PETYA THỨC DẬY TRƯỚC KHI TRỜI SÁNG. Nó ngồi trên bậc thềm đá lạnh, kiên nhẫn chờ mặt trời lên để xin phép bố mẹ vào thị trấn. Sau nhiều tháng tiết kiệm, nó đã đủ tiền mua một con tem nữa, con tem sẽ lấp đầy trang cuối cuốn album. Vào ngày sinh nhật thứ năm, nó được bố tặng bộ tem đầu tiên. Nó không đòi hỏi, nhưng nó đã hình thành sở thích này, thận trọng ban đầu rồi ngày càng kiên trì hơn cho đến khi trở thành nỗi ám ảnh. Hai năm qua, nó đã sưu tầm được những con tem khác từ những gia đình làm việc ở nông trang tập thể - Nông trang tập thể 12, nơi bố mẹ nó được phân về. Nó còn làm quen với những người dưng ở Gukovo, trị trấn gần nhất, với hy vọng xin được tem của họ. Khi bộ sưu tập nhiều dần lên, nó đã mua một cuốn album giấy rẻ tiền để dán những con tem vào, xếp chúng thành hàng ngăn nắp. Nó cất cuốn album trong một chiếc hộp gỗ mà bố đã làm cho nó với mục đích rõ ràng là đề phòng mọi rủi ro. Một cái hộp như thế là cần thiết bởi ban đêm Petya không tài nào ngủ được, nó liên tục kiểm tra để nước dột trên mái nhà không ngấm vào hoặc để bọn chuột không gặm những trang tem quý giá. Trong số những con tem nó sưu tầm được, nó yêu quý nhất bốn con tem đầu tiên bố nó đã tặng.

Thỉnh thoảng bố mẹ nó cho nó vài kopeck, không phải những đồng kopeck tiết kiệm, bởi nó đã đủ lớn để hiểu rằng không có tiền dư dả mà tiết kiệm. Đổi lại, nó luôn phải đảm bảo làm thêm công việc lặt vặt ở nông trang. Phải rất lâu, tận vài tháng, mới tiết kiệm đủ tiền, nên điều duy nhất nó có thể làm là nghĩ ngợi xem sẽ mua con tem nào tiếp theo. Tối qua, nó được thêm một kopeck nữa, mẹ nó nghĩ cho tiền lúc ấy là dở lắm, không phải chị phản đối nó mua tem, mà chị biết rằng chắc chắn buổi tối hôm đấy nó sẽ không ngủ. Chị đã đúng.

Khi mặt trời vừa mọc, Petya vội vã vào nhà. Mẹ nó nhất định cứ bảo nó phải ăn cháo lúa mạch đã rồi đi đâu thì đi. Nó ăn rất nhanh, lờ đi chuyện mẹ nó lo là nó có thể bị đau dạ dày. Ăn xong, nó chạy ra khỏi nhà, đến chỗ đường ray chạy ngoằn ngoèo qua những cánh đồng vào thị trấn. Nó chậm lại và bước đi hồ hởi. Giờ này cửa hàng chưa mở. Nó nhấm nháp cái cảm giác chờ đợi cũng được.

Ở Gukovo, các ki ốt bán tem và báo còn đóng cửa. Petya không có đồng hồ. Nó không biết chính xác mấy giờ kiốt sẽ mở, nhưng nó không nề hà phải đợi. Thật phấn khích khi ở trong thị trấn và biết rằng nó có đủ tiền mua con tem mới, và nó đi loanh quanh trên phố, không đến nơi nào cụ thể. Nó dừng lại cạnh bến elektrichka, biết rằng trong đấy có một cái đồng hồ. Bây giờ là bảy giờ năm mươi phút. Một chuyến tàu sắp chạy, và nó quyết định đứng lại xem, nó đi bộ trên sân ga rồi ngồi xuống. Nó đã đi elektrichka rồi. Đó là loại tàu chậm, dừng ở mọi bến trên đường đến thành phố Rostov. Mặc dù chỉ mới đi xa đến Rostov cùng bố mẹ, nó và vài đứa bạn học thỉnh thoảng vẫn lên tàu chỉ vì chúng có thể làm vậy mà không mất tiền. Người ta hiếm khi kiểm tra vé.

Nó gần như đã sẵn sàng quay lại kiốt để mua tem thì một người đàn ông ngồi xuống cạnh nó. Người đàn ông ăn mặc lịch sự và có một chiếc cặp đen để dưới đất, ở giữa hai chân, như thể y sợ ai đó sẽ lấy mất. Petya ngước nhìn mặt người đàn ông. Y đeo cặp kính vuông dày, tóc đen gọn gàng. Y mặc đồ vest. Petya không biết người này bao nhiêu tuổi. Y không hẳn quá già, dù có mái tóc bạc. Nhưng y cũng không hẳn là trẻ. Y dường như không biết đến sự hiện diện của Petya. Petya định đứng lên đi thì bỗng nhiên người đàn ông quay sang và mỉm cười:

- Hôm nay cháu đi đâu?

- Cháu không đi đâu cả, thưa chú. Ý cháu là, cháu không đi tàu. Cháu chỉ ngồi đây thôi.

Petya được dạy bảo phải tỏ ra lịch sự và tôn trọng người lớn.

- Đây là một chỗ lạ đời nếu ngồi mà không có lý do nào cả.

- Cháu đang chờ để mua vài con tem, nhưng kiốt chưa mở. Giờ chắc nó mở rồi, cháu phải đi xem.

Nghe thế, người đàn ông xoay hẳn người sang Petya:

- Cháu sưu tập tem?

- Vâng, thưa chú.

- Chú cũng từng chơi tem khi ở tuổi cháu.

Petya ngồi xuống, thả lỏng người - nó chưa quen biết aỉ sưu tập tem:

- Chú sưu tập tem mới hay tem cũ ạ? Cháu sưu tập cả hai.

- Tất cả tem của chú đều mới. Chú mua chúng ở kiốt. Giống như cháu.

- Cháu ước tất cả tem của cháu đều mới. Nhưng hầu hết đều là tem cũ. Cháu cắt chúng ra từ những phong bì.

Petya cho tay vào túi, lôi ra nắm xu kopeck đồng đỏ và cho người đàn ông xem:

- Cháu phải tiết kiệm tận ba tháng đấy.

Người đàn ông liếc nhìn nắm tiền xu nhỏ nhoi:

- Lâu như vậy mà không được là bao.

Petya nhìn xuống mấy đồng xu của mình. Người đàn ông nói đúng. Nó không có nhiều lắm. Và nó nhận ra nó sẽ không bao giờ có nhiều tiền. Niềm hồ hởi của nó xìu đi. Nó sẽ không bao giờ có một bộ sưu tập lớn. Những người khác sẽ luôn có nhiều hơn nó: bất kể nó có làm việc chăm chỉ thế nào, nó cũng không bao giờ theo kịp. Nó xuống tinh thần, nó muốn bỏ đi và định đứng lên thì người đàn ông hỏi:

- Cháu là một cậu bé ngăn nắp chứ?

- Vâng thưa chú.

- Cháu có giữ gìn tem của cháu không?

- Cháu giữ gìn cẩn thận lắm ạ. Cháu bỏ chúng trong một cuốn album. Và bố cháu làm cho cháu một chiếc hộp gỗ. Để cho album được an toàn. Mái nhà cháu thỉnh thoảng bị dột. Và đôi khi có chuột nữa.

- Thật hợp lý khi để cuốn album của cháu ở nơi an toàn. Chú cũng đã làm vậy lúc ở tuổi cháu. Chú để cuốn album của chú trong ngăn tủ.

Người đàn ông dường như đang cân nhắc gì đó trong đầu:

- Nghe này, chú cũng có con. Hai cô con gái, nhưng không đứa nào quan tâm đến tem cả. Chúng thật là những đứa bừa bộn. Còn chú, chú không còn thời gian chơi tem nữa - chú bận làm việc. Cháu hiểu điều đó chứ? Chú chắc bố mẹ cháu cũng rất bận rộn.

- Lúc nào cũng bận ạ, thưa chú, bố mẹ cháu làm việc rất vất vả.

- Họ không có thời gian sưu tầm tem, đúng không?

- Vâng, thưa chú.

- Chú cũng ở trong tình cảnh như vậy. Chú có ý này: chú rất muốn tặng bộ sưu tập của mình cho ai đó biết quý nó, một người sẽ quan tâm đến nó, một người như cháu.

Petya xem xét viễn cảnh một cuốn album đầy những tem mới. Chúng có từ ngày người đàn ông này chơi tem. Đấy sẽ là bộ sưu tập mà nó hằng ao ước. Nó không nói gì, không thể tin vận may của mình.

- Thế nào? Điều đó có khiến cháu quan tâm không?

- Có thưa chú, cháu có thể để nó trong hộp gỗ và nó sẽ an toàn.

Người đàn ông dường như không chắc lắm, y lắc đầu:

- Nhưng cuốn sổ của chú đầy tem là tem, có lẽ nó quá lớn so với cái hộp nhỏ của cháu.

- Vậy thì bố cháu sẽ làm một chiếc hộp khác. Bố cháu rất khéo tay. Và bố sẽ không phiền chút nào đâu. Bố cháu thích làm các đồ vật. Bố rất khéo.

- Và cháu chắc là cháu sẽ giữ gìn những con tem chứ?

- Vâng thưa chú.

- Cháu hứa đi.

- Thưa chú, cháu hứa.

Người đàn ông mỉm cười:

- Cháu đã thuyết phục được chú rồi. Cháu sẽ được nó. Nhà chú chỉ cách đây ba trạm. Đi nào, chú sẽ mua vé cho cháu.

Petya định nói rằng không cần mua vé, nhưng nó nuốt lời vào. Nó không muốn thừa nhận vi phạm quy định. Cho đến khi nó có bộ tem, nó cần giữ ấn tượng tốt với người đàn ông này.

Ngồi trên ghế gỗ trong elektrichka, nhìn ra ngoài rừng qua ô cửa sổ, Petya đung đưa chân, giày nó gần chạm sàn. Bây giờ có một vấn đề là nó có nên tiêu mấy kopeck cho một con tem mới không. Dường như không cần thiết, xét đến những con tem nó sắp có, và nó quyết định sẽ đưa tiền lại cho bố mẹ. Sẽ thật tốt nếu họ có thể chia sẻ vận may của nó. Người đàn ông làm gián đoạn những suy nghĩ của nó khi vỗ nhẹ vào vai nó:

- Chúng ta đến nơi rồi.

Elektrichka dừng lại ở một bến giữa rừng, cách khá xa thị trấn Shakhty. Petya bối rối. Đây là chỗ thư giãn cho những người muốn lánh xa thị trấn. Có những con đường cây cỏ bị rạp xuống đất do người đi bộ giẫm lên. Nhưng đây không phải thời gian phù hợp cho việc đi dạo. Tuyết mới tan. Khu rừng hoang vắng và không thân thiện. Petya quay sang người đồng hành, nhìn đôi giày lịch lãm của y và chiếc cặp đen:

- Chú sống ở đây ạ?

Người đàn ông lắc đầu.

- Nhà nghỉ hè của chú ở đây thôi. Chú không thể cất tem ở nhà được. Chú lo là các con chú sẽ tìm thấy chúng và động mấy ngón tay bẩn thỉu vào. Nhưng chú sẽ phải bán căn nhà này, cháu biết đấy. Nên chú không còn chỗ nào để giữ bộ sưu tập nữa.

Y xuống tàu. Petya đi theo, bước xuống sân ga. Không ai khác xuống tàu.

Người đàn ông đi vào rừng, Petya ngay sau lưng. Câu chuyện căn nhà nghe cũng hợp lý. Petya không quen ai giàu đến mức có nhà nghỉ hè, nhưng nó biết những ngôi nhà ấy thường ở trong rừng, bên hồ hoặc gần biển. Trong khi đi người đàn ông tiếp tục nói:

- Tất nhiên sẽ thật tốt nếu các con chú hứng thú với những con tem, nhưng chúng chẳng quan tâm gì cả.

Petya định nói với người đàn ông rằng có lẽ các con của y cần thêm chút thời gian. Cũng phải một thời gian nó mới trở thành một người sưu tầm cẩn thận. Nhưng nó đủ khôn ngoan để hiểu rằng việc các con của người đàn ông này không quan tâm đến tem là một lợi thế cho nó. Vậy nên, nó không nói gì cả.

Người đàn ông bước khỏi đường mòn, đi vào lớp cỏ dại với tốc độ khá nhanh. Petya phải đánh vật mới theo kịp. Người đàn ông sải những bước dài. Petya gần như đã phải chạy.

- Thưa chú, chú tên gì ạ? Cháu muốn có thể kể cho bố mẹ cháu biết tên của người đã cho cháu bộ tem, nhỡ họ không tin cháu.

- Đừng lo lắng về bố mẹ cháu. Chú sẽ viết cho họ một bức thư, giải thích làm thế nào cháu có được cuốn album. Chú sẽ cho họ địa chỉ nhỡ họ muốn kiểm tra.

- Cháu cảm ơn chú rất nhiều.

- Cứ gọi chú là Andrei.

Một lúc sau, người đàn ông dừng bước và cúi xuống, mở cặp ra. Petya cũng dừng lại, nhìn quanh xem có thấy căn nhà nghỉ đâu không. Nó không thấy cái nào cả. Có lẽ họ phải đi thêm chút nữa. Nó lấy hơi, nhìn chằm lên những nhánh cây trụi lá của những thân cây cao đan chéo khắp bầu trời u ám.