(Trích từ nguồn trên.)
Chúng ta đã thấy rằng sự nghiệp giáo dục từ lâu đã là một hoài bão lớn của ông Jefferson. Điều này một phần bắt nguồn từ niềm say mê sâu sắc của ông đối với văn chương và khoa học, và phần khác vì ông nhận thức rõ rằng việc phổ biến tri thức trong nhân dân là điều cốt yếu để điều hành một chính quyền dân chủ một cách khôn ngoan, thậm chí là để duy trì sự ổn định của chính quyền ấy. Chẳng bao lâu sau khi rời khỏi chính trường, ông lại tiếp tục dành sự quan tâm sâu sắc cho vấn đề này. Bên cạnh việc tìm cách vận động những nhân vật có thế lực ủng hộ kế hoạch tâm huyết của mình — đó là chia các quận trong tiểu bang thành các khu bầu cử nhỏ và giao quyền quản lý các trường tiểu học cho những cộng đồng tự trị thu nhỏ ấy —, ông còn nuôi chí thành lập một trường cao đẳng gần Charlottesville nhằm giảng dạy các bộ môn tri thức bậc cao, để rồi với vị trí trung tâm và bầu không khí trong lành, nơi đây có thể được phát triển thành một viện đại học.
Ông đã sống để chứng kiến hoài bão ấy trở thành hiện thực, và thành công này phần lớn nhờ vào những nỗ lực không mệt mỏi của chính ông. Đề án đã chiếm trọn tâm trí ông trong hơn mười một năm. Trong khoảng thời gian đó, ông tiếp tục thể hiện sự sáng suốt và tài ứng xử quen thuộc để vượt qua vôàn trở ngại, cùng với sự siêng năng và bền bỉ đáng khâm phục ngay cả ở những năm tháng sung sức nhất của cuộc đời. ......
Khi đưa trường đại học đi vào hoạt động, ông dường như tìm lại được sự nhanh nhẹn và tận tụy của tuổi trẻ. Mọi việc đều được ông xem xét, mọi việc đều do ông trực tiếp chỉ đạo. Ông hiến kế tháo gỡ cho mọi khó khăn và tự tay lựa chọn từng phương án giải quyết. Mỗi tuần hai hoặc ba lần, ông cưỡi ngựa đến công trình để ra chỉ thị cho viên quản lý và theo dõi tiến độ của những phần việc còn dang dở. Thói quen hiếu khách vốn có của ông cũng không hề mai một. Ông thường xuyên mời các giáo sư cùng gia đình họ đến dùng bữa, và cứ mỗi chủ nhật lại có khoảng bốn, năm sinh viên đến ăn trưa cùng ông. Vào những dịp ấy, ông thường ăn một mình ở một góc nhỏ thông với phòng ăn, nhưng ngoài giờ dùng bữa ra, ông vẫn ngồi trò chuyện với mọi người như thường lệ. Lượng khách đến thăm trường đại học cũng vô cùng đông đúc, và họ hiếm khi bỏ lỡ cơ hội ghé qua Monticello, nơi họ thường lưu lại trong ngày hoặc đôi khi đến vài ngày liền. Ông bận rộn hoàn toàn với các trách nhiệm của một hiệu trưởng đại học, đồng thời tìm thấy niềm vui lớn lao trong công việc ấy, đến mức có lúc mọi mối lo âu và muộn phiền — thứ mà từ giai đoạn này bắt đầu chất chồng lên ông — đều bị gạt sang một bên; và ánh hoàng hôn trong cuộc đời ông dường như đang lặn xuống với một thứ ánh sáng dịu dàng nhưng không một gợn mây.
Henry Clay.
