Mưu trí của Jack — Chúng tôi gặp khó khăn khi câu cá, và tự cứu mình bằng một cách khiến chúng tôi phải tắm lạnh — Cuộc chạm trán kinh hoàng với cá mập.
Trong suốt mấy ngày liền sau chuyến thám hiểm được kể lại ở chương trước, chúng tôi không đi đâu xa khu cắm trại, mà dành toàn bộ thời gian để lên kế hoạch cho tương lai và làm cho chỗ ở hiện tại trở nên thoải mái hơn.
Có nhiều nguyên nhân khiến chúng tôi rơi vào trạng thái lười biếng tương đối này. Trước hết, mặc dù mọi thứ xung quanh đều vô cùng tuyệt vời, và chúng tôi có thể dễ dàng kiếm được mọi thứ cần thiết cho sự thoải mái của cơ thể, nhưng chúng tôi không thực sự thích ý nghĩ sẽ định cư ở đây suốt quãng đời còn lại, cách xa bạn bè và quê hương xứ sở. Việc xắn tay áo lên chuẩn bị cho một chốn định cư vĩnh viễn nghe có vẻ giống như việc chúng ta tự nhủ phải nói lời tạm biệt với quê nhà và bạn bè mãi mãi, khiến chúng tôi ngấm ngầm chần chừ và cứ trì hoãn việc chuẩn bị hết lý do này đến lý do khác, lâu nhất có thể. Thêm vào đó, vẫn còn chút hoài nghi về việc liệu trên đảo có người bản địa hay không, và chúng tôi thắp lên một tia hy vọng mong manh rằng một con tàu nào đó có thể đến và đưa chúng tôi đi. Nhưng khi từng ngày trôi qua mà chẳng thấy bóng dáng thổ dân lẫn tàu bè đâu, chúng tôi từ bỏ mọi hy vọng về một sự giải thoát sớm và cặm cụi bắt tay vào việc xây dựng tổ ấm.
Tuy nhiên, trong khoảng thời gian này, chúng tôi không hẳn là hoàn toàn nhàn rỗi. Chúng tôi đã thử nghiệm vài cách nấu quả dừa, phần lớn trong số đó chẳng làm nó ngon hơn chút nào. Sau đó, chúng tôi dời đồ đạc và chuyển vào ở trong hang động, nhưng thấy sự thay đổi này tệ đến mức chúng tôi vui mừng quay trở lại cái chòi lá. Bên cạnh đó, chúng tôi tắm rất thường xuyên và nói chuyện rất nhiều; ít nhất là Jack và Peterkin — còn tôi thì lắng nghe. Trong số những việc hữu ích khác, Jack — người luôn năng nổ và chăm chỉ nhất — đã biến khoảng ba inch thanh sắt đai thùng thành một con dao tuyệt vời. Đầu tiên, cậu ấy dùng rìu nện nó thật phẳng. Sau đó, cậu làm một cái cán thô sơ, buộc thanh sắt vào cán bằng đoạn dây thừng nhỏ của chúng tôi, rồi mài cho bén trên một miếng đá cát. Khi hoàn thành, cậu dùng nó để đẽo một cái cán tốt hơn, gắn thanh sắt vào bằng một dải vải từ chiếc khăn tay bằng cotton của mình — trong công cuộc đó, như Peterkin đã chỉ ra, cậu đã vô tình xé mất một phần cái mũi của Chúa tể Nelson. Dẫu vậy, đoạn dây thừng nhỏ được giải phóng từ đó đã được Peterkin dùng làm dây câu cá. Cậu chỉ đơn giản buộc một mẩu hàu vào đầu dây. Mồi này được để cho cá nuốt, rồi chúng sẽ nhanh chóng bị kéo lên bờ. Nhưng vì sợi dây quá ngắn và chúng tôi không có thuyền, nên những con cá bắt được cực kỳ nhỏ bé.
Một hôm, Peterkin từ bãi biển đi lên, nơi cậu vừa câu cá xong, và nói bằng giọng hết sức cáu kỉnh: “Này Jack, tôi nói cho mà biết, tôi không thèm chịu đựng cái cảnh đi câu mấy thứ cỏn con này nữa đâu. Cậu phải bơi chở tôi ra ngoài khơi, để tôi được câu ở vùng nước sâu!”
“Trời ạ, Peterkin,” Jack đáp, “tớ hoàn toàn không ngờ cậu lại để tâm chuyện đó đến thế, bằng không tớ đã giúp cậu vượt qua khó khăn đó từ lâu rồi. Để tớ xem nào,” — rồi Jack đăm đăm nhìn xuống một khúc gỗ mà cậu đang đẽo gọt, với cái vẻ mặt thẫn thờ đặc trưng mà cậu vẫn thường bày ra mỗi khi cố gắng phát minh hay khám phá điều gì đó.
“Cậu nghĩ sao về việc đóng một chiếc thuyền?” cậu vừa ngẩng phắt lên vừa hỏi.
“Mất khối thời gian ấy chứ,” câu trả lời vang lên; “tớ chẳng kiên nhẫn chờ đợi được đâu. Tớ muốn bắt đầu ngay cơ!”
Jack lại trầm ngâm suy nghĩ. “Tớ nghĩ ra rồi!” cậu hét lên. “Chúng ta sẽ đốn một thân cây lớn và thả trôi thân cây đó xuống nước, thế là khi nào cậu muốn câu cá, chẳng cần làm gì ngoài việc bơi ra đó là xong.”
“Một chiếc bè nhỏ chẳng lẽ không tốt hơn sao?” tôi ý kiến.
“Tốt hơn nhiều chứ; nhưng chúng ta không có dây thừng để buộc chúng lại với nhau. Biết đâu sau này chúng ta sẽ tìm được thứ gì đó thích hợp tương tự, nhưng trước mắt, hãy thử cách dùng thân cây xem sao.”
Thế là quyết định được thông qua, chúng tôi liền khởi hành đến một địa điểm cách đó không xa, nơi chúng tôi biết có một thân cây phù hợp mọc gần mép nước. Ngay khi đến nơi, Jack cởi áo khoác, vung đôi tay vạm vỡ cầm rìu chặt chém liên hồi suốt một tư thế không ngừng nghỉ trong mười lăm phút. Sau đó cậu dừng lại, và trong lúc cậu ngồi xuống nghỉ ngơi, tôi tiếp tục công việc. Tiếp theo đến lượt Peterkin hăng hái tấn công cái cây, để rồi khi Jack quay lại tung ra những cú bổ uy lực, chỉ vài phút chặt chém đã khiến nó đổ rầm xuống với một tiếng động kinh hoàng.
“Hoan hô! Giờ thì đến công đoạn này,” Jack hét lên; “chúng ta hãy cắt bỏ phần ngọn của nó đi.”
Nói đoạn, cậu bắt đầu cắt xuyên qua thân cây một lần nữa, cách phần gốc dày khoảng sáu thước. Xong xuôi, cậu tiện tay đẽo ba cây sào hoặc đòn bẩy vừa vặn và chắc chắn từ những cành cây lớn, để dùng làm dụng cụ lăn khúc gỗ trôi xuống bãi biển rồi lao ra biển; bởi vì, vì phần gốc to của nó dày gần hai thước, chúng tôi không thể nào dịch chuyển nổi nếu không có những trợ thủ đắc lực ấy. Tuy nhiên, nhờ mấy cây đòn bẩy, chúng tôi đã từ từ lăn được nó xuống biển.
Sau khi hạ thủy thành công chiếc tàu của mình, chúng tôi tiếp tục gọt giũa mấy cái đòn bẩy thành mái chèo thô sơ rồi tìm cách bước lên thuyền. Việc này thì dễ thôi; nhưng sau khi đã ngồi dạng chân vắt vẻo trên khúc gỗ, chúng tôi phải chật vật hết sức mới giữ cho nó không bị xoay tròn và hất nhào cả bọn xuống nước. Không phải là chúng tôi bận tâm lắm chuyện đó; nhưng nếu có thể, chúng tôi vẫn thích câu cá trong bộ quần áo khô ráo hơn. Dĩ nhiên là quần của chúng tôi thế nào cũng bị ướt, vì hai chân cứ lủng lẳng dưới nước ở hai bên khúc gỗ; nhưng vì chúng có thể được phơi khô dễ dàng nên chúng tôi chẳng thèm bận tâm. Sau nửa giờ tập luyện, chúng tôi đã thành thạo việc giữ thăng bằng khá ổn định. Thế là Peterkin đặt mái chèo xuống, gắn mồi câu là cả một con hàu vào lưỡi câu rồi thả xuống làn nước sâu.
“Nào, Jack,” cậu ấy nói, “cẩn thận nhé; tránh xa đám rong biển kia ra. Được rồi; thế đấy; nhẹ nhàng thôi, nhẹ nhàng nào. Tớ thấy một chú dài ít nhất một gang tay dưới kia, đang bơi lại gần — a! trúng rồi! Ồ! xui xẻo thật, nó sổng mất rồi.”
“Nó có cắn câu không?” Jack hỏi, vừa dùng mái chèo khua khúc gỗ tiến lên một chút.
“Cắn chứ! Hừm! Nó đã ngoạm vào miệng rồi, nhưng ngay lúc tớ vừa bắt đầu kéo thì nó há ngoác cái mồm ra rồi thả ra mất.”
“Lần tới hãy để cho nó nuốt trọn đã,” Jack bật cười trước vẻ mặt ủ rũ của Peterkin.
“Nó lại tới kìa,” Peterkin kêu lên, đôi mắt ánh lên vẻ phấn khích. “Cẩn thận nhé! Nào! Không! Có! Không! Chà, cái đồ ngốc này nhất định không chịu nuốt mồi!”
“Thế thì hãy thử kéo giật nó lên bằng đằng miệng xem nào,” Jack la lớn. “Làm cho khéo vào nhé.”
Một tiếng thở dài não nề cùng vẻ mặt tuyệt vọng phơi bày cho thấy tội nghiệp Peterkin đã thử và lại thất bại lần nữa.
“Đừng bận tâm, anh bạn,” Jack an ủi với giọng đầy cảm thông; “chúng ta sẽ chèo đi chỗ khác, và dâng mồi cho con cá nào khác vậy.” Vừa nói, Jack vừa khua mái chèo; nhưng cậu vừa rời khỏi chỗ cũ được một thoáng, thì một con cá có cái đầu khổng lồ và thân hình nhỏ xíu từ dưới tảng đá lao vút ra nuốt chửng mồi câu ngay tắp lự.
“Tóm được nó lần này rồi — chắc chắn là thế!” Peterkin hét lên, vừa kéo dây câu vào. “Nó nuốt trọn mồi tận cuống họng luôn rồi kìa, tớ thề đấy. Ôi, con cá to ghê chưa!”
Khi con cá vùng vẫy trồi lên mặt nước, chúng tôi chồm người về phía trước để ngắm nghía, và thế là làm mất thăng bằng khúc gỗ. Peterkin quàng tay ôm chặt lấy cổ con cá; và chỉ trong tích tắc, cả lũ chúng tôi đều ngụp lặn trong làn nước!
Một tràng cười phá lên từ miệng chúng tôi khi cả ba ngoi lên mặt nước trông như ba con chuột chết đuối rồi vội bám lấy khúc gỗ. Chúng tôi nhanh chóng lấy lại vị trí, ngồi cẩn trọng hơn, trong khi Peterkin tóm gọn con cá — thứ suýt chút nữa đã tẩu thoát giữa lúc chúng tôi đang vật lộn. Dù sao thì nó cũng chẳng đáng giá là bao; nhưng như Peterkin nhận xét, nó vẫn còn hơn mấy con cá nhép mà cậu đã câu được trong suốt hai, ba ngày qua; thế là chúng tôi đặt nó lên khúc gỗ trước mặt, rồi lại mồi mồi câu thả xuống nước để tiếp tục chiến dịch.
Này nhé, trong lúc chúng tôi đang mải mê với trò tiêu khiển của mình, sự chú ý của chúng tôi bỗng bị thu hút bởi những gợn sóng lăn tăn trên mặt biển, ngay cách chỗ chúng tôi chỉ vài thước. Peterkin hò reo giục chúng tôi chèo về hướng đó, vì cậu nghĩ đó là một con cá lớn và chúng ta có cơ hội tóm được nó. Thế nhưng Jack, thay vì làm theo, lại cất giọng trầm ấm, nghiêm nghị mà chưa bao giờ tôi từng nghe thấy cậu sử dụng trước đây —
“Kéo dây câu lên, Peterkin; cầm lấy mái chèo; nhanh lên — cá mập đấy!”
Có thể tưởng tượng được sự kinh hoàng của chúng tôi khi nghe thấy điều đó, bởi phải nhớ rằng chân của chúng tôi đang buông thõng xuống nước và chúng tôi không dám rút chúng lên nếu không muốn làm lật khúc gỗ. Peterkin lập tức thu dây câu lại; và nắm chặt mái chèo, cậu dốc toàn lực chèo đi, trong khi chúng tôi cũng cố gắng hết sức để bơi về phía bờ. Nhưng chúng tôi hãy còn cách khá xa, và ngặt một nỗi khúc gỗ như tôi đã nói từ trước, rất nặng nên di chuyển vô cùng ì ạch trên mặt nước. Lúc này chúng tôi thấy rõ mồn một con cá mập đang lượn lờ bơi vòng quanh chúng tôi, chiếc vây sắc nhọn của nó thỉnh thoảng lại nhô lên khỏi mặt nước. Qua những chuyển động linh hoạt và đầy bất ổn của nó, Jack thừa hiểu rằng nó đang nhăm nhe tấn công chúng tôi, thế nên cậu kịch liệt giục giã chúng tôi chèo thuyền bán sống bán chết, trong khi chính cậu là người làm gương trước. Bỗng nhiên cậu hét lên: “Cẩn thận! — nó tới kìa!” và chỉ trong một giây, chúng tôi thấy con quái vật lao vút xuống ngay sát dưới gầm chúng tôi, rồi lật nghiêng người sang một bên. Nhưng tất cả chúng tôi đều khua mái chèo tạo ra một mớ hỗn độn lớn, điều đó chắc chắn đã khiến nó hoảng sợ mà bỏ đi tạm thời, vì ngay sau đó chúng tôi lại thấy nó lượn vòng quanh mình như trước.
“Ném con cá cho nó đi,” Jack lên tiếng bằng một giọng gấp gáp, bị nén lại; “chúng ta vẫn kịp bơi vào bờ nếu có thể cầm chân nó trong vài phút.”
Peterkin khựng lại một nhịp để tuân lệnh, rồi lại dốc toàn lực khua mái chèo. Con cá vừa rơi xuống nước thì chúng tôi quan sát thấy con cá mập chìm nghỉm xuống. Chỉ một giây sau, chúng tôi thấy phần ngực màu trắng của nó nhô lên; vì cá mập luôn lật nghiêng người sang một bên mỗi khi chuẩn bị chộp lấy con mồi, bởi cái miệng của chúng không nằm ở chóp đầu như những loài cá khác, mà nằm quặp xuống dưới cằm. Ngay khoảnh khắc tiếp theo, cái mõm của nó nhô lên khỏi mặt nước — bộ hàm rộng ngoác, được trang bị hai hàng răng khủng khiếp hiện hình. Con cá chết đã bị nuốt chửng, và con cá mập chìm khuất tầm mắt. Nhưng Jack đã lầm khi tưởng rằng nó sẽ thấy thỏa mãn. Chỉ trong vài phút ngắn ngủi, nó đã quay trở lại với chúng tôi, và những chuyển động chớp nhoáng của nó khiến chúng tôi lo sợ rằng nó sẽ tấn công ngay lập tức.
“Ngừng chèo đi,” Jack bất ngờ ra lệnh. “Tớ thấy nó đang bơi tới từ phía sau chúng ta. Nào, hãy tuân lệnh tớ thật nhanh. Tính mạng của chúng ta có thể phụ thuộc vào việc này đấy, Ralph. Peterkin, hãy làm mọi cách để giữ thăng bằng khúc gỗ. Đừng có ngó ngàng gì tới con cá mập. Đừng liếc ra sau lưng. Không làm gì hết ngoài việc giữ thăng bằng khúc gỗ.”

Tôi và Peterkin lập tức làm theo mệnh lệnh, mừng rỡ vì được làm bất cứ điều gì mang lại cho chúng tôi cơ hội hoặc chút hy vọng thoát thân, bởi chúng tôi hoàn toàn tin tưởng vào lòng dũng cảm và sự khôn ngoan của Jack. Trong vài giây ngắn ngủi, đối với tâm trí tôi mà nói thì nó dài đằng đẵng như mấy phút đồng hồ, chúng tôi cứ im lìm ngồi thế; thế nhưng tôi không tài nào cưỡng lại được sự thôi thúc muốn liếc nhìn về phía sau, bất chấp lệnh cấm ngặt. Vừa quay lại, tôi thấy Jack ngồi bất động như pho tượng, tay giương cao mái chèo, môi mím chặt, và đôi chân mày cong vút trên đôi mắt đang trợn trừng đầy hung ác nhìn xuyên qua chúng xuống làn nước. Tôi cũng thấy con cá mập, thật kinh hoàng làm sao, đang ở ngay sát dưới khúc gỗ, trong tư thế chuẩn bị lao vút về phía chân của Jack. Tôi suýt chút nữa không kìm được tiếng thét khi chứng kiến cảnh tượng ấy. Ngay khoảnh khắc tiếp theo, con cá mập chồm lên. Jack rụt phắt chân khỏi làn nước và vắt nó lên khúc gỗ. Cái mõm của con quái vật cọ sát vào khúc gỗ khi nó lướt qua, để lộ bộ hàm gớm ghiếc, và Jack liền thọc thẳng mái chèo vào đó, ấn sâu xuống cổ họng nó. Cú ra đòn mạnh đến mức Jack chồm hẳn người đứng dậy khi thực hiện; khúc gỗ vì thế mà bị lật nhào hoàn toàn, và chúng tôi lại một lần nữa bị hất tung xuống nước. Cả bọn ngoi lên, vừa ho sặc sụa vừa thở hổn hển chỉ trong chớp mắt.
“Nào, hãy bơi thật nhanh vào bờ đi,” Jack giục. “Này Peterkin, bám lấy cổ áo tớ đây này, và đạp chân hết cỡ vào.”
Peterkin làm đúng như lời được dặn, còn Jack vung tay vùng vẫy bơi mạnh đến mức rẽ nước lao đi như một chiếc thuyền; trong khi tôi, vì chẳng vướng bận gì nên cũng bơi theo kịp cậu ấy. Do lúc này chúng tôi đã đến khá gần bờ, chỉ mất thêm vài phút nữa là đưa được chúng tôi vào vùng nước nông; và cuối cùng, chúng tôi đã đặt chân lên bờ an toàn, dẫu cho ai nấy đều kiệt sức và hoảng sợ không ít bởi cuộc phiêu lưu kinh hoàng vừa rồi.