KHI ĐƯỢC HỎI cô có yêu gã không, Raisa đã không chịu trả lời. Cô vừa thừa nhận nói dối việc mang thai, nên dù cô có nói "Có, em yêu anh, em luôn yêu anh", Leo cũng sẽ không tin cô. Cô chắc chắn không định nhìn thẳng vào mắt gã mà thốt ra những lời tưởng tượng nào đấy. Dù sao thì câu hỏi có ích gì? Nó như thể gã ngộ ra điều gì đấy, phát hiện ra hôn nhân của họ không được xây dựng trên tình yêu và sự trìu mến. Nếu cô trả lời thật lòng - Không, tôi chưa bao giờ yêu anh - bỗng đâu gã sẽ là nạn nhân, vì cái ngụ ý rằng hôn nhân của họ là một trò bịp cô lừa gã. Cô là một chuyên gia lường gạt đã đùa nghịch với con tim khờ khạo của gã. Khi không gã lại lãng mạn. Có lẽ là do cú sốc mất việc. Nhưng từ bao giờ tình yêu là một phần của cái xếp đặt này vậy? Gã chưa bao giờ hỏi cô điều này trước đây. Gã chưa bao giờ nói:

"Anh yêu em!".

Cô không trông đợi gã nói. Gã đã cầu hôn cô, đúng vậy. Cô đã ưng thuận. Gã muốn một cuộc hôn nhân, gã muốn một người vợ, gã muốn cô và gã đã có điều gã muốn. Giờ thế không đủ. Sau khi mất quyền lực, mất đi cái quyền bắt bất kỳ ai gã muốn, gã lại nghẹn ngào đa cảm. Và tại sao trò lừa gạt thực dụng của cô, mà không phải là nỗi ngờ vực sâu xa của gã, lại khiến cái ảo tưởng về sự mãn nguyện hôn nhân này đổ xuống quanh họ? Tại sao cô không thể đòi hỏi gã phải thuyết phục cô tin tình yêu của gã? Sau nữa, gã đã giả định sai lầm rằng cô đã phản bội, gã đã sắp đặt một đội theo dõi, một chuyện có thể dễ dàng dẫn đến việc cô bị bắt. Gã đã phá vỡ niềm tin giữa họ từ rất lâu trước khi cô buộc phải làm thế. Động cơ của cô khi làm vậy là để tồn tại. Động cơ của gã là nỗi lo lắng đáng thương của đàn ông.

Từ khi họ điền tên mình là vợ và chồng vào cuốn sổ đăng ký kết hôn, thậm chí trước đó, từ khi họ bắt đầu gặp gỡ, cô đã nhận thức được rằng nếu cô không làm gã hài lòng, gã có thể cho người giết cô. Điều ấy đã trở thành một thực tế phũ phàng của đời cô. Cô phải làm cho gã vui vẻ. Khi Zoya bị bắt thì cái hình ảnh về gã - đồng phục gã, những câu nói của gã về nhà nước - khiến cô tức giận đến mức không thể hé ra quá hai lời với gã.

Cuối cùng câu hỏi thật đơn giản. Cô có muốn sống không? Cô nói Có, là người sống sót, và sự thật về sự sống còn của cô, sự thật rằng cô là người còn lại duy nhất trong gia đình cô, đã xác định con người cô. Căm phẫn vì việc Zoya bị bắt là một sự xa xỉ. Nó chẳng đem đến gì hết. Và vì thế cô lên giường với gã, nằm bên cạnh gã, ngủ với gã. Cô nấu bữa tối cho gã - ghét cái âm thanh lúc gã ăn. Cô giặt đồ cho gã - ghét cái mùi của gã.

Vài tuần qua, cô đã ngồi đờ đẫn trong căn hộ, biết rất rõ gã đang cân nhắc mình đã quyết định đúng chưa. Gã có nên cứu mạng cô không? Cô có đáng để mạo hiểm không? Cô có đủ xinh đẹp, đủ dịu dàng, đủ tốt không? Trừ phi mọi cử chỉ và cái nhìn đều làm gã hài lòng, nếu không cô sẽ bị nguy hiểm đến tính mạng. À, thời khắc đó đã qua. Cô phát ớn vì bất lực, phải lệ thuộc vào thiện chí của gã. Vậy mà giờ gã như đang có ấn tượng rằng cô mắc nợ gã. Gã đã tuyên bố rõ ràng: cô không phải là điệp viên quốc tế, cô là giáo viên phổ thông trung học. Để đền đáp, gã muốn cô bày tỏ tình yêu của cô. Thật xúc phạm. Gã không còn ở vị thế đòi hỏi điều gì nữa. Gã không có ưu thế hơn cô, cũng như cô không có ưu thế gì với gã. Cả hai đều cùng trong tình trạng khốn cùng: đồ đạc cho cuộc sống của họ gói gọn trong một chiếc va li cho mỗi người, bị đày đến một thị trấn xa xôi. Họ chưa bao giờ bình đẳng với nhau như thế. Nếu gã muốn nghe nói về tình yêu, vần thơ đầu tiên phải do gã xướng lên.

Leo ngồi đó, nghiền ngẫm về những lời của Raisa. Dường như cô đã cho mình cái quyền phán xét gã, khinh miệt gã, trong khi giả vờ như cô trong sạch. Nhưng cô đã lấy gã khi biết rằng gã làm nghề gì để sống, cô đã hưởng những lợi ích từ địa vị của gã, cô đã ăn thực phẩm khan hiếm gã có thể mang về, cô đã mua quần áo ở những spetztorgi đầy hàng hóa. Nếu cô quá kinh sợ công việc của gã, tại sao cô đã không cự tuyệt những tán tỉnh của gã? Ai cũng hiểu rằng để tồn tại cần phải thỏa hiệp.

Con tàu dừng ở Mutava một tiếng. Raisa phá tan sự im lặng cả ngày dài giữa họ:

- Chúng ta nên ăn gì đó.

Bằng cử chỉ này cô muốn rằng họ nên tiếp tục những dàn xếp thực dụng: đó là nền tảng mối quan hệ của họ cho đến giờ. Tồn tại trước bất kỳ thách thức nào xảy đến, đó là thứ keo hồ kết dính họ, không phải tình yêu. Họ ra khỏi toa. Một phụ nữ đi dọc sân ga bê một rổ đan bằng liễu gai. Họ mua mấy quả trứng luộc, một gói muối, bánh mì đen. Ngồi cạnh nhau trên chiếc ghế dài, họ bốc trứng, để vỏ trong lòng, chia nhau gói muối và không nói với nhau tiếng nào.