh không tán thành lập xã."

Tào Chí Phương rất không vui ngắt lời Mạn Thanh.

"Mạn Thanh, cậu vẫn chưa nói rõ ý định của chính mình! Con đường cuối cùng của cậu là gì? Là tổ chức bạo động à? Ha, tiếc là cậu không làm nổi, gần giống tôi thôi!"

Chương Thu Liễu dựa người vào vai Long Phi, đầy hứng thú truy vấn; giọng nói vừa dịu dàng vừa sắc sảo của cô khiến nhóm người ở đó đều cười ồ lên.

"Không phải. Viễn cảnh cuối cùng của tớ, lối thoát cuối cùng của tớ, là giáo dục!"

Mạn Thanh lại trả lời cực kỳ nghiêm túc.

Giáo dục? Cái danh từ lạnh lẽo kỳ quặc này xuất hiện trong hoàn cảnh hiện tại, thật sự quá đường đột; hơn nữa lại còn vô vị biết bao! Giáo dục, giáo dục; người ta gào thét ít nhất cũng hai ba chục năm rồi, nhưng thu được cái gì? Thu được một nơi ẩn náu cực lớn. Cử nhân tú tài tiền Thanh, tiến sĩ Tây học, vĩ nhân hội thanh niên, thậm chí chính trị gia thất thế, đều đến làm giáo dục. Trong giới người qua lại giữa chính trị và giáo dục, làm giáo dục cũng giống như đi Tây du học khảo sát vậy, trở thành từ đồng nghĩa với việc xuống đài. Chẳng lẽ Mạn Thanh cũng học được bí quyết này rồi? Tào Chí Phương và những người khác nghĩ đến đó đều không nhịn được cười đến chảy nước mắt. Ngay cả Trọng Chiêu cũng có chút ngạc nhiên, ít nhất cho rằng Mạn Thanh càng ngày càng cổ hủ, xa rời thực tế.

"Các cậu thấy lời tớ lạ lắm phải không?" Mạn Thanh chậm rãi, nghiêm túc nói tiếp, "Thực ra chẳng có gì lạ cả. Một người đến lúc già—tớ chỉ ví dụ thôi—một người đến lúc già, cảm thấy cuộc đời mình sắp xong rồi, nhìn lại quá khứ, thấy đủ loại sai lầm, đủ loại cơ hội bỏ lỡ, đều không thể vãn hồi được, liền hy vọng con trai mình không còn giống mình nữa; anh ta gửi gắm toàn bộ chí lớn, toàn bộ hy vọng vào con trai. Hiện tại tớ cũng gần như có tâm trạng như vậy. Tớ cảm thấy thế hệ chúng ta là không thể vãn hồi, chỉ có thể hy vọng vào thế hệ sau thôi. Nhưng lý do tớ chọn giáo dục làm viễn cảnh cuối cùng, còn có nguyên nhân sâu xa hơn, lý do vững chắc hơn. Kinh nghiệm một năm qua cho tớ thấy, tuy xã hội đen tối như vậy, chính trị hỗn độn như vậy, nhưng tinh thần cách mạng của thanh niên không hề sa sút. Đúng vậy, thanh niên! Người càng trẻ càng dũng cảm, càng nhiệt huyết, càng cách mạng. Học sinh trung học đáng yêu hơn sinh viên đại học, học sinh tiểu học lại có vẻ mạnh mẽ hơn. Càng nhỏ, càng hung! Đây là một sự thật. Tương lai dân tộc Trung Hoa nằm trong tay họ. Hiện nay có bao nhiêu kẻ tự xưng là thầy của thanh niên, thực ra chỉ là mơ mộng thôi! Thanh niên cuối cùng tất sẽ bước lên con đường lịch sử của riêng họ, ai cũng không thể dụ dỗ họ đến nơi khác được!"

Mạn Thanh thực sự rất phấn khích, trên trán rịn vài giọt mồ hôi, đôi má tái nhợt cũng hơi ửng đỏ; anh khựng lại một chút, giơ tay trái lên vung vào không trung, cố sức lặp lại một câu: "Họ cuối cùng tất sẽ bước lên con đường lịch sử của riêng họ!"

"Và con đường lịch sử của riêng họ là: mười bảy mười tám tuổi muốn cải tạo xã hội, hai mươi bảy hai mươi tám tuổi cùng xã hội chuyển dời, ba mươi bảy ba mươi tám tuổi chạy theo sau xã hội, bốn mươi bảy bốn mươi tám tuổi từ phía sau níu giữ xã hội lại!"

Từ phía cửa phòng khách vang lên chuỗi âm thanh lạnh lẽo này.

Tim Mạn Thanh đột nhiên co thắt; cánh tay trái đang giơ lên, vô thức buông thõng xuống. Ánh mắt mọi người đều hướng về phía cửa, mặc dù họ—trừ Mạn Thanh—khi nghe thấy giọng nói đó đều biết kẻ đến là ai!

"Lại là nhà triết học hoài nghi của chúng ta đến rồi! Cái bóng đen này!"

Thi Đào mất hứng tự nhủ.

Một hình hài gầy guộc, từ phía cửa di chuyển đến đầu bàn ăn lớn, Mạn Thanh mới nhận ra đó là Sử Tuần cùng lớp, nhưng sao mà tàn tạ thế này! Mặc dù xương sống của anh ta vẫn thẳng tắp, bước đi cũng rất nhanh nhẹn, trán không có nhiều nếp nhăn, chỉ là có thêm một bộ râu ria xồm xoàm, chỉ là gầy gò mà thôi. Nhưng "tàn tạ" đã trở thành mùi hương đặc trưng của con người này, cũng giống như sự thô lỗ là mùi hương đặc trưng của Tào Chí Phương.

Sử Tuần chọn chiếc ghế bên cạnh Chương Thu Liễu ngồi xuống, dùng đôi mắt hẹp dài mà có thần của mình lần lượt soi xét gương mặt của từng người.

"Ồ, Sử Tuần, hai năm đối với cậu lại là hai mươi năm, gần như không nhận ra cậu nữa."

Mạn Thanh bàng hoàng khẽ nói; anh nhìn thấy người gầy guộc này ngồi cùng một chỗ với Chương Thu Liễu xinh đẹp đầy đặn, trở thành một sự đối lập gay gắt, lại cảm thấy nỗi ưu sầu vô thường của nhân sinh. Chương Thu Liễu tương lai chắc chắn sẽ không tránh khỏi trở thành Sử Tuần hiện tại, có lẽ còn tệ hơn.

"Chỉ là để râu dài thôi, tớ đâu có già. Nhưng Mạn Thanh, giờ cậu lại chủ trương thuyết giáo dục cứu quốc."

Nghe thấy danh từ "thuyết giáo dục cứu quốc", Thi Đào và Chương Thu Liễu lại cười rộ lên. "Không phải thuyết giáo dục cứu quốc gì cả," Mạn Thanh biện bạch, "Tào Chí Phương muốn lập xã, ý của tớ cho rằng vẫn là phương diện giáo dục có lối thoát của chúng ta."

Sử Tuần lạnh lùng lắc đầu, không trả lời.

"Hoài nghi, hoài nghi; cậu cái gì cũng hoài nghi, đến cả bản thân cậu có phải là Sử Tuần hay không cũng đang hoài nghi đấy à!"

Từ Tử Tài mất kiên nhẫn hét lên.

"Hoài nghi còn tệ hơn cả phản cách mạng; sự hung hãn của phản cách mạng có thể giúp ích cho cách mạng, hoài nghi lại chỉ lan truyền tử khí âm u."

Tào Chí Phương cũng đầy phẫn nộ nói tiếp.

"Thà hoài nghi, chi bằng cứ sa đọa đi! Sa đọa vẫn không mất đi hành động của người sống."

Long Phi ôm chặt eo Thi Đào, kêu lớn.

Chương Thu Liễu đẩy ghế ra, kéo Sử Tuần dậy, nhảy điệu tango rồi nói: "Nhà triết học, vị thánh của sự hoài nghi! Đây là tango, điệu tango nhiệt huyết man dại, điệu tango mà những người Paris khổ muộn cuồng nhiệt nhảy trước khi Đại chiến thế giới bùng nổ! Cậu cũng hoài nghi à?"

Tiếng cười mắng và sự điên cuồng, đồng thời bùng nổ trong phòng khách vừa mới tạm yên tĩnh này, đối tượng là Sử Tuần hoài nghi. Từ Tử Tài đột nhiên đứng dậy, làm tư thế "nghiêm", nhưng tay phải lại ấn lên vai Long Phi, tay trái nắm lấy cánh tay Thi Đào, hét về phía Chương Thu Liễu:

"Đến đây! Tình trường tam kiệt! Chúng ta hãy phá tan cái bóng đen hoài nghi này đi! Dùng sự nhiệt tình như cơn lốc của chúng ta để quét sạch cái bóng đen hoài nghi này đi!"

Năm người vây Sử Tuần vào giữa; cười, kêu, nhảy, hòa thành một đám.

Mạn Thanh mở to đôi mắt kinh ngạc, đờ đẫn nhìn theo; anh không đoán được hành động của năm người đó đối với Sử Tuần là ác ý hay là trêu đùa, nhưng ngay lập tức gợi lên một ấn tượng xa xăm, xa xăm, khi còn tấm bé bị sự đen tối và khủng bố xâm chiếm, cũng chính là đang gào thét như thế này để tự lấy lòng can đảm. Anh cảm thấy hoàn toàn hiểu được tâm lý sợ hãi của Chương Thu Liễu và những người khác đối với Sử Tuần hoài nghi này. Anh thở hắt ra đầy nặng nề, lại nghe thấy giọng điệu bình thản của Trọng Chiêu dường như đang nói với chính mình:

"Lại là màn tấn công nhà triết học hoài nghi. Đây là nghi lễ thường lệ mỗi khi gặp mặt."

Sử Tuần đã thoát khỏi vòng vây. Sau khi ngồi xuống một chiếc ghế xa hơn, anh ta vẫn lạnh lùng dùng đôi mắt hẹp dài có thần của mình lần lượt soi xét gương mặt của từng người.

"Nhà hoài nghi, chắc cậu đang hoài nghi liệu màn quậy phá vừa rồi có thật sự xảy ra không đấy nhỉ?"

Chương Thu Liễu cười lớn nói, một chân vẫn treo lơ lửng, làm động tác nhảy múa. "Tôi đang nghĩ một vấn đề khác." Sử Tuần trả lời. "Tôi muốn tự sát, nhưng lại sợ chỉ trở thành câu chuyện trong phim hài, đạn súng lục bắn vào mồm, lại vẫn cứ như viên kẹo chocolate mà nhổ ra."

Đáp lại như tiếng vang, là một tràng cười sảng khoái.

"Được rồi, đi xem phim đi. Rạp 'Bách Tinh' vẫn đang chiếu 'Đảng Nhân Hồn', chúng ta đi xem lại lần nữa đi."

Mấy câu này của Tào Chí Phương lọt ra từ tiếng cười.

"Mấy giờ chiếu?" Thi Đào hỏi.

"Suất thứ hai là năm giờ ba mươi."

"Chỉ còn hai mươi phút nữa thôi, đi ngay thôi." Chương Thu Liễu nhìn đồng hồ nói.

Long Phi và Từ Tử Tài liên tục nói "Đi nhanh thôi", một cơn gió cuốn hai người phụ nữ ra ngoài. Chương Thu Liễu đến cửa thì ngoái đầu nhìn Mạn Thanh cười một cái, rất quyến rũ nói:

"Mạn Thanh, tôi ở ngay tầng ba đây, sáng mai anh đến nói chuyện nhé."

"Còn chuyện lập xã, cũng để mai bàn tiếp."

Tào Chí Phương nói tiếp. Nhưng tiếng bước chân hỗn loạn trên cầu thang đã sớm đè bẹp câu nói này của cậu ta. Trong phòng khách chỉ còn lại Trọng Chiêu và hai người kia, không ai nói gì. Đồng hồ lớn vẫn không chút mệt mỏi đi vòng đường của nó, ánh nắng chiều tà rất lưu luyến hôn lên tấm tranh trên giá lò sưởi.

Mạn Thanh đang hồi tưởng lại nụ cười của Chương Thu Liễu lúc rời đi. Chỉ mình anh biết nụ cười nhạt nhòa này chứa đựng tình xưa vô hạn; anh nhớ lại buổi hoàng hôn tình cờ gặp gỡ hơn một năm trước, nhớ lại từng câu từng chữ của Chương Thu Liễu lúc đó, từng cử chỉ lấy đi linh hồn người khác, cũng như tâm trạng say đắm của chính mình. Lúc đó, chính là lúc anh đầy mắt hy vọng, đầy mình sức mạnh, mà Chương Thu Liễu thì dường như cũng không lãng mạn như bây giờ; họ bàn luận về sự phát triển của cách mạng, sự giác ngộ của quần chúng, hy vọng tương lai, cuối cùng bàn đến tình yêu. Dưới ánh trăng như thủy ngân, ánh mắt chứa chan tình cảm của Chương Thu Liễu chưa bao giờ rời khỏi gương mặt Mạn Thanh, còn lồng ngực cô lại rung động khe khẽ như thế, lời nói của cô lại uyển chuyển và nhiều gợi ý như thế; tình cảnh lúc này, bất cứ ai cũng không thể tự kiềm chế! Khi cô khẽ kể, tuy có nhiều bạn học nam yêu cô, nhưng cô không có người yêu, Mạn Thanh không nhịn được ôm lấy cơ thể ấm mềm của cô, hút lấy đôi môi đỏ thắm của cô. Tuy nhiên, chỉ thế thôi, chỉ thế thôi, ngày hôm sau, Mạn Thanh vì việc lớn của Đảng quốc mà rời khỏi trường, rời khỏi Chương Thu Liễu, cho đến tận bây giờ. Tin tức bặt vô âm tín, cảnh dưới trăng này, chỉ như một giấc mơ, một giấc mơ không dám hồi tưởng. Bây giờ bỗng nhiên gặp lại, cho dù Chương Thu Liễu vẫn là Chương Thu Liễu ngày đó, cho dù hai nụ cười của cô vẫn chứa đựng tình thâm vô hạn, nhưng Mạn Thanh đã không còn là Mạn Thanh của ngày xưa nữa. Nhân sinh thật là thay đổi biết bao! Trong thoáng chốc hồi tưởng, cái mà Mạn Thanh gợi lên, không phải là tình xưa ấm áp, mà là nỗi cảm thương chua xót. Anh vô thức thở dài, quay mặt nhìn Trọng Chiêu và Sử Tuần nói:

"Ài, chỉ ngắn ngủi một năm, chỉ ngắn ngủi một năm, nhưng các bạn học cũ của chúng ta đều đã thay đổi cả rồi. Chương Thu Liễu vẫn xinh đẹp như xưa, chỉ sợ tính tình cũng đã khác đi ít nhiều rồi!"

Trọng Chiêu gật đầu không phản đối cũng không tán thành.

"Vừa rồi tớ nói tớ khẳng định viễn cảnh cuối cùng là giáo dục, các cậu dường như cho rằng tớ quá cổ hủ; Trọng Chiêu, nói thật với cậu, gần đây tư tưởng của tớ, trên các phương diện đều có biến động. Trước đây tớ thích cuộc sống căng thẳng nhiệt liệt, bây giờ ngược lại rồi. Bây giờ tớ muốn cuộc sống tĩnh lặng, khắc khổ, không màng công danh trước mắt. Đây có thể nói là xu hướng thái độ sống hiện tại của tớ. Vì thế tớ không tán thành cái xã của họ, vì thế tớ muốn dấn thân vào giáo dục. Tớ cảm thấy thái độ sống mới này đã cải tạo rất nhiều quan niệm của tớ. Như trong chuyện tình yêu chẳng hạn, giờ người yêu lý tưởng của tớ là người phụ nữ dịu dàng trầm mặc, không ưa nói suông, không coi thường việc nhỏ; giống như khí chất chí sĩ, đầy mùi chính trị, đầy miệng cứu quốc cứu dân, cái gọi là người phụ nữ hoạt động chính trị như nữ sinh của chúng ta, tớ không mấy yêu thích nữa."

Mạn Thanh không tự kiềm chế được mà tiếp tục nói, thậm chí không nhận ra gương mặt Sử Tuần đang lặng lẽ ngồi phía kia đang hiện lên một nụ cười khổ khiến người ta rùng mình.

Trọng Chiêu lại nhận ra, anh nhìn Sử Tuần nói:

"Nhà triết học của chúng ta có ý kiến gì không?"

"Cái tôi nhìn thấy, chỉ là sự tuần hoàn mà thôi. Nhân tính có tuần hoàn, một động một tĩnh." Sử Tuần trả lời ngắn gọn.

"Lại khơi dậy thuyết tuần hoàn của cậu rồi." Trọng Chiêu cười nói. "Nhưng, ông Sử, lời cậu nói có phần quá oan uổng cho Mạn Thanh rồi. Cậu ấy không phải động cực suy tĩnh, cậu ấy là nhìn thấy quá nhiều điều không hài lòng, có kích động nên mới như vậy thôi."

"Cậu nhìn thấy nhiều điều không hài lòng à? Mạn Thanh! Có lẽ cái cậu thấy, cũng chỉ là bề ngoài thôi. Nếu không, cậu sẽ không lại đem giáo dục ra làm viễn cảnh mới."

"Nói thật, Mạn Thanh, tớ cũng không tán thành cậu vào giới giáo dục, cậu cứ cũng đi làm công việc báo chí đi."

"Nếu giáo dục cũng không làm gì được, công việc báo chí lẽ nào sẽ tốt hơn sao? Ngòi bút sớm đã nhường chỗ cho họng súng rồi." Mạn Thanh phản bác như không phục.

"Cái Trọng Chiêu chủ trương, vốn dĩ chính là thuyết báo chí cứu quốc."

Sử Tuần lại lạnh lùng ném ra câu này.

"Ha, ha! Cậu lại đặt tên mới cho tớ rồi. Cớ gì cứ phải liên quan đến vấn đề cứu quốc to tát cơ chứ. Mạn Thanh, hiện nay quả thực không thể bàn đến sự tôn nghiêm của dư luận, hay tự do ngôn luận gì cả! Nhưng tớ cho rằng xét về lập thân chọn nghề của cá nhân, thì tương đối mà nói giới báo chí vẫn có chút ý vị. Nhưng chỉ là chọn nghề cá nhân thôi, không bàn đến vấn đề cứu quốc cứu dân to lớn. Gần đây tớ rất ghét những danh từ đội mũ to như vậy; mũ càng to, ở giữa càng rỗng. Tớ cho rằng thiết thực nhất là trước tiên phải cứu lấy chính mình. Cứu mình ra khỏi sự khổ muộn bàng hoàng, cứu mình ra khỏi sự nông nổi khinh suất. Muốn làm một người kiện toàn, ít nhất cần có kiến thức thông thường cao đẳng, cái đầu tỉnh táo, quan sát sắc bén, tinh thần nhẫn nại; tớ sở dĩ thích giới báo chí, chính vì cuộc sống của phóng viên báo chí có thể rèn luyện tớ trở thành một con người như vậy."

"Vậy thì Trọng Chiêu," Mạn Thanh nói, "Cậu coi giới báo chí là trường học làm người, chứ không phải là viễn cảnh cuộc sống của cậu. Cuộc sống không có viễn cảnh là cuộc sống trống rỗng; cậu vẫn phải có một viễn cảnh khác chứ?"

Trọng Chiêu mỉm cười, không trả lời ngay; trước ánh mắt đang nhìn vào không trung của anh, hiện ra một người phụ nữ dáng người mảnh mai, những ngón tay trắng thon hơi dính chút bụi phấn trắng, đang cầm tờ báo đọc chăm chú, nơi khóe miệng đọng lại một nụ cười tán thưởng.

"Hiện tại tớ là kẻ thấp kém không có luận thuyết cao xa gì," Trọng Chiêu chuyển ánh mắt sang mặt Mạn Thanh, rất bình thản nói, "tớ tạm thời vứt bỏ hết những gì cao xa, vĩ đại, để tránh vỡ mộng. Tớ chỉ chọn một đối tượng mà trong mắt nhiều người là không cần phải theo đuổi gắng sức như thế làm viễn cảnh cuộc sống của mình. Mà công việc báo chí chính là con đường để đạt được mục đích này."

Mạn Thanh gật đầu như không hiểu lắm, nhưng cũng không hỏi nữa.

"Tuy nhiên cái này, tất nhiên là chuyện hiện tại; đối tượng theo đuổi của nhân sinh, chắc chắn rất nhiều. Tớ chẳng qua chọn trước cái gần nhất—với tớ cũng là cái thiêng liêng nhất, làm mục tiêu nỗ lực bây giờ."

Trọng Chiêu tiếp tục nói đầy hứng khởi, anh cảm thấy má mình hơi nóng lên, hy vọng vui vẻ đang nhảy múa trong mọi huyết quản toàn thân; anh lại thấy bóng dáng mảnh mai quyến rũ đó đứng sừng sững trước mặt, che lấp tất cả, trở thành toàn bộ vũ trụ, toàn bộ cuộc sống của anh.

Một khoảng im lặng ngắn ngủi xuất hiện.

Cuối cùng giọng nói của Sử Tuần như tiếng chuông xa xăm lúc nửa đêm chấn động màng nhĩ Mạn Thanh và Trọng Chiêu:

"Họ Trương, muốn theo đuổi viễn cảnh mới, giáo dục; họ Vương, đang nỗ lực vì đối tượng mà mình cho là thiêng liêng; năm sáu người họ Tào họ Chương muốn lập xã, không cam chịu cô tịch; họ Sử, lại đang tính toán cách tự sát. Nhưng trong mắt kẻ hoài nghi, tất cả đều chẳng qua chỉ là hoài nghi mà thôi!"