Monticello, ngày 24 tháng 6 năm 1826.
Thưa Ngài kính mến: Lời mời ân cần do Ngài chuyển đến, đại diện cho nhân dân thành phố Washington, mời tôi đến tham dự lễ kỷ niệm năm mươi năm Ngày Độc lập của Hoa Kỳ với tư cách là một trong số ít những người còn sống từng ký vào một văn kiện quyết định vận mệnh của chính chúng ta lẫn thế giới, là một vinh dự lớn lao đối với tôi, và niềm vinh hạnh ấy càng được nhân lên bội phần nhờ những phương tiện chu đáo được sắp xếp để giúp tôi có thể thoải mái thực hiện chuyến hành trình đó. Việc bị bệnh tật tước đi cơ hội trực tiếp tham gia vào ngày vui trọng đại ấy thực sự làm tăng thêm nỗi dằn vặt của thể xác. Nhưng sự chấp nhận hoàn cảnh là một bổn phận, khi mà những yếu tố ấy nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng ta.
Quả thực, tôi sẽ vô cùng hoan hỉ biết bao nếu được đến đó để trực tiếp gặp gỡ và trao đổi những lời chúc mừng với nhóm người nhỏ bé ấy — những gương mặt cuối cùng còn sót lại trong đoàn ngũ những bậc hiền tài từng sát cánh cùng chúng ta vào ngày hôm đó, khi chúng ta phải đưa ra một lựa chọn đầy táo bạo và rủi ro cho đất nước giữa việc cúi đầu khuất phục hay cầm gươm đứng lên; và được cùng họ tận hưởng thực tế an ủi rằng sau nửa thế kỷ trải nghiệm và thịnh vượng, đồng bào của chúng ta vẫn tiếp tục chuẩn nhận sự lựa chọn mà chúng ta đã thực hiện. Mong rằng đối với thế giới, sự kiện này sẽ trở thành — như tôi tin là nó sẽ thế (đối với nơi này thì sớm hơn, nơi khác thì muộn hơn, nhưng cuối cùng là cho tất cả mọi người) — hồi còi thức tỉnh nhân loại tự phá vỡ xiềng xích mà sự dốt nát và mê tín của giáo điều từng thuyết phục họ tự tròng vào cổ, để rồi từ đó đón nhận những ân phúc cùng sự an toàn của thể chế tự quyền. Hình thức chính phủ mà chúng ta đã dựng nên đã trả lại quyền tự do vốn có cho việc thực thi lý trí và tự do ngôn luận một cách không giới hạn. Mọi đôi mắt đều đã mở ra, hoặc đang mở ra, trước các quyền thiêng liêng của con người. Ánh sáng khoa học lan tỏa khắp nơi đã phơi bày trước mắt tất cả mọi người một sự thật hiển nhiên rằng phần lớn nhân loại sinh ra không hề mang yên ngựa trên lưng, và cũng chẳng có một thiểu số đặc quyền nào mang giày đinh và giăng sẵn cựa ngựa để đường hoàng cỡi lên lưng họ ơn ơn trên ban phát. Đó là những cơ sở để chúng ta nuôi dưỡng hy vọng cho phần còn lại của thế giới. Riêng đối với chúng ta, nguyện rằng sự trở lại hàng năm của ngày lễ này sẽ mãi mãi làm sống lại trong ký ức chúng ta những quyền lợi ấy, cùng lòng trung kiên bất biến dành cho chúng.
Tôi xin phép được bày tỏ niềm hạnh phúc biết bao nếu có dịp gặp lại những người hàng xóm lâu năm của tôi tại thành phố Washington và vùng phụ cận, những người mà tôi đã chia sẻ biết bao năm tháng gắn bó chan hòa; một mối thâm tình đã xoa dịu biết bao lo toan của chốn quan trường, đồng thời để lại trong tâm can tôi những ấn tượng sâu đậm không bao giờ phai mờ. Cùng với nỗi tiếc nuối khi tình trạng sức khỏe kém đã tước đi niềm hân hạnh được nhận lời mời, xin Ngài vui lòng đón nhận — thay cho chính mình và cho những người mà Ngài đại diện — sự cam kết về lòng kính trọng cao sắc nhất cùng tình cảm thân ái của tôi.
Th. Jefferson.
