Lời đề từ
Ba bản thảo cũ này được viết trong vòng bốn tháng giữa cảnh nghèo túng và bệnh tật; trước đó không có đủ thời gian để cấu tứ, sau đó cũng không có đủ thời gian để sửa chữa, đủ loại khiếm khuyết khiến cho đến nay tôi vẫn còn thấy áy náy.
Hiện tại vẫn đành phải giữ nguyên dáng vẻ cũ để sắp chữ in lại, đối với độc giả, lòng không khỏi cảm thấy hổ thẹn;
Đặt tên là "Thực", tạm coi như ghi dấu cho chặng đường đã qua này.
Ngọn lửa sự sống vẫn đang bùng cháy trong lồng ngực tôi, sức mạnh tuổi trẻ vẫn đang chảy cuồn cuộn trong huyết quản tôi, đôi mắt tôi vẫn còn có thể nhìn thấu, bộ não tôi vẫn còn có thể dung nạp, vẫn còn có thể tư duy, hẳn vẫn còn cơ hội để tôi báo đáp các độc giả kính yêu và những chiến sĩ nhân sinh muôn vàn trên thế giới này.
Những tiếng ồn ào vây quanh không thể làm phiền tâm trí tôi, tôi chỉ biết lấy điều này để tự răn mình và tự khích lệ mình.
Mao Thuẫn, cuối tháng 3 năm 1930
Viết ở phía sau lần tái bản mới của "Thực"
Ba cuốn tiểu thuyết "Huyễn diệt" và các tác phẩm khác được viết từ mùa thu năm 1927 đến mùa xuân năm 1928. Tất cả đều được đăng tải lần lượt trên tạp chí "Tiểu thuyết nguyệt báo". Đại cách mạng năm 1927, do cuộc phản bội chống cộng của Tưởng Giới Thạch mà dẫn đến thất bại. Bối cảnh của "Huyễn diệt" và "Động dao" chính là thời điểm giao mùa xuân hạ năm 1927, trước đêm trước của sự chuyển biến ở "Chính phủ Vũ Hán", những mâu thuẫn và đấu tranh xảy ra ở vùng Hồ Bắc; lúc bấy giờ, mặc dù vùng Hồ Bắc vẫn duy trì cục diện mặt trận thống nhất, nhưng thế lực phản cách mạng đã bắt đầu phản công lại thế lực cách mạng, hơn nữa ngày càng hung hăng, sau sự biến "Mã Nhật", "Chính phủ Vũ Hán" cuối cùng cũng đã vứt bỏ chiếc mặt nạ giả tạo, bước lên con đường tuyệt lộ phản cách mạng.
Tháng 8 năm 1927, tôi từ Vũ Hán trở về Thượng Hải, nhất thời không có kế sinh nhai, bạn bè khuyên tôi viết bài để bán, bèn thử làm theo, trong vòng bốn tuần đã viết xong "Huyễn diệt". Lúc đó, chỉ có "Tiểu thuyết nguyệt báo" là còn muốn đăng, ông Diệp Thánh Đào đang tạm thay làm biên tập của tờ báo này. Thế nhưng, vào thời điểm đó, tôi là một người bị chính phủ Tưởng Giới Thạch truy nã, tên thật của tôi nếu xuất hiện trên "Tiểu thuyết nguyệt báo" sẽ mang lại rắc rối cho ông Diệp, hơn nữa, ông chủ của "Tiểu thuyết nguyệt báo" là Thương vụ ấn thư quán cũng sẽ không cho phép;
Để có thể đăng được, buộc phải dùng bút danh, lúc đó tôi tiện tay viết hai chữ "Mâu thuẫn". Nhưng khi đăng lại biến thành "Mao Thuẫn", đây là vì ông Diệp cho rằng hai chữ "Mâu thuẫn" rõ ràng là tên giả, sợ gây chú ý, vẫn sẽ rước lấy rắc rối, vì vậy đã thay tôi thêm bộ thảo vào chữ "Mâu", thành chữ "Mao", trong "Bách gia tính" đại khái cũng có họ này, có thể qua mắt được. Điều này đương nhiên có chút gần giống với "bịt tai trộm chuông", nhưng tôi cũng không có lý do gì nhất định phải phản đối.
Tại sao tôi lại lấy hai chữ "Mâu thuẫn" làm bút danh? Hình như là tiện tay mà có, nhưng cũng không hẳn như vậy. Sau phong trào "Ngũ Tứ", những người và việc tôi tiếp xúc ngày càng nhiều và phức tạp, đồng thời cũng dần dần hiểu được ý nghĩa thực tế của từ "mâu thuẫn" lúc bấy giờ đã trở thành từ thông dụng; nửa đầu năm 1927, tôi ở Vũ Hán lại trải qua cuộc sống sâu sắc và rộng lớn hơn trước, không chỉ nhìn thấy mâu thuẫn giữa cách mạng và phản cách mạng nhiều hơn, mà còn nhìn thấy mâu thuẫn trong nội bộ phe cách mạng, đặc biệt nhận thức rõ ràng mâu thuẫn của tầng lớp trí thức tiểu tư sản trong thời đại đại biến động này, hơn nữa, tự nhiên cũng không thể không nhìn thấy trong cuộc sống, tư tưởng của chính bản thân mình cũng có những mâu thuẫn rất lớn. Thế nhưng, lúc bấy giờ, tôi lại nhìn thấy không ít người trong tư tưởng thực sự có mâu thuẫn, thậm chí lời nói và việc làm cũng có mâu thuẫn, nhưng lại luôn tự cho rằng mình không có mâu thuẫn, thường hay ba hoa khoác lác, giáo huấn người khác, — tôi đối với kiểu người như vậy thì không sao hiểu nổi, cũng cảm thấy đây chính là một kiểu biểu hiện của "bịt tai trộm chuông". Đại khái là thói quen của văn nhân mang chút châm biếm người khác cũng là tự giễu chính mình chăng, thế là tôi lấy hai chữ "Mâu thuẫn" làm bút danh. Nhưng về sau lại xuất hiện kèm với bộ thảo, đó là điều tôi không ngờ tới.
Trước đó đã nói, thời gian viết "Huyễn diệt" tổng cộng mất bốn tuần. Lúc đó, vợ tôi bị bệnh, tôi là viết một cách đứt quãng trên một chiếc bàn rất nhỏ cạnh giường bệnh. Lúc đó, chỉ cần tập trung tư tưởng một lát, liền cảm thấy bản thân mình đã không còn ở trong căn phòng nhỏ này nữa, liền nhìn thấy vô số nhân vật ập tới trước mặt. Lần đầu viết tiểu thuyết, không có kinh nghiệm, cứ viết phóng bút, viết xong là thôi. Khi đó đang chờ đổi tiền để sống qua ngày, đến lượt đọc lại thứ hai cũng chưa xem, liền gửi đi. Đợi đến khi in trên giấy, tự mình nhìn lại, liền cảm thấy hối hận; hối hận điều gì? Hối hận bản thân đã không tận dụng tốt tư liệu này.
"Động dao" thì lại là trong tình huống "cố ý mà làm" chứ không phải là "phóng bút mà làm", đã cấu tứ và viết. Đại khái mất một tháng rưỡi thời gian. Nhưng thời gian cấu tứ chiếm hai phần ba. "Động dao" dài hơn "Huyễn diệt", nhưng thời gian viết thực sự (ngoại trừ thời gian cấu tứ), cũng chỉ hơn hai mươi ngày. Về sau, tôi biết được, thời gian cấu tứ gấp hai hoặc ba lần thời gian viết, mới là bình thường. "Truy cầu" cả cấu tứ lẫn viết, tổng cộng mất hai tháng. Lúc đó, tôi là viết xong là bán ngay, lấy đó để giải quyết vấn đề cơm áo gạo tiền hàng ngày, thực sự không thể nghiền ngẫm kỹ lưỡng, sửa đi sửa lại. Sau khi in ra, tự mình xem lại, đương nhiên có chút không hài lòng, đôi khi là rất không hài lòng, thế nhưng lúc này nếu lại muốn sửa chữa, cũng chẳng ai chịu trả thêm tiền nữa, mà tôi thì nhà không còn gạo dự trữ để có thể ngồi ăn không trong nửa tháng hay một tháng, vì vậy, đành phải tự an ủi như vậy: lần sau viết tác phẩm mới hãy chú ý đừng để đi vào vết xe đổ nữa. Nhưng đáng tiếc là, vẫn cứ lặp lại sai lầm nhiều lần, cho đến hơn hai mươi năm sau viết "Sương diệp hồng tự nhị nguyệt hoa", cũng là tạm ứng tiền trước, đến hạn phải giao bản thảo, vội vàng viết xong, chưa đọc lại lần nào liền gửi đi. Ý định chủ quan và điều kiện khách quan chính là thường xuyên mâu thuẫn như thế.
Hôm nay tôi thuật lại những chuyện vụn vặt này, không phải muốn mượn cớ để biện hộ rằng tiểu thuyết của mình viết không tốt không phải là lỗi của mình. Tự biết mình, từ trước đến nay vẫn có một chút (điều này phải cảm ơn sự giáo dục của người mẹ quá cố đã từ lâu đối với tôi trong thời thơ ấu). Tôi thuật lại những chuyện vụn vặt này, ý định chỉ là để giải thích: khi tôi có khả năng sửa chữa tác phẩm cũ, tôi lại có một kiểu tâm lý mâu thuẫn khác. Đó là khi năm 1954, Nhà xuất bản Văn học Nhân dân định sắp chữ in lại ba cuốn tiểu thuyết này, đã từng đề nghị tôi sửa chữa một số phần trong đó; lúc đó, tôi cảm thấy nếu không sửa thì độc giả sẽ nói tôi vẫn đang "gieo rắc sai lầm", còn nếu sửa thì sẽ mất đi diện mạo ban đầu, đó sẽ không phải là tác phẩm của tôi năm 1927-1928, mà trở thành "tác phẩm mới" của tôi năm 1954 rồi. "Mâu thuẫn" này dường như khá khó giải quyết. Lúc đó tôi chủ trương cứ dứt khoát không tái bản nữa, nhưng nhà xuất bản lại không nghĩ như vậy. Nếu tôi áp dụng phương pháp trung dung, đối với ba tác phẩm cũ này, chữ nghĩa có sửa chữa ít nhiều, mà đối với tư tưởng nội dung của tác phẩm thì căn bản không động tới. Còn về việc sửa chữa chữ nghĩa, "Huyễn diệt" và "Động dao" sửa ít, chỉ chiếm một phần trăm hoặc chưa tới một phần trăm của toàn bộ cuốn sách, "Truy cầu" thì nhiều hơn, nhưng cũng không quá ba phần trăm toàn bộ cuốn sách. Tư tưởng nội dung nguyên gốc của ba cuốn sách đều không thay đổi, điều này có thể đối chiếu với bản in cũ. Sau khi sửa chữa như vậy, cũng đã in ấn được ba năm. Hiện nay, nhà xuất bản có kế hoạch xuất bản "Văn tập" của các nhà văn, tính cả tôi vào trong đó, hơn nữa lại đề nghị với tôi: phần sửa chữa của ba cuốn "Huyễn diệt" v.v. liệu có thể khôi phục lại trạng thái cũ không? Lần này, tôi rất nhanh đã quyết định câu trả lời: không cần sửa lại nữa! Ý định không phải là che đậy những sai sót trong tác phẩm thời trẻ, vì lần sửa chữa năm 1954 đó vốn dĩ không thay đổi tư tưởng nội dung nguyên bản. Ý định chính là để biểu thị: tôi cho rằng đề nghị của nhà xuất bản năm 1954 (đặc biệt đối với sự miêu tả trong một số chương đoạn), về cơ bản là đúng; trước đây tôi cho là như vậy, hôm nay tôi vẫn cho là như vậy.
Tôi đã từng tự phê bình đối với ba cuốn "Huyễn diệt" v.v., có thể xem trong lời tựa của "Mao Thuẫn tuyển tập" xuất bản năm 1951. Lời tựa này hiện đã được đưa vào tập thứ hai của văn tập này, làm phụ lục.
Mao Thuẫn, ngày 3 tháng 10 năm 1957, tại Bắc Kinh
Bổ sung vài câu
Ba cuốn "Huyễn diệt", "Động dao", "Truy cầu" v.v., khi đầu năm 1930 đổi do Khai Minh thư điếm xuất bản, liền hợp thành một tập, tên chung gọi là "Thực", phía trước có ảnh, kiểu tóc rẽ ngôi, mặt hơi nghiêng sang trái, lại có một bài "Đề từ", đăng ở trang đầu. Toàn văn "Đề từ" như sau:
Ba bản thảo cũ này được viết trong vòng bốn tháng giữa cảnh nghèo túng và bệnh tật; trước đó không có đủ thời gian để cấu tứ, sau đó cũng không có đủ thời gian để sửa chữa, đủ loại khiếm khuyết khiến cho đến nay tôi vẫn còn thấy áy náy.
Hiện tại vẫn đành phải giữ nguyên dáng vẻ cũ để sắp chữ in lại, đối với độc giả, lòng không khỏi cảm thấy hổ thẹn; đặt tên là "Thực", tạm coi như ghi dấu cho chặng đường đã qua này.
Ngọn lửa sự sống vẫn đang bùng cháy trong lồng ngực tôi, sức mạnh tuổi trẻ vẫn đang chảy cuồn cuộn trong huyết quản tôi, đôi mắt tôi vẫn còn có thể nhìn thấu, bộ não tôi vẫn còn có thể dung nạp, vẫn còn có thể tư duy, hẳn vẫn còn cơ hội để tôi báo đáp các độc giả kính yêu và những chiến sĩ nhân sinh muôn vàn trên thế giới này.
Những tiếng ồn ào vây quanh không thể làm phiền tâm trí tôi, tôi chỉ biết lấy điều này để tự răn mình và tự khích lệ mình.
Đây là bản in lần đầu của Khai Minh cho "Thực", bản in lần thứ mười của Khai Minh mà tôi đang giữ đã không còn tấm ảnh và bài đề từ này nữa.
Tôi hợp ba thiên "Huyễn diệt" v.v. thành một cuốn mà đặt tên là "Thực", ngoại trừ ý nghĩa đã nói trong "Đề từ" ở trên, còn có điều lúc đó không thể nói rõ: ý muốn nói thất bại của đại cách mạng năm 1927 chỉ là tạm thời, mà thắng lợi của cách mạng là tất yếu, ví như nhật thực nguyệt thực, qua đi liền thấy ánh sáng; đồng thời cũng biểu thị sự bi quan tiêu cực của cá nhân tôi cũng chỉ là tạm thời.
Tiêu đề của ba thiên "Huyễn diệt" v.v. đều là trạng thái tinh thần của con người, tên chung là "Thực" thì là hiện tượng tự nhiên, cũng giống như "Cầu vồng" viết sau "Thực" ở Nhật Bản, tên này cũng là hiện tượng tự nhiên, năm 1932 viết bằng bút "Tử dạ" tên này cũng là hiện tượng tự nhiên.
Mao Thuẫn, ngày 4 tháng 2 năm 1980
