Cuộc hải trình — Hòn đảo, và một cuộc bàn bạc trong đó hiểm nguy bị gạt bỏ như một điều không đáng bận tâm — Chuột và mèo — Vị giáo sĩ bản địa — Những sự thật kinh hoàng — Tác dụng kỳ diệu của đạo Thiên Chúa.
Hành trình của chúng tôi trong hai tuần tiếp theo vô cùng thú vị và thuận lợi. Gió hầu như vẫn thổi đều và thuận chiều, luôn cho phép chúng tôi giữ đúng hướng đi; bởi vì, như tôi đã nói trước đây, chiếc tàu cướp biển được đóng theo kiểu tàu lướt sóng nhanh nên có thể đi rất sát hướng gió và ít bị dạt ngang. Giờ đây, chúng tôi không gặp chút khó khăn nào trong việc điều khiển buồm, vì Jack khỏe mạnh và lực lưỡng, trong khi Peterkin lại nhanh nhẹn như một chú mèo con. Mặc dù vậy, chúng tôi vẫn là một thủy thủ đoàn quá ít ỏi đối với một con tàu như thế, và nếu trước khi phải trải qua bao gian khó do hoàn cảnh xô đẩy mà có ai đề nghị chúng tôi thực hiện một chuyến hải trình thế này, hẳn chúng tôi đã xua tay coi kẻ đó chẳng khác nào một tên điên. Tôi ngẫm nghĩ rất nhiều về điều này, và cuối cùng rút ra kết luận rằng con người ta vốn không biết mình có thể làm được những gì cho đến khi thực sự thử sức, và rằng chúng ta không bao giờ nên đầu hàng trước tuyệt vọng trong bất kỳ ức mệnh nào, dù nó có vẻ khó khăn đến đâu — với điều kiện là mục đích của chúng ta phải đúng đắn và chúng ta có thể cầu xin ơn phước từ Chúa trên cao.
Do đó, dẫu cho lúc bấy giờ chúng tôi đã có thể dễ dàng quản lý buồm, chúng tôi vẫn nhận thấy hệ thống ròng rọc của tôi tỏ ra rất hữu ích trong nhiều việc; dẫu cho Jack đã cười lớn trước cơ cấu dây thừng và ròng rọc có phần kỳ quặc, trông vừa cồng kềnh vừa vụng về dưới con mắt của một thủy thủ. Nhưng tôi sẽ không bắt độc giả phải lê thê qua từng chi tiết của chuyến hải trình này. Chỉ xin nói ngắn gọn rằng, sau một chuyến buồm suôn sẻ kéo dài khoảng ba tuần, chúng tôi đã đến ngoài khơi đảo Mango — nơi mà tôi nhận ra ngay từ những miêu tả mà tên cướp biển Bill từng kể cho tôi trong một lần trò chuyện.
Ngay khi vừa trông thấy hòn đảo, chúng tôi liền cho tàu ngưng tiến và mở một hội đồng chiến bàn.
“Nào, các bạn,” Jack nói khi chúng tôi ngồi xuống cạnh cậu ấy trên nóc buồng lái, “trước khi chúng ta tiến xa hơn trong việc này, ta phải bàn thảo kỹ lưỡng cái lợi cái hại; bởi vì, dẫu các bạn đã rộng lòng đồng cam cộng khổ với tôi đến cùng, sẽ là bất công nếu tôi không đảm bảo rằng các bạn đã hiểu rõ hiểm nguy của những gì chúng ta sắp sửa dấn thân vào.”
“Ôi! Mặc thây cái sự nguy hiểm ấy đi,” Peterkin kêu lên; “Tôi lấy làm lạ khi nghe cậu nhắc đến hai chữ nguy hiểm đấy, Jack ạ. Khi một người đã bắt đầu bận lòng về nó, chẳng mấy chốc cậu ta sẽ phóng đại nó lên đến mức chẳng còn dám đối mặt khi nó sờ sờ trước mắt, chẳng khác nào một đứa trẻ còn ngậm sữa!”
“Không đâu, Peterkin,” Jack nghiêm túc đáp lời, “tôi không dễ gì đùa cợt mà bỏ qua chuyện này đâu. Tôi công nhận với bạn rằng, một khi chúng ta đã quyết định hành động và đã hạ quyết tâm phải làm gì, chúng ta không nên nghĩ ngợi gì thêm về hiểm nguy nữa. Nhưng trước khi đưa ra quyết định đó, chúng ta có bổn phận phải nhìn thẳng vào nó, mổ xẻ nó, và đi một vòng quanh nó; bởi vì nếu chúng ta chùn bước ngay từ cái nhìn từ xa, chắc chắn chúng ta sẽ tháo chạy khi hiểm nguy đến gần. Giờ thì, qua lời kể của bạn Ralph, tôi hiểu rằng hòn đảo này có cư dân là một lũ ăn thịt người chính hiệu con nai vàng, với tôn chỉ tối cao là — ‘Kẻ mạnh là kẻ đúng, và kẻ yếu phải chịu thiệt thòi’?”
“Đúng vậy,” tôi đáp, “Bill đã cho tôi hiểu như thế. Tuy nhiên, anh ta cũng bảo rằng ở mút phía nam của hòn đảo, các nhà truyền giáo đã đặt chân được lên đó giữa một bộ tộc nhỏ bé. Một giáo sĩ bản địa đã được phái đến đây bởi phái Giám lý, và ông đã thành công trong việc thuyết phục vị tù trưởng ở vùng đó cải đạo sang Thiên Chúa giáo. Nhưng thay vì đem lại thuận lợi cho kế hoạch của chúng ta, điều đó có vẻ lại mang tác dụng ngược lại; bởi vì tù trưởng Tararo là một kẻ ngoại đạo cứng đầu, hắn căm ghét những người theo đạo — vốn có lực lượng quá mỏng manh để có thể chống cự — và tỏ ra ác cảm với tất cả những người da trắng mà hắn coi là những kẻ truyền bá đức tin mới.”
“Thật đáng tiếc,” Jack nói, “khi bộ tộc theo đạo Thiên Chúa lại quá nhỏ bé, tôi e rằng chúng ta khó lòng được an toàn dưới sự che chở của họ. Nếu Tararo nổi ý đồ muốn chiếm con tàu của chúng ta, hoặc muốn tước đoạt mạng sống của chúng ta, hắn hoàn toàn có thể dùng vũ lực cướp chúng ta khỏi tay họ. Bạn nói vị giáo sĩ bản địa đó biết nói tiếng Anh phải không?”
“Tôi tin là vậy.”
“Thế thì, ý kiến của tôi thế này,” Jack nói: “Chúng ta sẽ cho tàu vòng xuống phía nam hòn đảo và thả neo ngoài khơi ngôi làng Thiên Chúa giáo. Chúng ta đang ở khoảng cách đủ xa để chưa bị bất kỳ tên thổ dân nào phát hiện, nên chúng ta sẽ đến đó một cách âm thầm và có thời gian sắp xếp kế hoạch trước khi các bộ tộc ngoại đạo hay biết về sự hiện diện của chúng ta. Nhưng khi làm như vậy, chúng ta cũng phải gánh chịu rủi ro bị bắt giữ bởi các bộ tộc hung ác, và phải chịu đựng những đối xử tồi tệ, nếu không muốn nói là —”
“Bị quay sống rồi đem ra làm tiệc thịt,” Peterkin hét lên. “Thôi đi nào, Jack; cứ theo như lời chính cậu vừa phân tích thì việc nhìn thẳng vào hiểm nguy vẫn hơn!”
“À vâng, đó chính là điều tồi tệ nhất. Vậy các bạn đã sẵn sàng để phó mặc vận may cho rủi ro đó chưa?”
“Tôi đã chuẩn bị tinh thần và hạ quyết tâm từ lâu rồi,” Peterkin lớn tiếng, vừa đi lại nghênh ngang trên boong tàu vừa đút hai tay vào túi quần. “Thực ra mà nói, Jack ạ, tôi không tin là Tararo lại vô ơn đến mức dám ăn thịt chúng ta; và tôi chắc chắn một điều rằng hắn sẽ mừng quýnh lên mà ban cho chúng ta bất cứ thứ gì ta muốn: thế nên cứ xông vào mà chiến thắng thì càng sớm càng tốt.”
Tuy nhiên, Peterkin đã lầm khi đánh giá về lòng biết ơn của thổ dân, như hồi sau sẽ rõ.
Chiếc thuyền buồm lúc này được bẻ lái theo chiều gió, và sau một chặng đường dài hướng về phía nam, chúng ta quay mũi tàu ngược lên phía nam đảo Mango — nơi chúng ta đến trước khi mặt trời lặn, rồi cho tàu ngưng lại ngoài khơi rạn san hô. Tại đây, chúng ta chờ đợi sự xuất hiện của một chiếc xuồng độc mộc, thứ đã lập tức chèo ra ngay khi chúng ta vừa vòng hướng gió. Khi nó cập bến, một người bản địa có vẻ ngoài hiền lành, chừng bốn mươi tuổi, bước lên boong tàu, và cởi chiếc mũ rơm cúi đầu chào chúng tôi thật cung kính. Ông mặc một bộ trang phục châu Âu lịch sự; và những lời đầu tiên ông cất lên khi bước đến bên Jack rồi bắt tay cậu ấy là,—
“Chào buổi chiều, các thưa ông; chúng tôi rất vui được đón tiếp các ông đến với Mango — các ông được chào đón nồng nhiệt.”
Sau khi đáp lễ, Jack thốt lên: “Chắc ông là vị giáo sĩ bản địa mà tôi từng nghe nói tới — phải không ạ?”
“Đúng vậy. Tôi có niềm vui được làm đầy tớ cho Chúa Jesus tại trạm truyền giáo này.”
“Đúng là người tôi đang muốn tìm rồi,” Jack đáp; “thật là may mắn. Mời bạn xuống khoang tàu, người anh em, và uống một ly rượu vang. Tôi có điều đặc biệt muốn trao đổi với bạn. Mấy người của tôi đằng kia” (vừa chỉ tay về phía Peterkin và tôi) “sẽ lo tiếp đón đồng bào của bạn.”
“Cảm ơn ông,” vị giáo sĩ nói khi bước theo Jack xuống khoang, “tôi không uống rượu vang hay bất kỳ thức uống có cồn nào cả.”
“Ồ! Thế thì ở đây có rất nhiều nước, và bạn có thể dùng bánh quy.”
“Này, thề có Chúa, nghe ngầu thật đấy!” Peterkin thốt lên; “Mấy người của hắn cơ đấy! Chà, đã đóng vai những người từng trải thì chúng ta cứ việc ra oai với mấy anh chàng da đen này cho tới bến đi. Này, ở đằng kia!” cậu ta gọi với tới nhóm nửa tá người bản địa đang đứng trên boong, trố mắt ngạc nhiên trước mọi thứ xung quanh, “phần các anh đây này;” rồi cậu ta ném cho họ một khay bánh quy vụn cùng một bình nước. Kế đó, thọc hai tay vào túi quần, cậu ta hiên ngang đi lại trên boong tàu với vẻ ta đây đầy kiêu ngạo, miệng huýt sáo vang lừng.
Khoảng nửa tiếng sau, Jack và vị giáo sĩ bước lên boong, và người kia chúc chúng tôi một buổi tối tốt lành đầy vui vẻ, rồi bước xuống xuồng độc mộc chèo về hướng bờ biển. Khi ông vừa đi khuất, Peterkin liền bước đến bên Jack, đưa tay chạm vành mũ chào và nói,—
“Này thuyền trưởng, ngài có mệnh lệnh gì muốn truyền đạt cho thuộc cấp của mình không?”
“Có chứ,” Jack lớn tiếng đáp; “chuẩn bị đổi hướng, giữ vững tay lái và ngậm chặt cái miệng lại, để tôi điều khiển thuyền chui qua khe hở trên rạn san hô. Vị giáo sĩ — một người cừ khôi thực sự — bảo rằng nước ở trong đầm phá rất sâu và có chỗ neo đậu tuyệt vời ngay sát bờ đấy.”
Trong lúc con tàu từ từ tiến về bãi neo dưới làn gió nhẹ, Jack giải thích cho chúng tôi nghe rằng Avatea vẫn đang ở trên đảo, sống giữa những kẻ ngoại đạo; rằng cô ấy từng bày tỏ mong muốn thiết tha được gia nhập cộng đồng Thiên Chúa giáo, nhưng Tararo nhất quyết không cho phép và giam cầm cô ta trong sự kiên cố ngặt nghèo.
“Hơn thế nữa,” Jack tiếp lời, “tôi còn được biết rằng cô ấy vốn xuất thân từ một hòn đảo thuộc nhóm Samoa — nơi đạo Thiên Chúa đã được truyền bá từ lâu trước khi cô bị bắt cóc bởi những kẻ ngoại đạo ở hòn đảo lân cận; và ngay ngày hôm sau khi bị bắt, lẽ ra cô đã được gia nhập giáo hội được gieo mầm bởi tổ chức tuyệt vời ấy, Hội Truyền giáo Luân Đôn. Vị giáo sĩ cũng cho tôi biết rằng cô gái tội nghiệp này đã đem lòng yêu một vị tù trưởng theo đạo Thiên Chúa — người đang sống trên một hòn đảo cách đây chừng năm mươi dặm về phía nam — và cô đang nung nấu một kế hoạch trốn chạy liều lĩnh. Thế nên, các bạn thấy đấy, chúng ta đã đến đúng vào thời điểm không thể chuẩn xác hơn. Tôi đoán vị tù trưởng này chính là người mà bạn từng nghe kể, Ralph ạ, ở đảo Emo. Ngoài ra, các bộ tộc ngoại đạo đang có chiến tranh với nhau, và ngày kia sẽ diễn ra một trận chiến mà thủ lĩnh chính bên đó là Tararo; thế nên chúng ta sẽ chưa thể bắt đầu các cuộc đàm phán với tên tù trưởng khốn kiếp đó cho đến tận ngày hôm sau.”
Ngôi làng nơi chúng tôi thả neo nằm ở một vị trí vô cùng đẹp đẽ tại đầu một vịnh nhỏ, từ sát mép nước, những loài cây đặc trưng của miền nhiệt đới vươn lên với sự sum suê phong phú nhất cho tận đỉnh của một dãy đồi — ranh giới phân định giữa lãnh địa của những người theo đạo Thiên Chúa và vùng đất của tên tù trưởng ngoại đạo láng giềng.
Khu định cư nằm trên một khoảng đất bằng phẳng rộng lớn, thoai thoải kéo dài từ biển cho đến chân núi. Những ngôi nhà tranh nằm cách bãi biển vài trăm thước, được che khuất khỏi thứ ánh sáng chói chang từ mặt biển nhờ tán lá xanh mướt của những hàng cây Barringtonia lớn cùng nhiều loài cây khác mọc bao quanh bờ biển. Ngôi làng dài chừng một dặm và thẳng tắp, với một con đường rộng chạy xuyên qua chính giữa, hai bên là những hàng cây ti với những chùm lá tua tủa, những bông hoa thanh tú và xinh đẹp rủ xuống dưới tán lá mọc hình chùm lông vũ càng làm cho cảnh sắc thêm phần phú quý. Những ngôi nhà của người bản địa được xây dựng ẩn mình dưới những rặng cây ấy và được giữ gìn vô cùng ngăn nắp, mỗi nhà đều có một khu vườn nhỏ xinh xắn ở phía trước được thiết kế và trồng trọt đầy thẩm mỹ, trong khi các lối đi đều được rải cuội đen và trắng.
Mỗi ngôi nhà đều có cửa ra vào và cửa sổ chớp kiểu Venezia, được sơn một nửa bằng nhọ nồi làm từ hạt nến, một nửa bằng đất son đỏ — tạo nên sự tương phản mạnh mẽ với lớp vôi san hô trắng lóa bao phủ những bức tường. Nổi bật ở một vị trí trang trọng là một ngôi nhà thờ khang trang, vốn là một công trình kỳ lạ theo cách riêng của nó. Nó dài một trăm thước, rộng năm mươi thước, và được bố trí ghế ngồi đủ sức chứa hơn hai nghìn người. Nhà thờ có sáu cửa lớn gấp khúc và mười hai cửa sổ với chớp lật kiểu Venezia; và mặc dù là một tòa kiến trúc lớn và kiên cố, nhưng theo lời vị giáo sĩ kể, nó đã được xây dựng xong chỉ trong vòng hai tháng! Không có lấy một chiếc đinh sắt nào trong toàn bộ công trình, và người bản địa đã dựng nên nó chủ yếu bằng rìu đá, rìu xương cùng các dụng cụ khác của họ, chỉ có vỏn vẹn một hoặc hai chiếc rìu hay công cụ mang nhãn mác châu Âu. Mọi thứ xung quanh chốn bình yên tuyệt diệu này đều toát lên vẻ trù phú và thanh bình, và khi chúng tôi thả neo chỉ cách cầu tàu san hô kiên cố một tầm đá ném, tôi không khỏi đem nó ra so sánh với ngôi làng nghèo khổ Emo — nơi tôi từng chứng kiến bao cảnh tượng hãi hùng. Khi sau đó vị giáo sĩ kể cho tôi nghe rằng người dân của bộ tộc này mới chỉ cải đạo vào năm trước khi chúng tôi đặt chân tới, và rằng trước đó họ vẫn sống trong những hủ tục thờ cúng thần linh đẫm máu nhất, tôi đã không kìm được mà thốt lên rằng: “Thật là một minh chứng đanh thép cho thấy Thiên Chúa giáo xuất phát từ Thiên Chúa!”
Khi bước lên từ chiếc xuồng nhỏ, chúng tôi được đón tiếp nồng hậu bởi vị giáo sĩ và vợ ông; người vợ cũng là một người bản địa, mặc chiếc áo dài phong cách châu Âu giản dị và đội mũ rơm. Bờ biển tụ tập hàng trăm người bản địa, ai nấy đều khoác trên người những bộ trang phục bằng thứ vải tự dệt ở các mức độ khác nhau. Một số người đàn ông mặc một loại áo choàng dạng poncho làm từ thứ vải này, để lộ cẳng chân. Số khác mặc quần dài may vụng về và không có áo khoác ngoài trừ những chiếc mũ làm bằng rơm và vải. Rất nhiều bộ trang phục, của cả phụ nữ lẫn đàn ông, trông khá kỳ quặc vì đó chỉ là những bản sao vô cùng tệ hại của y phục châu Âu; nhưng tất cả bọn họ đều có mặc một thứ trang phục nào đó. Họ tỏ ra rất vui mừng khi thấy chúng tôi và vây quanh khi vị giáo sĩ dẫn đường về nhà mình — nơi chúng tôi được thết đãi một bữa tiệc thịnh soạn nhất gồm thịt lợn quay cùng đủ loại hoa quả và rau củ mà hòn đảo sản sinh ra. Tuy nhiên, chúng tôi vô cùng khó chịu bởi lũ chuột: chúng chạy loanh quanh trong nhà chẳng khác gì thú nuôi trong nhà. Khi chúng tôi ngồi vào bàn ăn, một con trong số chúng ngó đầu lên khỏi mép khăn trải bàn, ngay sát khuỷu tay Peterkin, và anh chàng này đã hạ gục nó bằng một cú đấm vào mõm bằng con dao của mình, miệng vừa lầm bầm:—
“Này ngài Giáo sĩ, sao ngài không đặt bẫy để bắt mấy con vật này chứ? — chắc là ngài không ưa gì chúng đâu nhỉ!”
“Không,” vị giáo sĩ mỉm cười đáp: “chúng tôi rất sẵn lòng tống cổ chúng đi nếu có thể; nhưng nếu chúng tôi đem bẫy hết lũ chuột trên hòn đảo này, thì chắc sẽ mất toi toàn bộ thời gian mất.”
“Chúng đông đến thế cơ à?” Jack thắc mắc.
“Chúng lúc nhúc khắp nơi. Những kẻ ngoại đạo tội nghiệp ở phía bắc ăn thịt chúng và nghĩ rằng chúng rất ngon. Đồng bào của tôi trước kia cũng vậy; nhưng giờ họ không ăn nhiều nữa, vì vị nhà truyền giáo đến đây gần đây nhất đã tỏ ra kinh tởm điều đó. Những người dân tội nghiệp đã hỏi ông ấy rằng ăn thịt điều đó có phải là tội lỗi không, và ông bảo họ rằng chắc chắn không phải tội lỗi gì, nhưng người dân ở Anh sẽ cảm thấy vô cùng ghê tởm nếu họ được mời ăn thịt chuột.”
Chúng tôi chưa ngồi trong ngôi nhà của người đàn ông tốt bụng này được một tiếng đồng hồ thì đã phải công nhận sự thật trong lời kể của ông về số lượng loài chuột, bởi vì chúng chạy loanh quanh dưới sàn nhà từng đàn từng lũ, và trong suốt bữa ăn của chúng tôi, đã có hai người đứng trực bên bàn để xua đuổi chúng!
“Thật tiếc là các anh không nuôi con mèo nào,” Peterkin nói khi vung tay định đánh một kẻ lai vãng táo tợn khác nhưng lại đánh hụt.
“Thực tình chúng tôi rất muốn có vài con,” vị giáo sĩ đáp lại, “nhưng chúng rất khó kiếm. Lợn ở đây tuy bắt chuột rất cừ, nhưng chúng có vẻ không tài nào kìm hãm nổi số lượng sinh sôi của loài này. Tôi nghe nói mèo còn giỏi hơn cả lợn.”
Vừa nói, gương mặt đen nhánh hiền hậu của vị giáo sĩ vừa nheo lại thành một nụ cười vui vẻ. Nhận thấy tôi để ý, ông liền nói tiếp:—
“Vừa rồi tôi mỉm cười khi sực nhớ lại số phận của con mèo đầu tiên được đưa đến Raratonga. Đó là một trong những trạm truyền giáo của Hội Truyền giáo Luân Đôn. Nơi ấy, cũng như trạm của chúng tôi, bị lũ chuột quấy phá tơi bời, và cuối cùng một con mèo đã được đưa đến hòn đảo. Nó là một con mèo đen lớn. Khi vừa được thả ra thay vì chịu ở lại chung sống với con người, con mèo lại trốn lên núi và sống cảnh hoang dã, thỉnh thoảng ban đêm mới mò về các ngôi nhà của người bản địa; vài người trong số họ, sống ở nơi xa khu định cư, chưa từng nghe tin về sự xuất hiện của con mèo, đã vô cùng hoảng sợ và gọi nó là ‘quái vật đại dương’, rồi tháo chạy trong nỗi khiếp sợ. Một đêm nọ, có lẽ vì cảm thấy cô đơn muốn tìm bạn, con mèo lần mò đến nhà của một vị tù trưởng — người vừa mới cải đạo sang Thiên Chúa giáo và đang bắt đầu học đọc học cầu nguyện. Vợ vị tù trưởng, ngồi thức bên cạnh chồng trong lúc ông đang ngủ, bỗng kinh hoàng nhìn thấy hai đốm lửa lóe lên ở khung cửa và giật mình nghe thấy một âm thanh kỳ bí. Gần như hóa đá vì sợ hãi, bà lay chồng dậy và bắt đầu đay nghiến ông vì tội dám phản bội tôn giáo cũ, dám đốt cháy vị thần của mình — kẻ mà theo bà tuyên bố nay đã quay lại để trả thù họ. ‘Dậy mà cầu nguyện đi! Dậy mà cầu nguyện đi!’ bà hét lên. Vị tù trưởng vùng dậy, và khi mở mắt ra, ông cũng nhìn thấy hai ánh sáng rực rỡ y như thế, đồng thời nghe thấy thứ âm thanh gieo rắc điềm gở nọ. Thôi thúc bởi tình thế ngàn cân treo sợi tóc, ông bèn bắt đầu dùng hết sức lực có thể để đọc vang bảng chữ cái như một lời cầu xin Chúa cứu họ khỏi sự báo thù của Satan! Nghe thấy thế, con mèo — vốn cũng hoảng sợ chẳng kém gì họ — liền ba chân bốn cẳng tháo chạy thục mạng, để lại vị tù trưởng và vợ ông tự hào ca tụng sự linh ứng của lời cầu nguyện.”
Chúng tôi vô cùng thích thú với câu chuyện nhỏ này — được vị giáo sĩ kể bằng một thứ tiếng Anh lưu loát đến mức nếu không vì màu da và giọng điệu mang âm hưởng ngoại quốc, chắc chắn chúng tôi chẳng thể nào nhận ra ông là người bản địa. Ngày hôm sau, chúng tôi cùng người đàn ông thú vị này đi dạo bên ngoài, và cảm thấy rất đỗi giải trí cũng như thu nhận được nhiều kiến thức bổ ích qua những câu chuyện dọc đường, khi chúng tôi thong thả bước qua những lùm cây chuối mát rượi, cây thanh yên, cây chanh và nhiều loài cây khác, hoặc lang thang giữa những ngôi nhà tranh của người dân, quan sát họ miệt mài lao động trên các luống taro, hay dệt vải tapa — thứ vải truyền thống của bản địa. Với một vài người trong số họ, Jack đã đặt câu hỏi thông qua sự giúp đỡ phiên dịch của nhà truyền giáo; và những câu trả lời nhận được khiến chúng tôi phải kinh ngạc trước vốn hiểu biết của họ. Quả thực, Peterkin đã nhận xét rất đúng rằng “họ dường như biết nhiều điều hơn cả bản thân Jack!”
Trong số những thông tin thú vị khác mà chúng tôi thu thập được có nội dung sau đây liên quan đến sự hình thành của các rạn san hô:—
“Các hòn đảo ở Thái Bình Dương,” bạn của chúng tôi nói, “chia làm ba loại hoặc ba lớp khác nhau. Những hòn đảo thuộc lớp thứ nhất có nguồn gốc núi lửa, nhiều đồi núi và hoang vu; một số vươn những đỉnh lởm chởm lên tận mây xanh ở độ cao mười đến mười lăm nghìn bộ. Những hòn đảo thuộc lớp thứ hai cấu tạo từ đá vôi kết tinh, có chiều cao dao động từ một trăm đến năm trăm bộ. Những ngọn đồi ở đây không quá hoang dã hay đứt gãy như lớp thứ nhất, mà được bao phủ bởi thảm thực vật trù phú và vô cùng xinh đẹp. Tôi không mảy may nghi ngờ gì rằng Hòn đảo San Hô nơi các bạn từng bị đắm tàu chính là một hòn đảo thuộc lớp này. Người ta cho rằng chúng bị đẩy nhô lên từ đáy biển nhờ hoạt động của núi lửa, nhưng bản thân chúng không mang bản chất núi lửa, cũng không phải do san hô tạo thành. Những hòn đảo thuộc lớp thứ ba là các đảo san hô thấp, thường có các đầm nước nằm ở chính giữa; chúng rất nhiều.”
“Về phương thức mà các hòn đảo và rạn san hô hình thành; có nhiều quan điểm khác nhau xoay quanh vấn đề này. Tôi xin trình bày với các bạn học thuyết có vẻ hợp lý nhất — một học thuyết, xin nói thêm, được ủng hộ bởi một số nhà truyền giáo uyên bác và tài năng. Ai cũng biết rằng trong nước mặn có chứa rất nhiều vôi; người ta cũng biết rằng san hô được cấu thành từ vôi. Người ta cho rằng các loài trùng san hô có khả năng hút thứ vôi này vào cơ thể chúng; và bằng nguyên liệu đó, chúng xây nên những chiếc tổ hoặc nơi trú ẩn nhỏ bé của mình. Chúng chọn đỉnh của một ngọn núi lửa, hoặc chóp của một ngọn núi ngầm dưới biển làm nền móng để xây dựng; bởi vì người ta nhận thấy chúng không bao giờ hoạt động ở những độ sâu quá lớn dưới mực nước biển. Chúng khởi sự từ đó; những con trùng san hô trên đỉnh núi đương nhiên sẽ chạm tới bề mặt nước trước tiên, sau đó những con ở các vành ngoài vươn tới mặt nước sớm hơn những con nằm giữa chúng và tâm điểm, từ đó tạo thành rạn san hô bao quanh đầm nước và hòn đảo trung tâm; sau đó những sinh vật bên trong đầm phá sẽ ngừng hoạt động. Khi mặt nước chạm tới, hàng hà sa số sinh vật kỳ diệu đó sẽ chết đi. Tiếp theo, chim chóc ghé thăm nơi này, và nhờ đó hạt giống được mang tới, bám rễ, đâm chồi và phát triển xanh tươi. Cứ thế, những tiểu đảo san hô mà các bạn từng thấy rất nhiều ở các vùng biển này được hình thành. Các rạn san hô quanh những hòn đảo lớn cũng được tạo nên theo phương thức tương tự. Khi chúng ta ngẫm nghĩ,” nhà truyền giáo bổ sung thêm, “sự nhỏ bé của những kiến trúc sư được sử dụng bởi Cha trên trời của chúng ta để tạo nên những hòn đảo đáng yêu và vô số kể ấy, lòng chúng ta lại dâng tràn thứ cảm xúc từng khiến vị vua cổ đại phải thốt lên rằng: ‘Lạy Chúa, công trình của Ngài mới vĩ đại làm sao! Ngài đã tạo dựng tất cả chúng bằng sự khôn ngoan.’”
Tất cả chúng tôi đều hoàn toàn đồng tình với nhà truyền giáo trong tâm tình này, và cảm thấy vô cùng thỏa lòng khi nhận ra những quan điểm mà Jack và tôi từng tự đúc kết được thông qua quan sát thực tế trên Hòn đảo San Hô nay lại được củng cố đến vậy.
Nhà truyền giáo cũng kể cho chúng tôi nghe về cách thức mà đạo Thiên Chúa đã được du nhập vào đây. Ông nói: “Khi các nhà truyền giáo lần đầu tiên được phái đến đây ba năm về trước, một con tàu nhỏ đã đưa họ tới; và vị tù trưởng — nay đã qua đời — đã hứa sẽ đối xử tử tế với hai vị giáo sĩ bản địa cùng vợ của họ bị bỏ lại trên đảo. Nhưng chiếc xuồng đưa họ lên bờ vừa quay trở lại tàu, người bản địa đã bắt đầu đối xử tệ bạc với các vị khách, tước đoạt toàn bộ những gì họ có và gây thêm nhiều hành vi bạo lực khác, đến nỗi khi chiếc xuồng vội vã quay lại đón họ, quần áo trên người của cả nam lẫn nữ đều đã bị xé rách tả tơi gần như tuột khỏi lưng.
Hai năm sau, con tàu đó lại ghé thăm họ một lần nữa, và tôi, khi ấy ở trên tàu, đã tình nguyện một mình bước lên bờ mà không mang theo bất kỳ hàng hóa nào; đồng thời cầu xin rằng vợ tôi sẽ được đưa đến gặp tôi vào năm sau — tức là năm nay; và như các bạn thấy đấy, cô ấy đang ở bên tôi. Nhưng lúc đó sóng bạc đầu đánh quá mạnh khiến xuồng không thể đưa tôi cập bờ; thế nên chỉ với chiếc quần dài và chiếc áo sơ mi trên người, cùng vài cuốn sách giáo lý, một quyển Kinh Thánh và một vài đoạn trích Kinh Thánh được dịch sang tiếng Mango, tôi đã nhảy xuống biển và bơi vào bờ trên đỉnh của một con sóng lớn. Tôi lập tức bị người bản địa kéo xềnh xệch lên bãi cát; và khi nhận ra tôi chẳng có thứ gì đáng giá trên người, họ đành để mặc tôi đó. Tôi bấy giờ ra hiệu cho những người bạn trên tàu rời đi; và họ đã làm vậy. Ban đầu, người bản địa im lặng lắng nghe tôi, nhưng rồi họ bật cười trước những gì tôi nói khi tôi rao giảng phúc âm của Chúa Cứu Thế Jesus Christ yêu dấu của chúng ta cho họ. Sau đó, họ thỉnh thoảng vẫn đối xử tệ với tôi; nhưng tôi đã kiên trì, tiếp tục sống giữa họ, tranh luận và khuyên răn họ từ bỏ lối sống tội lỗi, thiêu hủy các thần tượng và quay về với Chúa Jesus.
Khoảng một tháng sau khi tôi đặt chân lên đảo, tôi nghe tin vị tù trưởng đã qua đời. Ông là thân phụ của vị tù trưởng đương nhiệm — người giờ đây là một tín đồ vô cùng kiên định của giáo hội. Nơi đây có một tục lệ là khi một vị tù trưởng qua đời, các bà vợ của ông ta sẽ bị thắt cổ và chôn theo. Biết được điều đó, tôi vội vã chạy đến nhà ông nhằm tìm cách ngăn chặn sự tàn nhẫn ấy nếu có thể. Khi tôi đến nơi, hai người vợ đã bị giết hại từ trước, trong khi một người khác đang trong cơn hấp hối bị thắt cổ. Tôi đã hết lời nài nỉ cho cô ấy, nhưng đã quá muộn; cô ấy đã tắt thở từ lâu. Tôi tiếp tục van xin người con trai tha mạng cho người vợ thứ tư; và sau một hồi lưỡng lự, thỉnh cầu của tôi đã được chấp thuận: nhưng chỉ nửa giờ sau đó, người phụ nữ tội nghiệp ấy lại cảm thấy hối hận vì đã bất trung — theo cách gọi của bà — với người chồng của mình, và nằng nặc đòi phải được thắt cổ; và kết cục là điều đó đã thực sự xảy ra.
Suốt khoảng thời gian đó, người con trai của vị tù trưởng cứ đi qua đi lại trước ngôi nhà của cha mình với gương mặt đen kịch như dông bão. Khi anh ta bước vào, tôi đi theo cùng, và bấy giờ tôi mới ngỡ ngàng nhận ra cha anh ta chưa hề chết! Ông cụ đang ngồi trên một tấm thảm trong góc phòng với biểu cảm bình thản cam chịu trên nét mặt.
‘Sao thế,’ tôi hỏi, ‘tại sao anh lại thắt cổ các bà vợ của cha mình khi ông ấy vẫn chưa qua đời?’
Đáp lại câu hỏi của tôi, người con trai bảo rằng: ‘Ông ấy chết rồi. Đó không còn là cha tôi nữa. Bây giờ ông ấy kể như đã chết rồi. Ông ấy sắp được chôn sống.’
Lúc này tôi sực nhớ từng nghe kể về một phong tục của những thổ dân đảo Fiji rằng khi vị tù trưởng đương quyền già yếu hoặc suy nhược, người thừa kế ngai vị có quyền phế truất cha mình; trong trường hợp đó ông được coi như đã chết và sẽ bị chôn sống. Vị tù trưởng trẻ tuổi lúc bấy giờ chuẩn bị tuân theo hủ tục đó, và bất chấp những lời van xin khẩn thiết của tôi, cụ ông đã bị chôn sống ngay ngày hôm đó trước sự chứng kiến của tôi trong cùng một huyệt mộ với bốn người vợ bị thắt cổ của ông! Ôi! Lòng tôi quặn thắt khi chứng kiến cảnh tượng ấy, và tôi đã cầu nguyện Chúa hãy mở rộng cõi lòng của những con người tội nghiệp này, như Ngài từng khai mở lòng tôi, để tuôn chảy vào đó ánh sáng cùng tình yêu thương từ phúc âm của Chúa Jesus. Lời cầu nguyện của tôi đã được đáp ứng rất nhanh chóng. Một tuần sau, người con trai — lúc này đã là tù trưởng của bộ tộc — đến tìm tôi, vai vác theo bức tượng thần của anh ta và oằn mình rên rỉ dưới sức nặng của nó. Ném phịch nó xuống chân tôi, anh ta yêu cầu tôi hãy thiêu rụi nó đi!
Các bạn có thể tưởng tượng tôi đã sung sướng đến nhường nào khi ấy. Tôi chồm dậy ôm chầm lấy anh, trong khi những giọt nước mắt hạnh phúc cứ thế rơi lã chã. Sau đó chúng tôi nhóm lửa và thiêu hủy bức tượng thần thành tro bụi, giữa sự chứng kiến của một đám đông vô cùng lớn — những kẻ tỏ ra vô cùng sợ hãi trước những gì đang diễn ra và lùi lại phía sau khi chúng tôi đốt bức tượng, ngóng chờ một hình phạt báo ứng giáng xuống đầu chúng tôi; nhưng khi thấy chẳng có chuyện gì xảy ra, họ đã thay đổi suy nghĩ và cho rằng vị Thần của chúng ta quả thực mới là vị thần đích thực sau cùng. Kể từ dạo đó, công cuộc truyền giáo đã phát triển ổn định, và giờ đây, trong khi không còn một người nào trong bộ tộc chưa tự tay thiêu hủy thần linh gia đình để trở thành tín đồ Thiên Chúa giáo, thì cũng có không ít người, tôi hy vọng vậy, đã trở thành những môn đồ thực thụ của Chiên Con, được vớt ra khỏi đống lửa bởi Ngài — Đấng có quyền năng cứu rỗi đến cùng. Tôi sẽ không kể thêm với các bạn về sự tiến triển của chúng tôi vào lúc này nữa, nhưng các bạn thấy đấy,” ông nói, vừa khua tay chỉ quanh mình, “ngôi làng và nhà thờ này vốn dĩ không hề tồn tại từ một năm về trước!”
Chúng tôi quả thực vô cùng hứng thú trước câu chuyện này, và tôi không khỏi thầm cầu nguyện Chúa hãy ban phúc thịnh vượng cho những hội truyền giáo đã mang lại những ơn phước vô giá đến nhường này cho các hòn đảo chìm đắm trong bóng tối và sự sùng bái đẫm máu. Vị giáo sĩ còn bổ sung thêm rằng các bộ tộc khác tỏ ra vô cùng phẫn nộ trước hành động thiêu hủy thần linh của bộ tộc này và đã đe dọa tiêu diệt tận gốc, nhưng đến nay họ vẫn chưa làm gì được cả; “và nếu họ có làm thế đi chăng nữa,” vị giáo sĩ nói, “Chúa ở cùng phía với chúng ta; thì chúng ta còn phải sợ ai nữa nào?”
“Các nhà truyền giáo có nhiều trạm truyền giáo ở những vùng biển này không?” Jack cất lời hỏi.
“Ồ, có chứ. Hội Truyền giáo Luân Đôn sở hữu rất nhiều trạm ở quần đảo Tahiti và các hòn đảo khác trong khu vực đó. Sau đó, phái Giám lý độc chiếm toàn bộ các hòn đảo Fiji, còn người Mỹ có nhiều trạm ở các quần đảo khác. Nhưng dẫu vậy, bạn tôi ạ, vẫn còn hàng trăm hòn đảo ngoài kia mà thổ dân chưa từng nghe đến danh tính của Chúa Jesus, hay lời hay ý đẹp của Chúa, hoặc Đức Thánh Linh; và hàng ngàn người đang sống và chết trong sự thực hành những tội ác kinh hoàng cùng những vụ án mạng đẫm máu mà các bạn đã từng nghe kể. Tôi tin rằng, các bạn của tôi,” ông nói thêm, nhìn thẳng vào mặt chúng tôi đầy nghiêm túc, “tôi tin rằng nếu các bạn có dịp quay trở lại nước Anh, các bạn sẽ kể cho những người bạn theo đạo Thiên Chúa rằng những điều khủng khiếp mà họ từng nghe về các hòn đảo này hoàn toàn là sự thật đúng như từng câu chữ, và rằng khi họ đã nghe đến mức tồi tệ nhất rồi thì ‘thậm chí một nửa sự thật vẫn chưa được kể cho họ đâu’; bởi vì ở đây vẫn đang diễn ra những hành vi đen tối tàn bạo mà con người chẳng thể thốt nên lời. Các bạn cũng có thể kể cho họ nghe,” ông nói, vừa mỉm cười nhìn quanh trong khi một giọt nước mắt biết ơn lấp lánh nơi khóe mi rồi lăn dài trên gò má đen như mun,—“hãy kể cho họ nghe về những hồng ân mà phúc âm đã tạo dựng nơi đây!”
Chúng tôi quả quyết với người bạn của mình rằng chắc chắn chúng tôi sẽ không bao giờ quên đi thỉnh cầu ấy. Khi quay trở lại ngôi làng vào khoảng ngọ, chúng tôi tấm tắc khen ngợi vẻ trắng muốt đẹp đẽ của những ngôi nhà tranh.
“Đó là nhờ lớp vôi trát tường,” vị giáo sĩ giải thích. “Khi người bản địa cải đạo như tôi vừa kể, tôi đã cắt cử họ bắt tay vào việc xây cất nhà cửa cho chính mình, và cả ngôi nhà thờ khang trang mà các bạn thấy kia nữa. Khi phần khung và các bộ phận khác của ngôi nhà đã dựng xong, tôi phái người đi gom san hô từ dưới biển. Họ mang về những số lượng khổng lồ. Sau đó tôi bắt họ đốn củi, chất đống san hô chồng lên lớp củi rồi châm lửa đốt.
‘Nhìn kìa! Nhìn kìa!’ những người dân tội nghiệp kinh ngạc kêu lên; ‘những con người theo đạo Thiên Chúa mới kỳ diệu làm sao! Hắn đang nướng cả đá kìa. Từ nay chúng ta chẳng cần taro hay quả sa-pô-chê nữa đâu; chúng ta cứ ăn đá là được!’
Nhưng sự ngạc nhiên của họ còn lớn hơn nữa khi khối san hô bị nung thành một thứ bột trắng mịn và mềm mại. Họ lập tức hò reo vang dội, hòa vôi với nước rồi trát lên khắp mặt và toàn thân, sau đó chạy hò hét khắp ngôi làng với niềm vui sướng khôn tả. Họ cũng vô cùng ngạc nhiên trước một việc khác mà họ thấy tôi làm. Tôi muốn làm một ít đồ đạc trong nhà và đã tự chế tạo một chiếc máy tiện để trợ giúp. Món đồ đầu tiên tôi tiện là chân của một chiếc ghế sô-bả; khi nó vừa hoàn thành, vị tù trưởng đã chộp lấy nó với sự kinh ngạc lẫn thích thú, rồi chạy khắp ngôi làng để khoe với mọi người — những kẻ nhìn nó bằng ánh mắt đầy ngưỡng mộ. Vị tù trưởng sau đó buộc một sợi dây vào chiếc chân ghế rồi đeo nó ngủng ngoảng trước cổ làm đồ trang sức! Sau này ông còn thú nhận với tôi rằng nếu nhìn thấy nó trước khi trở thành tín đồ Thiên Chúa giáo, ông chắc chắn sẽ tôn nó làm thần linh của mình!”
Khi vị giáo sĩ dứt lời câu chuyện nhỏ ấy cũng là lúc chúng tôi về đến trước cửa nhà ông. Nói rằng mình còn bận việc phải giải quyết, ông để mặc chúng tôi tự tìm cách giải trí theo ý thích.
“Nào, các chàng trai,” Jack đột ngột quay người về phía chúng tôi, vừa nói vừa cài khuy áo khoác, “tôi đi xem trận chiến đây. Tôi chẳng có chút sở thích đặc biệt nào với việc ngắm nhìn cảnh tượng đổ máu, nhưng tôi phải tận mắt tìm hiểu bản chất của những gã này và chứng kiến tận mắt các tập tục của họ, để sau này nếu cần, tôi có thể nói về nó một cách có trọng lượng và đầy thẩm quyền. Bãi chiến trường chỉ cách đây sáu dặm, và chúng ta cũng chẳng phải chịu rủi ro nào lớn hơn việc ăn trúng một hòn đá lạc hay một mũi tên bắn quá đà đâu. Các cậu có đi không?”
“Đi chứ, sao lại không,” Peterkin đáp.
“Nếu vô tình bị họ phát hiện, chúng ta cứ việc ba chân bốn cẳng tháo chạy,” Jack nói thêm.
“Trời đất!” Peterkin kêu lên, —“cậu mà cũng chạy ư! Tớ cứ tưởng cậu khinh bỉ việc tháo chạy khỏi bất kỳ ai chứ.”
“Đúng thế, nếu đó là bổn phận phải chiến đấu,” Jack điềm tĩnh đáp; “nhưng vì tôi không muốn đánh nhau, và cũng chẳng có ý định đánh nhau, nếu chúng dám tấn công chúng ta thì tôi sẽ quắp đuôi chạy trốn hệt như cái thằng nhát cáy nhất từng mang tên Peterkin vậy. Thôi, đi nào.”