DÙ ĐÂY LÀ nơi gã làm việc năm năm qua, nhưng Leo chưa bao giờ cảm thấy thoải mái ở Lubyanka, trụ sở của MGB. Những cuộc nói chuyện phiếm rất hiếm. Các phản ứng đều thận trọng. Tất cả chuyện này khó gây ngạc nhiên nếu xét đến bản chất công việc của họ, nhưng trong tâm trí gã thì chính tòa nhà có cái gì đó khiến mọi người thấy khó chịu, như thể nỗi sợ là một yếu tố được đưa vào thiết kế tòa nhà. Chẳng biết gì về ý đồ của kiến trúc sư, gã đành chấp nhận rằng giả thiết của mình là vớ vẩn. Tòa nhà được xây từ trước cách mạng, chỉ tồn tại như một văn phòng bảo hiểm trước khi được lực lượng an ninh mật Bolshevik tiếp quản.

Nhưng gã vẫn thấy thật khó tin là người ta lại ngẫu nhiên chọn một tòa nhà có kích thước gây ái ngại như vậy: không cao không thấp, không rộng cũng không hẹp, nằm đâu đó lưng chừng một cách khó chịu giữa những thứ ấy. Mặt tiền tạo ấn tượng về sự canh gác: hàng hàng cửa sổ sít sịt nhau, chồng lên cao dần, tới một chiếc đồng hồ đặt trên chóp nhìn xuống toàn bộ thành phố như thể một con mắt tròn duy nhất. Một đường ranh giới vô hình tồn tại xung quanh tòa nhà. Người qua đường tránh xa cái vành đai tưởng tượng này như lo sợ họ sẽ bị hút vào. Vượt qua đường rãnh ấy có nghĩa ta là nhân viên hoặc người bị kết án. Khi ở bên trong những bức tường này, không có cơ may ta được xem là vô tội. Có lẽ Lubyanka không được xây dựng với chủ ý gây sợ hãi, tuy nhiên nỗi sợ vẫn chiếm cứ nó, nỗi sợ hãi đã biến tòa nhà trước đây vốn là văn phòng bảo hiểm thành của riêng nó, thành nơi trú ngụ của nó.

Leo xuất trình chứng minh thư, một tấm thẻ không chỉ có nghĩa là gã có thể đi vào tòa nhà mà còn có thể đi ra khỏi đó. Tuy đã vào bên trong, Leo vẫn đang mặc đồ ngoài trời, gồm găng tay da và chiếc áo khoác len dài. Gã vẫn run cầm cập. Khi gã đứng yên, sàn nhà dường như tròng trành. Những cơn chóng mặt choán lấy gã, kéo chừng vài giây. Gã cảm thấy như mình sắp gục xuống. Đã hai ngày rồi gã không ăn gì, nhưng nghĩ đến thức ăn khiến gã buồn nôn. Cho dù vậy, gã vẫn ngoan cố không chịu nghĩ đến khả năng mình bị ốm: gã chắc chắn bị cảm lạnh một chút, có lẽ mệt mỏi, nhưng nó sẽ qua thôi. Trong cơn suy sụp sau khi dùng methamphetamine, gã chỉ cần ngủ. Không có cách nào để gã có thể nghỉ làm một ngày. Không phải hôm nay, khi vẫn còn đó cuộc chất vấn Anatoly Brodsky.

Các cuộc thẩm vấn đúng ra không phải là phần trách nhiệm của gã. MGB có các chuyên gia không làm gì khác ngoài thẩm vấn kẻ bị tình nghi, đi từ phòng giam này sang phòng giam khác, lấy lời thú tội với một sự dửng dưng chuyên nghiệp và niềm tự hào cá nhân. Họ được khích lệ, giống hầu hết mọi nhân viên, bởi những điều đơn giản như khả năng được thưởng theo thành tích, được thưởng nếu như kẻ bị tình nghi ký ngay vào bản thú tội vô điều kiện mà không sửa đổi. Leo biết đôi chút về phương thức của họ. Gã không quen riêng ai trong số họ. Những chuyên gia thẩm vấn tạo thành một phe cánh riêng, làm việc như một đội, thường thẩm vấn chung kẻ bị tình nghi, phối hợp tài năng đặc biệt của họ để tấn công sự ngoan cố từ nhiều góc độ khác nhau. Tàn nhẫn, rành mạch, biết xoa dịu: tất cả những phẩm chất này được sử dụng đúng chỗ. Bên ngoài công việc, những người này ăn cùng nhau, đi với nhau, chia sẻ những câu chuyện, và so sánh các phương pháp. Dù họ ít nhiều giống như những người khác, nhưng có một lý do nào đó khiến Leo nhận ra họ khá dễ dàng. Đa số các hoạt động cực đoan hơn của họ chỉ diễn ra dưới tầng hầm, nơi họ có thể kiểm soát các yếu tố môi trường như nhiệt độ và ánh sáng. Ngược lại, vai trò nhân viên điều tra của Leo có nghĩa là gã dành hầu hết thời gian ở phía trên hoặc ngoài trời. Tầng hầm là một thế giới gã hiếm khi bước xuống, một thế giới mà gã nhắm mắt không nhìn vào, một thế giới mà gã muốn giữ dưới chân mình.

Sau một lúc chờ đợi, Leo được gọi vào. Gã loạng choạng đi vào văn phòng thiếu tá Kuzmin. Không có gì trong căn phòng này là ngẫu nhiên: mọi thứ đều được trù liệu và sắp xếp một cách tỉ mỉ. Những bức tường được trang trí ảnh đen trắng đóng khung, trong đó có tấm ảnh Stalin bắt tay Kuzmin, một tấm ảnh được chụp vào sinh nhật thứ bảy mươi của Lãnh tụ. Xung quanh là một bộ sưu tập áp phích tuyên truyền được sưu tầm qua nhiều thập niên khác nhau. Leo cho rằng việc phân chia theo thời kỳ nhằm ngụ ý rằng Kuzmin vẫn luôn chiếm giữ văn phòng này mà điều này thì không đúng; có một thời kỳ dài ông ta làm tình báo quân đội. Có một tấm áp phích hình một con thỏ trắng béo múp trong chuồng. HÃY ĂN THỊT THỎ NHIỀU HƠN! Có ba người phụ nữ đang tươi cười đi vào nhà máy. HÃY GỬI TIỀN TIẾT KIỆM CỦA BẠN CHO CHÚNG TÔI! CHÚNG TÔI ở đây không phải là ba phụ nữ tươi cười kia, mà là tài khoản tiết kiệm quốc gia. Một tờ áp phích hình một người đàn ông béo tròn mặc bộ vest và đội chiếc mũ chóp cao, xách hai chiếc túi đầy tiền. NHỮNG GÃ HỀ TƯ BẢN! Hình ba chiều những bến tàu, nhà máy đóng tàu, đường xe lửa, những công nhân tươi cười, những công nhân mệt mỏi, một đoàn tàu, tất cả đều vinh danh Lenin. HÃY XÂY DỰNG! Những áp phích này được thay đổi thường xuyên và Kuzmin cẩn thận trưng ra bộ sưu tập phong phú của ông ta. Cũng được quan tâm không kém là bộ sưu tập sách. Giá sách của ông ta chất đầy những cuốn với mọi nhan đề phù hợp. Thậm chí thùng giấy lộn cũng chỉ chứa những thứ được ông ta lựa chọn cẩn thận. Mọi người, từ viên thư ký cấp thấp nhất đến sĩ quan cấp cao nhất, đều hiểu rằng nếu muốn vứt đi cái gì đó thì ta phải lén lấy nó ra ngoài, rồi kín đáo vứt nó trên đường về nhà.

Kuzmin đứng bên cửa sổ nhìn qua quảng trường Lubyanka. Ông ta mập lùn và mặc, như vẫn thường vậy, một bộ quân phục với kích cỡ quá nhỏ so với khung người ông ta. Cặp kính dày cộp và thường tuột xuống mũi. Dù, như Leo biết, Kuzmin không còn tham gia vào các cuộc thẩm vấn nữa, nhưng có tin đồn rằng trong thời hưng thịnh của mình ông ta đã gần như một chuyên gia, thích dùng bàn tay nhỏ nhắn béo múp của mình hơn. Giờ nhìn ông ta, điều đó thật khó tin.

Leo ngồi xuống. Kuzmin vẫn đứng bên cửa sổ. Ông ta muốn đặt câu hỏi trong khi nhìn ra ngoài. Điều này là vì ông ta tin, và thường nhắc nhở Leo, rằng nên xem xét những biểu hiện cảm xúc bên ngoài bằng thái độ hoài nghi tận cùng trừ phi người kia không nhận ra rằng mình đang bị quan sát. Ông ta đã trở nên lão luyện trong việc tỏ ra là đang ngắm cảnh, nhưng thực tế thì vẫn quan sát mọi người qua tấm kính. Cái lợi của thủ thuật này bị giảm đi đáng kể bởi hầu hết mọi người, kể cả Leo, đều biết rằng họ đang bị quan sát. Và dù gì thì cũng rất ít người hạ thấp mức độ cảnh giác khi ở trong Lubyanka.

- Chúc mừng Leo. Tôi biết cậu sẽ bắt được ông ta. Kinh nghiệm là một bài học quý giá cho cậu.

Leo gật đầu.

- Cậu bệnh sao?

Leo ngập ngừng. Rõ ràng trông gã tệ hơn gã tưởng:

- Không sao. Một đợt cảm, có lẽ vậy, nhưng sẽ khỏi thôi.

- Tôi đoán là cậu bực mình với tôi về việc đã lôi cậu ra khỏi vụ Brodsky và bắt cậu xử lý vụ Fyodor Andreev. Có đúng không? Cậu nghĩ vụ Fyodor không liên quan và lẽ ra tôi nên để cậu tiếp tục chiến dịch Brodsky?

Ông ta đang cười, điều gì đó làm ông ta thích thú. Leo tập trung, đánh hơi được hiểm nguy:

- Không, thưa thiếu tá. Tôi không bực mình. Lẽ ra tôi nên bắt Brodsky ngay. Đấy là lỗi của tôi.

- Đúng, nhưng cậu đã không bắt ông ta ngay. Nên, trong trường hợp đó, liệu tôi có sai không khi lôi cậu ra khỏi một vụ án gián điệp và bắt cậu đi nói chuyện với một ông bố đang đau khổ? Đấy là câu hỏi của tôi.

- Tôi chỉ nghĩ về việc tôi đã không bắt Brodsky ngay.

- Cậu đang lảng tránh câu hỏi đấy. Ý tôi đơn giản thế này: vụ việc gia đình Fyodor không phải là một vấn đề tầm thường. Đó là một sự suy đồi ngay trong chính MGB. Mặc dù tôi hài lòng vì cậu đã bắt được Brodsky song tôi xem công việc của cậu với Fyodor quan trọng hơn.

- Tôi hiểu.

- Giờ chúng ta qua vấn đề Vasili Nikitin.

Thật khó tránh được rằng hành động của gã sẽ không bị tố giác. Vasili sẽ không ngần ngại cố gắng sử dụng nó để chống lại gã. Leo không thể trông chờ sự ủng hộ của Kuzmin hay đoán khía cạnh nào của sự việc này khiến gã lo ngại nhất.

- Cậu chĩa súng vào anh ta? Và rồi cậu đánh anh ta? Anh ta bảo cậu mất bình tĩnh. Anh ta bảo cậu dùng ma túy. Nó khiến cậu mất hết khôn ngoan. Anh ta đang thúc ép đình chỉ công tác của cậu. Anh ta đang tức tối, cậu hiểu rồi đấy.

Leo hiểu rất rõ: xử tử không phải là vấn đề ở đây.

- Tôi là sĩ quan cấp cao có mặt nên tôi ra lệnh. Vasili bất tuân. Làm sao tôi có thể duy trì sự chỉ huy, làm sao ai trong chúng ta có thể duy trì sự chỉ huy, nếu mệnh lệnh bị phớt lờ? Có lẽ đó là do xuất thân nhà binh của tôi. Trong các cuộc hành quân, sự bất tuân và không phục tùng sẽ bị phạt bằng cái chết.

Kuzmin gật đầu. Leo đã lựa chọn cách biện hộ khôn ngoan - kỷ luật nhà binh:

- Tất nhiên là cậu đúng. Vasili là người nóng nảy. Anh ta cũng thừa nhận như thế. Anh ta bất tuân mệnh lệnh. Điều này đúng. Nhưng anh ta tức giận vì sự tiếp tay của gia đình kia. Tôi sẽ không bỏ qua điều anh ta đã làm, cậu hiểu không? Chúng ta có sẵn một cơ chế cho những vi phạm đó. Nó nên được áp dụng ở đây. Và Vasili đã bị khiển trách đích đáng. Còn về chuyện ma túy...

- Tôi đã không ngủ hai tư tiếng rồi. Và thuốc kia là do các bác sĩ ở đây cấp cho tôi.

- Chuyện đó không hề khiến tôi bận tâm. Tôi đã bảo cậu làm điều cần thiết, nghĩa là ở mức độ dùng đến cái gì cần. Nhưng tôi muốn cảnh báo cậu một lời. Đánh một đồng nghiệp, cậu sẽ bị chú ý. Mọi người sẽ nhanh chóng quên rằng lý do của cậu là chính đáng. Ngay khi Vasili hạ súng xuống thì chuyện lẽ ra nên kết thúc. Nếu cậu muốn trừng phạt anh ta nữa, cậu nên báo cáo cho tôi về sự không phục tùng của anh ta. Cậu đã xem thường công lý. Đấy là điều không thể chấp nhận được. Điều đó không bao giờ chấp nhận được.

- Tôi xin lỗi.

Kuzmin rời khỏi cửa sổ. Đứng bên cạnh Leo, ông ta đặt tay lên vai gã:

- Thế là đủ rồi. Coi như vấn đề đã khép lại. Tôi có một thách thức khác cho cậu: cuộc thẩm vấn Brodsky. Tôi muốn cậu đứng ra thực hiện. Cậu có thể gọi bất kỳ ai hỗ trợ - một chuyên gia thẩm vấn - nhưng tôi muốn cậu phải có mặt khi ông ta gục. Quan trọng là cậu phải nhận ra bộ mặt thật của ông ta, đặc biệt là vì cậu đã từng bị vẻ vô tội của ông ta đánh lừa.

Đây là một lời đề nghị bất thường. Kuzmin nhận thấy vẻ ngạc nhiên của Leo:

- Điều này sẽ có lợi cho cậu. Chúng ta phải đánh giá một người dựa trên điều mà người đó sẵn lòng làm. Chứ không phải điều họ sẵn lòng để người khác làm thay họ. Cậu có phản đối gì không?

- Thưa không.

Leo đứng lên, chỉnh lại áo khoác:

- Tôi sẽ bắt đầu ngay.

- Điều cuối cùng: tôi muốn cậu và Vasili cùng làm việc này.