DÂY CHUYỀN LẮP RÁP Ô TÔ chuyển sang ca tối. Ilinaya đã ngừng công việc và bắt đầu cọ rửa bàn tay, dùng miếng xà phòng đen hôi rình: loại xà phòng duy nhất sẵn có. Nước lạnh, xà phòng không sủi bọt - nó chỉ vữa ra thành những mẩu nhờn - nhưng điều duy nhất ả có thể nghĩ đến là mấy tiếng đồng hồ từ bây giờ đến ca làm việc tiếp theo. Ả định tối nay đi chơi. Trước hết, ả phải tẩy rửa dầu và kim loại bám dưới móng tay. Rồi ả sẽ về nhà, thay đồ, tô chút phấn màu lên má rồi tới Basarov, nhà hàng gần ga xe lửa.

Nhà hàng Basarov là nơi quen thuộc với những người đến đây vì công việc, các viên chức dừng nghỉ chân trước khi họ tiếp tục chuyến đi trên tuyến đường sắt xuyên Siberia về phía Đông hoặc Tây. Nhà hàng phục vụ đồ ăn - xúp hạt kê, cháo lúa mạch, cá trích muối - mà Ilinaya nghĩ thật kinh khủng. Quan trọng hơn, có bán rượu. Vì bán rượu nơi công cộng mà không bán đồ ăn là phi pháp, đồ ăn chỉ là phương tiện để đạt được mục đích, một đĩa thức ăn là một loại giấy phép uống rượu. Thực ra quán này có phần như một ổ cho gái đứng đường hơn. Quy định không cá nhân nào được mua hơn một trăm gam vodka đã bị phớt lờ. Basarov, gã chủ đứng tên quán rượu, luôn say xỉn và thường thô bạo, và nếu Ilinaya muốn hành nghề tại quán của hắn ta, hắn muốn chia phần. Không cách nào ả có thể giả vờ là uống rượu ở đó để giải sầu, trong khi dò tìm khách hàng vãng lai. Không ai đến đấy uống rượu cho vui; quán toàn khách tạt qua, không có người địa phương. Nhưng đó là một lợi thế. Ả không thể kiếm ăn với dân địa phương được nữa. Gần đây ả bị ốm - đau, đỏ ửng, phát ban, đại khái thế. Vài khách quen bị các triệu chứng tương tự và nói xấu ả khắp thị trấn. Giờ ả chỉ còn kiếm ăn với những người không biết ả, những người không ở lại thị trấn lâu nên không thể phát hiện ra họ đi tiểu nước đục trước khi họ tới Vladivostok hay Mátxcơva, tùy là họ đi về hướng nào. Ả không vui thú gì việc truyền mấy con vi khuẩn cho dù họ chẳng phải hạng người tốt đẹp gì. Nhưng ở thị trấn này, đi bác sĩ khám một bệnh lây qua đường tình dục còn nguy hiểm hơn chính sự lây truyền. Với một phụ nữ không chồng, thế chẳng khác nào đi nộp một lời thú tội, ký dưới bằng một vết nhơ. Ả phải đến phòng khám chui để chữa trị. Việc đó cần phải có tiền, có thể rất nhiều tiền, mà ngay lúc này ả đang tiết kiệm cho một việc khác, một việc quan trọng hơn nhiều - thoát khỏi thị trấn này.

Lúc ả đến, quán đông nghịt và các cửa sổ phủ đầy hơi nước. Không khí sặc mùi makhorka, loại thuốc lá rẻ tiền. Ả nghe tiếng cười say xỉn cách năm mươi bước chân, trước khi bước qua cửa. Ả đoán là lính. Ả đoán đúng. Thường có một kiểu tập trận diễn ra ở vùng núi, và những tay lính lúc rảnh việc thường đến đây. Basarov chủ yếu lo phục vụ dạng khách hàng này. Hắn bán rượu pha nước lã, nói rằng, khi có ai cự nự, mà bọn họ thì thường làm thế, đấy là một nỗ lực cao thượng nhằm hạn chế say xỉn. Thường có những vụ ẩu đả. Tuy nhiên, ả biết rằng bất chấp những kể lể của hắn nào là cuộc sống của hắn khó khăn ra sao và khách hàng tệ hại thế nào, hắn cũng kiếm được kha khá nhờ bán số rượu nguyên chất mà hắn đã lấy bớt đi. Hắn là kẻ đầu cơ. Hắn là tên cặn bã. Chỉ vài tháng trước, ả lên tầng trên để đưa phần tiền hằng tuần và, qua khe hở cửa phòng ngủ hắn, ả thấy hắn đếm những đồng rúp hết tờ này đến tờ khác, những đồng tiền hắn để trong chiếc hộp thiếc có dây buộc chặt. Ả đã theo dõi, không dám thở, khi hắn gói hộp thiếc vào tấm vải trước khi giấu trong ống khói. Từ lúc đó, ả đã mơ ăn trộm món tiền đó rồi chạy trốn. Tất nhiên, Basarov chắc chắn sẽ bẻ cổ ả nếu hắn bắt kịp ả, nhưng ả tính rằng hắn có phát hiện ra hộp thiếc trống không thì tim hắn đã nổ tung ra, ngay tại ống khói. Ả rất chắc quả tim hắn và cái hộp kia chỉ là một.

Theo ả nghĩ, mấy tay lính còn uống chừng một giờ nữa. Lúc này bọn họ chỉ sờ soạng ả thôi, một ưu đãi bọn họ không phải mất tiền trừ phi người ta coi vodka miễn phí là tiền boa mà ả không cho là vậy. Ả dò quanh những khách hàng khác, tin rằng ả có thể kiếm thêm chút ít khi mấy tay lính kia phải quay về trại. Toán lính chiếm hết mấy bàn đầu, để các khách hàng còn lại những bàn sau. Những khách hàng này ngồi một mình - chỉ họ và đồ uống của họ và món thức ăn chưa động đến. Chắc chắn: họ đang kiếm tình. Chẳng có lý do nào khác để lảng vảng nơi đây.

Ilinaya chỉnh lại vạt váy, bỏ ly rượu đấy, và đi qua giữa đám rất nhiều lính với những cái véo và bình phẩm cho đến khi tới một trong những bàn sau. Người đàn ông ngồi đó chừng bốn mươi, có lẽ trẻ hơn một chút. Thật khó đoán. Hắn không điển trai, nhưng ả nghĩ có lẽ vì thế mà hắn sẽ trả thêm. Bọn đẹp mã đôi khi nhồi vào đầu ý nghĩ tiền không cần thiết, kiểu như một thỏa thuận sẽ làm hài lòng cả đôi bên. Ả ngồi xuống, bắt tréo chân và mỉm cười:

- Tôi là Tanya.

Những lúc thế này, cứ nghĩ mình là một ai khác lại có ích. Gã đàn ông châm điếu thuốc rồi đặt tay lên đầu gối Ilinaya. Chẳng thèm mua đồ uống cho ả, hắn rót một nửa vodka còn lại của hắn vào một trong cả đống cốc bẩn thỉu quanh đấy rồi đẩy sang cho ả. Ả nghịch chiếc cốc, chờ hắn nói gì đó. Hắn uống xong, không có vẻ gì là muốn trò chuyện. Cố để không trợn ngược mắt lên, ả bắt chuyện:

- Anh tên gì?

Hắn không đáp, cho tay vào túi áo, lục lọi. Hắn đưa tay ra, nắm tay siết chặt. Ả hiểu đây như một dạng trò chơi và ả phải chơi cùng. Ả gõ lên khớp ngón tay hắn. Hắn lật nắm tay lại, từ từ xòe ngón tay ra, từng ngón một...

Trong bàn tay hắn là một mẩu vàng nhỏ. Ả cúi nhìn. Ả chưa kịp nhìn rõ thì hắn đã nắm tay lại và cho vào túi áo. Hắn vẫn không nói gì. Ả dò xét khuôn mặt hắn. Mắt hắn đỏ ngầu và say xỉn, và ả chẳng thích hắn tẹo nào. Nhưng mà ả cũng không thích nhiều người và chắc chắn không thích một gã đàn ông nào ả từng ngủ cùng. Nếu ả muốn trở nên cầu kỳ thì ắt ả sẽ giải nghệ, rồi lấy một người trong vùng, và đành ở lại thị trấn này suốt đời. Con đường duy nhất để quay về Leningrad, nơi gia đình ả sống, nơi ả đã sống cả đời mình cho đến khi có lệnh chuyển đến đây, một thị trấn ả chưa bao giờ nghe đến, là liệu ả có kiếm đủ tiền để hối lộ đám công chức không. Vì không có bạn bè quyền thế cho phép chuyển nơi cư trú nên ả cần mẩu vàng đó.

Hắn chạm chiếc cốc của ả, thốt ra lời đầu tiên:

- Uống đi.

- Anh phải trả tiền cho tôi trước đã. Rồi anh có thể bảo tôi phải làm gì. Đấy là luật, luật duy nhất.

Mặt người đàn ông xáo động như thể ả vừa ném một hòn đá xuống bề mặt những biểu hiện của hắn. Trong một lúc ả thấy cái gì đó ẩn giấu bên dưới vẻ ngoài béo phị, nhạt nhẽo của hắn, cái gì đó khó chịu, cái gì đó khiến ả muốn quay mặt đi. Nhưng mẩu vàng khiến ả vẫn nhìn hắn, khiến ả vẫn ngồi yên tại chỗ. Hắn lấy mẩu vàng trong túi, giơ ra. Khi ả với tay ra và nhặt nó nơi lòng bàn tay ẩm ướt của hắn thì hắn khum bàn tay lại, giữ mấy ngón tay ả theo. Không đau nhưng dù gì mấy ngón tay ả vẫn bị kẹp. Ả không thể để hắn nắm tay cũng không thể rút tay ra mà không có mẩu vàng. Đoán được hắn muốn ả phải làm gì, ả mỉm cười rồi cười vang như đứa con gái yếu thế, thả lỏng cánh tay. Hắn bung nắm tay. Ả cầm lấy mẩu vàng và nhìn chằm chằm. Nó có hình dạng một chiếc răng. Ả nhìn chằm chằm người đàn ông:

- Anh lấy ở đâu thế?

- Thời buổi khó khăn, người ta bán bất cứ thứ gì họ có.

Hắn cười. Ả thấy buồn nôn. Kiểu tiền tệ gì thế này? Hắn gõ gõ cốc rượu. Chiếc răng kia là tấm vé cho ả thoát khỏi đây. Ả uống cạn cốc rượu.