Sự giam cầm — Niềm hy vọng lụi tàn — Sự tự do bất ngờ đến với không chỉ một người, và theo nhiều hơn một nghĩa.
Suốt một tháng dài đằng đẵng, chúng tôi bị giam giữ trong ngục tối tăm và ảm đạm. Khoảng thời gian u ám ấy trôi qua mà không một bóng người xuất hiện, ngoại trừ kẻ hoang dã lạnh lùng mang thức ăn đến cho chúng tôi mỗi ngày.
Trong cuộc đời tôi, có một hoặc hai thời điểm mà tôi cảm thấy bóng tối của nỗi buồn và sự cô độc đè nặng trong tận đáy lòng, dường như không bao giờ có thể tan biến cho đến khi cái chết chấm dứt mọi cảm giác — và hiện tại chính là một khoảng thời gian như thế.
Những ngày đầu bị giam cầm, trái tim chúng tôi mỗi lần nghe tiếng bước chân ngoài cửa hang lại thắt lại vì giá lạnh — nơm nớp lo sợ đó là kẻ đến định đoạt mạng sống mình. Nhưng rồi thời gian nặng nề trôi qua, nỗi sợ hãi ấy cũng nguôi ngoai, nhường chỗ cho một nỗi khát khao tự do cháy bỏng, mãnh liệt đến mức chúng tôi bứt rứt, cựa quậy trong ngục tù chẳng khác nào những con hổ bị săn. Sau đó, một cảm giác tuyệt vọng bao trùm lấy chúng tôi, khiến đôi lúc chúng tôi thực sự mong ngóng thời khắc lũ thổ dân lôi mình ra pháp trường! Dẫu vậy, những chuyển biến tâm lý ấy diễn ra vô cùng từ từ, đôi khi đan xen cả những tia hy vọng rực rỡ hơn; bởi có những lúc, chúng tôi ngồi trong hang tối trên gờ đá, trò chuyện vui vẻ tưởng chừng như quên hẳn thực tại ê chề. Dù vậy, chúng tôi rất hiếm khi dám nghĩ đến tương lai.
Vài chiếc lá mục và cành cây khô làm giường nằm; còn chút khoai mỡ và khoai sọ ít ỏi được đem vào một lần mỗi ngày chính là thức ăn của chúng tôi.
Nào, Ralph, cậu ngủ thế nào? Jack cất lời với giọng điệu thờ thẫn, khi vừa thức dậy trên chiếc giường khiêm tốn của mình vào một buổi sáng. Cậu có bị cơn gió đêm qua làm phiền nhiều không?
Không, tôi đáp; suốt đêm qua tớ mơ về quê nhà, và tớ thấy mẹ mỉm cười, ra hiệu bảo tớ đến bên người; nhưng tớ không sao bước tới được vì vướng xiềng xích.
Còn tớ cũng mơ nữa, Peterkin tiếp lời; nhưng tớ mơ về ngôi nhà hạnh phúc của chúng ta trên Hòn đảo San hô. Tớ thấy chúng ta đang bơi lội trong Khu vườn Nước; rồi lũ thổ dân thét lên một tiếng, thế là chúng ta lập tức có mặt trong hang động ở vách đá Spouting Cliff, mà không hiểu sao nơi đó lại biến thành cái hang tối tăm này; và tớ giừng mình tỉnh giấc để nhận ra đó là sự thật.
Giọng điệu của Peterkin đã thay đổi đến mức khó nhận ra bởi ảnh hưởng tiêu cực của quãng thời gian dài bị giam cầm. Nếu không biết chắc đó là cậu ấy nói, tôi suýt chút nữa đã không thể nhận ra, bởi giọng nói ấy quá đỗi buồn bã, chẳng còn chút nét vui tươi, rộn rã nào mà chúng tôi từng quen nghe. Tôi ngẫm nghĩ rất nhiều về điều này, và suy ngẫm về sự suy sụp khủng khiếp của hạnh phúc có thể ập xuống cuộc đời con người chỉ trong một khoảng thời gian ngắn ngủi đến vậy; ánh nắng trên bầu trời rực rỡ nhường nào, mà chỉ chớp mắt thôi, những đám mây u ám đã phủ kín ra sao! Tôi tin chắc rằng Kinh Thánh sẽ mang lại cho tôi nhiều ánh sáng và sự an ủi về vấn đề này nếu tôi có lấy một cuốn, và một lần nữa tôi lại vô cùng tiếc nuối vì đã quên không ghi nhớ những chân lý vỗ về ấy vào tâm trí.
Trong lúc tôi đang trầm ngâm suy nghĩ, Peterkin lại phá vỡ sự im lặng trong hang bằng giọng điệu não nề: Ôi, tớ tự hỏi liệu chúng ta có bao giờ được gặp lại hòn đảo thân yêu của mình nữa không.
Giọng cậu ấy run rẩy, rồi lấy hai tay ôm mặt, cúi gằm đầu và bật khóc. Được chứng kiến người bạn từng rất đỗi vui tươi nay rơi lệ là một cảnh tượng lạ lẫm đối với tôi, khiến trong lòng dâng lên một sự thôi thúc mãnh liệt muốn an ủi cậu; nhưng than ôi, tôi biết nói gì đây? Tôi chẳng thể nhen nhóm chút hy vọng nào; và dù đã hai lần định cất lời, nhưng cổ họng cứ nghẹn lại chẳng thốt nên câu. Trong lúc tôi còn đang do dự, Jack đã ngồi xuống bên cạnh, thì thầm dăm ba câu vào tai Peterkin, trong khi cậu bạn gục hẳn vào ngực Jack và tựa đầu lên vai bạn.
Cứ thế, chúng tôi ngồi lặng đi trong bầu không khí tĩnh mịch một hồi lâu. Chẳng bao lâu sau, chúng tôi nghe tiếng bước chân ở cửa hang, và người cai ngục liền xuất hiện. Tuy nhiên, vì đã quá quen thuộc với những chuyến ghé thăm đều đặn ấy, chúng tôi chẳng mấy bận tâm, chỉ đinh ninh rằng hắn sẽ đặt phần ăn đạm bạc xuống rồi đi như mọi khi. Thế nhưng, điều khiến chúng tôi ngạc nhiên là thay vì làm vậy, hắn lại tiến về phía chúng tôi tay cầm một con dao, rồi đến chỗ Jack và cắt đứt những dây da trói cổ tay cậu ấy! Tiếp đến, hắn làm y hệt như vậy với Peterkin và tôi! Suốt năm phút ròng rã, chúng tôi đứng câm lặng vì kinh ngạc, đôi tay được giải thoát cứ buông thõng vô lực bên người. Ý nghĩ đầu tiên thoáng qua trong đầu tôi là thời khắc xử tử đã đến; và dẫu như tôi đã nói trước đó, trong cơn tuyệt vọng cùng cực, chúng ta thực sự đã mong cái chết đến, nhưng giờ đây khi nghĩ rằng nó đang đến rất gần, mọi bản năng ham sống vốn có trong tự nhiên lại trỗi dậy trong lòng tôi, đan xen với cảm giác lạnh gót chân vì sự đường đột của biến cố.
Nhưng tôi đã lầm. Sau khi cắt bỏ xiềng xích cho chúng tôi, tên thổ dân ra hiệu về phía cửa hang, và chúng tôi bước ra ngoài trời như những cỗ máy. Tại đây, đến ngạc nhiên thay, chúng tôi thấy vị giáo viên đang đứng dưới một tán cây, hai tay chắp trước ngực, những giọt nước mắt lăn dài trên gò má sạm đen. Vừa nhìn thấy Jack bước ra đầu tiên, ông liền lao đến, ôm chầm lấy cậu và thốt lên,—
Ôi! Người bạn trẻ thân mến của tôi ơi, nhờ ơn đức lớn lao của Chúa, các bạn đã được tự do!
Tự do ư! Jack kêu lên.
Phải, tự do, vị giáo viên lặp lại, hết lần này đến lần khác siết chặt tay chúng tôi đầy thân thiết; tự do đi lại tùy ý muốn. Chúa đã tháo xiềng xích cho kẻ bị giam cầm và trả lại tự do cho những tù nhân. Một nhà truyền giáo đã được cử đến với chúng ta, và Tararo đã theo đạo Thiên Chúa! Ngay lúc này đây, người dân đang đốt cháy những bức tượng thần bằng gỗ của họ kìa! Nào, những người bạn thân mến, hãy đến chứng kiến cảnh tượng huy hoàng ấy.
Chúng tôi khó lòng tin nổi vào tai mình. Quãng thời gian dài đằng đẵng chìm đắm trong những giấc mơ về ngày được giải thoát khi còn ở trong hang tối khiến chúng tôi thoạt tưởng đây chắc hẳn chỉ là một giấc mơ sinh động nào khác. Đôi mắt và tâm trí chúng tôi cũng bị chói lóa bởi ánh nắng rực rỡ, gần như lòa cả đi sau khoảng thời gian dài sống trong ngục tối u tối, khiến đầu óc xoay mòng mòng giữa muôn vàn cảm xúc hỗn độn dâng trào trong lồng ngực; nhưng khi bước theo những bước chân của người bạn da đen, ngắm nhìn tán lá cây xanh tươi rực rỡ, lắng nghe tiếng chim vẹt kêu réo rắt và hít hà hương thơm ngào ngạt từ những khóm cây có hoa, sự thật rằng chúng tôi thực sự đã được giải thoát khỏi ngục tù và cái chết bỗng ùa về ngập tràn tâm hồn. Đồng loạt, trong khi khóe mắt rưng rưng lệ, chúng tôi cất lên một tiếng hò reo vui sướng vang dội và kéo dài.
Đáp lại tiếng hò reo ấy là âm thanh hưởng ứng từ một nhóm thổ dân đang đứng gần đó. Họ chạy ùa về phía chúng tôi, bắt tay rối rít cùng muôn vàn biểu hiện thân thiện. Sau đó, họ lùi lại phía sau, xếp thành một kiểu đám rước và dẫn chúng tôi về nơi ở của Tararo.
Cảnh tượng đập vào mắt tôi lúc bấy giờ là một khung cảnh mà tôi sẽ chẳng bao giờ quên. Ngồi trên chiếc ghế dài thô sơ trước hiên nhà là vị tù trưởng. Đứng bên tay trái ông là một người bản xứ, nhìn trang phục có vẻ là một giáo viên. Đứng bên tay phải là một quý ông người Anh, mà ngay lập tức tôi nhận ra chính là một nhà truyền giáo. Ông cao gầy, ngước chừng đã qua tuổi bốn mươi, với chiếc trán hói và mái tóc thưa điểm bạc. Biểu cảm trên khuôn mặt ông rạng ngời vẻ thu hút nhất mà tôi từng thấy, và đôi mắt xám trong trẻo ánh lên cái nhìn thẳng thắn, gan dạ, đầy tình thương và sự chân thực. Phía trước vị tù trưởng là một khoảng sân trống, ngay giữa bày một đống tượng thần bằng gỗ đã sẵn sàng để châm lửa thiêu rụi; vây xung quanh là hàng ngàn người bản xứ tề tựu để tham gia hoặc chứng kiến cảnh tượng hiếm có này. Một nụ cười rạng rỡ nở bừng trên gương mặt nhà truyền giáo khi ông sải bước nhanh đến đón chào chúng tôi và nắm chặt lấy đôi tay.
Tôi vô cùng vui mừng được gặp lại các bạn trẻ thân mến, ông nói. Người bạn của tôi, và cũng là bạn của các bạn — thầy giáo đây, đã kể cho tôi nghe toàn bộ câu chuyện của các bạn; và tôi hết lòng cảm tạ Cha chúng ta trên trời vì Ngài đã dẫn lối tôi đến hòn đảo này, để tôi trở thành công cụ cứu rỗi các bạn.
Chúng tôi chân thành cảm ơn nhà truyền giáo, đồng thời tò mò hỏi thăm bằng cách nào ông lại có thể lay chuyển tâm can Tararo để vị tù trưởng đứng về phía chúng tôi.
Tôi sẽ kể cho các bạn nghe vào một dịp thích hợp hơn, ông đáp, còn bây giờ chúng ta không được phép quên phép lịch sự phải dành cho vị tù trưởng. Ngài đang đợi để tiếp đón các bạn.
Trong cuộc trò chuyện diễn ra ngay sau đó giữa chúng tôi và Tararo, vị tù trưởng cho biết ánh sáng phúc âm của Chúa Giê-su Ki-tô đã được truyền đến hòn đảo này, và chính nhờ có nó mà chúng tôi mới được tự do. Hơn thế nữa, ông còn thông báo rằng chúng tôi hoàn toàn có thể tự do rời đi trên chiếc tàu buôn bất cứ lúc nào mình muốn, đồng thời sẽ được cung cấp đầy đủ lương thực cần thiết. Kết thúc cuộc gặp, ông siết chặt tay chúng tôi và thực hiện nghi thức cọ mũi chào hỏi.
Quả thực đây là một tin mừng lớn đối với chúng tôi, và chúng tôi khó tìm nổi từ ngữ nào để bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến vị tù trưởng cùng nhà truyền giáo.
Thế còn Avatea thì sao? Jack cất tiếng hỏi.
Nhà truyền giáo đáp lại bằng cách chỉ tay về phía một nhóm người bản xứ đang vây quanh cô thiếu nữ. Đứng cạnh cô là một thanh niên cao lớn, vạm vỡ, với phong thái đường hoàng và khí chất bề trên ngút ngàn, trông chẳng khác nào một tù trưởng thứ thiệt.
Đó là người yêu của con bé. Chính sáng nay cậu ta đã chèo thuyền chiến đến đây để thương lượng với Tararo về Avatea. Họ sẽ tổ chức lễ cưới trong vài ngày tới và sau đó sẽ cùng nhau trở về hòn đảo quê hương của chú rể!
Tuyệt cú mèo rồi, Jack thốt lên, bước thẳng đến chỗ chàng trai người hoang dã và bắt tay cậu ta thật chặt. Chúc mừng hạnh phúc nhé, anh bạn trẻ;—cả cô nữa, Avatea.
Vừa dứt lời, người yêu của Avatea liền nắm lấy tay Jack và kéo cậu đến chỗ Tararo cùng nhà truyền giáo đang đứng, xung quanh là đông đảo những nhân vật quyền lực nhất trong bộ tộc. Bản thân cô gái cũng bước theo sau, đứng bên tay trái trong khi người yêu đứng bên tay phải, ra hiệu giữ trật tự và đọc bài diễn văn sau đây, được dịch lại qua lời nhà truyền giáo:
Bạn trẻ ơi, dẫu tuổi đời còn trẻ nhưng trí óc bạn thật uyên thâm. Trái tim bạn cũng rất rộng lượng và dũng cảm phi thường. Tôi và Avatea đều mang ơn bạn, và chúng tôi muốn ngay trước sự hiện diện của đông đảo bà con nơi đây để bày tỏ lòng biết ơn ấy, đồng thời thừa nhận rằng đây là một ân huệ mà chúng tôi chẳng bao giờ có thể trả hết. Bạn đã không tiếc thân mình cứu lấy một người vốn chỉ mới quen biết vài ngày ngắn ngủi. Thế nhưng nàng là một người phụ nữ đang hoạn nạn, và chừng đó là quá đủ để khơi dậy sự giúp đỡ từ một người theo đạo Thiên Chúa. Tất cả chúng tôi, những người sống tại các hòn đảo giữa đại dương này, đều hiểu rằng những người theo đạo Thiên Chúa chân chính luôn hành xử như vậy. Tôn trọng của họ dựa trên tình yêu thương và lòng tốt. Chúng tôi tạ ơn Chúa vì đã có rất nhiều người theo đạo được cử đến đây — và chúng tôi hy vọng sẽ còn nhiều người nữa ghé thăm. Hãy nhớ rằng tôi và Avatea sẽ mãi khắc ghi hình bóng các bạn, sẽ luôn cầu nguyện cho bạn cùng những người đồng đội dũng cảm khi các bạn ở nơi phương xa.
Đáp lại bài diễn văn đầy ân tình ấy, Jack đưa ra một câu trả lời ngắn gọn đậm chất thủy thủ, trong đó cậu khăng khăng rằng mình chỉ làm cho Avatea những điều mà bản thân sẽ làm cho bất kỳ người phụ nữ nào trên đời này. Tuy nhiên, sở trường của Jack không nằm ở khoản diễn thuyết, nên cậu vội vã kết thúc bằng cách chộp lấy bàn tay vị tù trưởng siết chặt lấy, rồi nhanh chóng chuồn thẳng.
Nào, Ralph và Peterkin, Jack nói khi chúng tôi hòa mình vào dòng người đông đúc, xem ra mục đích chúng ta đến đây đã được hoàn thành một cách mĩ mãn, chẳng còn việc gì khác phải làm ngoài việc nhanh chóng chuẩn bị nhổ neo lên đường, và hô vang muôn năm nước Anh thân yêu của chúng ta thôi!
Tớ hoàn toàn tán thành ý kiến ấy, Peterkin vừa nói vừa cố chớp mắt ra hiệu, nhưng khổ nỗi dạo gần đây cậu bạn tội nghiệp đã khóc quá nhiều nên việc này trở nên vô cùng khó khăn; tuy nhiên, tớ sẽ không chịu rời đi cho đến khi tận mắt nhìn thấy đám người này đốt trụi mấy bức tượng thần của họ.
Nguyện vọng của Peterkin đã thành hiện thực, bởi chỉ vài phút sau đó, ngọn lửa được châm vào đống củi, những lưỡi lửa cuồn cuộn bốc cao, và giữa tiếng reo hò của hàng ngàn con người tề tựu, những vị thần giả dối của Mango đã hóa thành tro bụi!