GÃ MỞ MẮT. Gã không chắc gã có thể cử động được không và gã không thể vận đủ sức để thử. Gã nhìn lên bầu trời đêm. Ý nghĩ của gã từ từ hiện về. Gã không còn ở trong xe nữa. Ai đó hẳn đã lôi gã ra. Một khuôn mặt xuất hiện phía trên gã, che chắn những vì sao, nhìn xuống gã. Tập trung vào, Leo nhìn kỹ khuôn mặt người kia.

Là Vasili.

ROSTOV-SÔNG ĐÔNG CÙNG NGÀY

ARON CÓ CẢM TƯỞNG RẰNG một công việc trong dân quân hẳn thú vị lắm, hoặc ít nhất là thú vị hơn làm việc ở nông trang. Anh ta luôn biết làm ở đây tiền lương không cao, nhưng ưu điểm là cạnh tranh không khốc liệt. Khi đi tìm việc, anh ta chưa bao giờ là một ứng cử viên sáng giá. Ở anh ta không có gì không tốt cả.

Sụ thực, anh ta học rất khá ở trường. Tuy nhiên, lúc sinh ra môi trên của anh ta bị sứt. Đó là điều bác sĩ đã nói - nó bị sứt và ông ta không thể làm gì hết. Trông như thể một phần môi trên của anh ta bị cắt đi, và phần còn lại dính vào nhau khiến môi vểnh lên ở giữa, để lộ một phần răng cửa. Hậu quả là, trông anh ta như nhếch mép trường kỳ. Mặc dù điều này không ảnh hưởng gì đến khả năng làm việc của anh ta, nhưng chắc chắn nó tạo khác biệt trong khả năng của anh kiếm được việc làm. Dân quân dường như là một giải pháp hoàn hảo, họ đang đói khát người xin việc. Họ sẽ bắt nạt anh ta, bàn tán sau lưng anh ta - anh ta đã quen chuyện đó rồi. Anh ta sẽ chấp nhận tất cả những điều đó, miễn là anh ta được dùng trí óc của mình.

Anh ta ở đây, giữa đêm, ngồi trong bụi rậm, bị bọ chét cắn, theo dõi một trạm chờ xe buýt để tìm dấu hiệu của:

Hoạt động bất thường.

Người ta không cho Aron biết tại sao anh ta đang ngồi đây hay hoạt động bất thường có thể nghĩa là gì. Là một trong những nhân viên trẻ nhất của dân quân, chỉ mới hai mươi tuổi, anh ta tự hỏi liệu đây có phải một kiểu lễ kết nạp nào đó - một bài thử thách lòng trung thành, để xem anh ta có thể tuân thủ mệnh lệnh không. Tuân lệnh được đánh giá cao hơn bất cứ điều gì khác.

Cho đến giờ, người duy nhất lảng vảng là một cô gái đứng gần trạm xe buýt. Cô còn trẻ, có lẽ mười bốn mười lăm, nhưng cô cố tỏ ra trông già dặn hơn. Cô bé dường như say rượu. Chiếc áo sơ mi không gài cúc. Anh ta nhìn cô bé chỉnh lại chiếc váy và nghịch đùa mái tóc. Cô bé làm gì ở đây tại trạm xe buýt? Không có chuyến xe buýt nào cho đến sáng mai.

Một người đàn ông tiến đến. Y dáng cao, đội một chiếc mũ và mặc áo khoác dài. Y đeo kính có gọng, mắt kính dày và mang một chiếc cặp rất đẹp. Y đứng cạnh bảng lịch trình, lần tay đọc trên bảng. Cô bé như thể một con nhện nhỏ bé ẩn khuất, chờ trong góc, cô đứng lên ngay, tiến về phía y. Y tiếp tục đọc lịch chạy xe khi cô bé đi vòng quanh, sờ chiếc cặp của y, tay y, áo khoác của y. Người đàn ông dường như phớt lờ những khơi gợi này cho đến khi cuối cùng y rời mắt khỏi lịch xe, và dò xét cô bé. Họ nói chuyện. Aron không thể nghe được họ nói gì. Cô bé không đồng ý điều gì đó, lắc đầu. Rồi cô bé nhún vai. Họ đã thỏa thuận xong. Người đàn ông quay lại và dường như nhìn thẳng vào Aron, nhìn ngay vào đám cây thấp bên cạnh nhà chờ. Người đàn ông có thấy anh ta không? Có vẻ là không - họ đang ở chỗ sáng đèn, anh ta ở trong bóng đen. Cả người đàn ông và cô bé bắt đầu bước đến chỗ anh ta, đến thẳng nơi anh ta đang nấp.

Aron bối rối, kiểm lại vị trí - anh hoàn toàn bị che khuất. Họ không thể nào thấy anh ta được. Thậm chí nếu có thấy, tại sao họ vẫn đi về phía anh ta? Họ chỉ còn cách vài mét. Anh ta có thể nghe họ nói chuyện. Anh đợi, khum trong lùm cây thì mới nhận ra họ đi qua anh ta về phía những gốc cây.

Aron đứng lên:

- Dừng lại!

Người đàn ông vụt đứng yên, vai y gồ lên. Y quay lại. Aron cố hết sức tỏ ra uy quyền:

- Hai người định làm gì?

Cô bé, dường như không hề sợ hay lo lắng, trả lời:

- Chúng tôi đi dạo. Môi anh bị làm sao thế? Trông xấu quá.

Aron đỏ mặt xấu hổ. Cô bé nhìn chằm chằm môi anh ta với vẻ ghê tởm lộ rõ. Anh ta ngừng một lúc, trấn tĩnh lại:

- Các người định dâm loạn, ngay nơi công cộng. Cô là đồ gái điếm.

- Không, chúng tôi định đi dạo.

Người đàn ông nói thêm, giọng y xúc động, gần như không nghe được:

- Chưa ai làm gì sai cả. Chúng tôi chỉ nói chuyện thôi.

- Cho tôi xem giấy tờ.

Người đàn ông bước đến, lục tìm giấy tờ trong túi áo. Cô bé lùi lại, thờ ơ. Chắc chắn trước đây cô bé từng bị chặn hỏi. Cô không ra vẻ lo lắng. Anh ta kiểm tra giấy tờ của người đàn ông. Người đàn ông tên Andrei. Giấy tờ hợp lệ.

- Mở cặp ra.

Andrei ngần ngừ, mồ hôi vã ra. Y đã bị bắt. Y chưa bao giờ tưởng tượng chuyện này sẽ xảy ra: y chưa bao giờ tưởng tượng kế hoạch của mình bị thất bại. Y nhấc chiếc cặp lên, mở khóa. - Anh dân quân trẻ nhìn vào, tay anh ta mò mẫm tìm kiếm. Andrei nhìn xuống giày, chờ đợi. Khi y ngước lên, người dân quân đang cầm con dao của y, một con dao dài lưỡi răng cưa. Andrei cảm thấy sắp bật khóc.

- Sao anh mang thứ này?

- Tôi phải đi rất nhiều. Thường tôi phải ăn trên tàu. Tôi dùng dao để cắt xúc xích. Loại xúc xích rẻ tiền và cứng, nhưng vợ tôi không muốn mua thứ xúc xích khác.

Andrei quả có dùng con dao trong bữa trưa và tối. Anh dân quân tìm thấy một nửa khúc xúc xích. Nó là thứ rẻ tiền và cứng. Bên mép lởm chởm. Nó bị cắt bởi chính con dao này.

Aron lấy ra một lọ thủy tinh có nắp dán kín. Lọ sạch và trống rỗng.

- Cái này để làm gì?

- Một số thành phần mà tôi thu thập, để làm mẫu, rất dễ vỡ, một số thì bẩn. Lọ này giúp ích cho công việc của tôi. Anh dân quân à, tôi biết mình không nên đi cùng cô gái này. Tôi không biết mình đã nghĩ gì nữa. Tôi ở đây, xem lịch chuyến xe buýt ngày mai, rồi cô ta tiến đến. Anh biết chuyện thế nào mà - những thôi thúc. Một thôi thúc đã chiếm lấy tôi. Nhưng hãy nhìn vào các ngăn trong cặp, anh sẽ thấy thẻ đảng của tôi.

Aron tìm thấy tấm thẻ. Anh ta cũng tìm thấy một bức ảnh chụp vợ của người đàn ông và hai đứa con gái.

- Các con gái của tôi đấy. Không cần phải đưa việc này đi xa hơn, đứng không, anh dân quân? Cô gái này mới là người có lỗi: lẽ ra giờ này tôi đã trên đường về nhà mình rồi.

Một công dân đúng mực nhất thời bị lung lạc bởi một cô bé say xỉn, một cô bé trụy lạc. Người đàn ông này lịch thiệp: y không nhìn chằm chằm vào môi Aron hay có lời nhận xét miệt thị nào. Y đối xử với anh như người bình đẳng mặc dù y nhiều tuổi hơn, có công việc tốt hơn và là một đảng viên. Y là nạn nhân. Cô gái mới là tội phạm.

Sau khi đã cảm thấy tấm lưới bủa vây quanh mình, Andrei nhận ra mình gần thoát rồi. Bức ảnh gia đình y tỏ ra vô giá trong nhiều tình huống. Đôi khi y dùng nó để thuyết phục những đứa trẻ dè dặt rằng y là một người có thể tin tưởng được. Y cũng là một người cha. Trong túi quần, y có thể cảm thấy đoạn dây thô. Không phải đêm nay; sau này y phải tập kiên nhẫn hơn. Y không thể giết người trong thị trấn của mình được nữa.

Aron sắp để cho người đàn ông đi, bỏ tấm thẻ và bức ảnh vào thì anh ta nhìn thấy có gì đó trong cặp: một mảnh báo gấp đôi. Anh ta lôi tờ báo và giở ra.

Andrei không thể đứng nhìn tên ngốc có cái môi ghê tởm này chạm vào mảnh báo bằng những ngón tay bẩn thỉu của hắn được. Y hầu như không thể ngăn mình giật lại nó từ tay anh ta:

- Tôi có thể lấy nó lại được không?

Lần đầu tiên, giọng người đàn ông trở nên bực dọc. Tại sao tờ báo này quan trọng với y như vậy? Aron xem xét tờ báo. Nó được cắt ra từ vài năm trước đây, mực đã phai. Không có chữ, không ghi số báo - tất cả đều bị cắt bỏ đi nên không thể biết nó là của báo nào. Cái duy nhất còn lại là bức ảnh được chụp trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại. Bức ảnh một chiếc thiết giáp bốc cháy. Những lính Nga đứng bồng súng chĩa lên trời. Đấy là một bức ảnh chiến thắng, một bức ảnh tuyên truyền. Vì cái môi sứt của mình, Aron hiểu quá rõ tại sao bức ảnh này được in trên báo. Người lính Nga ở trung tâm bức ảnh là một người điển trai với nụ cười quyến rũ.

MÁTXCƠVA 10 THÁNG BẢY

MẶT LEO SƯNG VÙ, chạm vào là đau. Mắt phải gã vẫn nhắm, bị lấp dưới mấy lớp da sưng phồng. Có một cơn đau nhói bên hông như thể mấy chiếc xương sườn bị gãy. Gã được kiểm tra y tế sơ qua tại hiện trường tai nạn, nhưng ngay khi chắc chắn tính mạng của gã không còn bị nguy hiểm, gã được đưa lên xe có đội vũ trang canh gác. Trên đường về Mátxcơva, gã cảm thấy mỗi lần xóc đường như một cú thụi vào bụng. Không có thuốc giảm đau trong suốt hành trình, gã đã bất tỉnh vài lần. Những tên lính gác đánh thức gã bằng cách lấy báng súng thúc vào gã, vì sợ gã chết trong phiên họ canh chừng. Trong suốt chuyến đi, Leo luân phiên thay đổi giữa những cơn sốt và cảm lạnh. Những vết thương này, gã thừa nhận, chỉ là bắt đầu.

Cái mỉa mai khi cuối cùng lại ở đây - bị cột chặt vào ghế trong phòng thẩm vấn dưới tầng hầm Lubyanka - không thoát khỏi sự chú ý của Leo. Một người bảo vệ nhà nước đã trở thành tù nhân của nó, không phải một sự đảo lộn bất thường của vận số. Cảm giác làm một kẻ thù của đất nước là thế này đây.

Cánh cửa mở ra. Leo ngẩng đầu lên. Người đàn ông da vàng bủng và răng ố vàng này là ai? Ông ta là cựu đồng nghiệp, gã chỉ nhớ chừng ấy. Nhưng gã không thể nhớ tên ông ta.

- Anh không nhớ tôi sao?

- Không.

- Tôi là bác sĩ Zarubin. Chúng ta đã gặp nhau vài lần. Tôi đến thăm khám lúc anh bị ốm mấy tháng trước. Tôi rất tiếc gặp anh trong tình cảnh này. Tôi nói vậy không phải để chỉ trích hành động đang được sử dụng chống lại anh; đó là công bằng và hợp lẽ. Ý tôi chỉ là tôi ước gì anh đã không làm điều đó.

- Tôi đã làm gì?

- Anh đã phản bội.

Bác sĩ kiểm tra xương sườn Leo. Mỗi cái động vào khiến gã phải nghiến răng:

- Sườn của anh không gãy như người ta nói với tôi. Chúng bị bầm. Chắc chắn rất đau. Nhưng không vết thương nào cần mổ. Tôi được lệnh lau rửa các vết trầy xước và thay đồ.

- Tôi từng cứu mạng một người đàn ông chỉ để rồi mang ông ta đến đây. Lẽ ra tôi nên để Brodsky chết chìm dưới con sông kia.

- Tôi không biết người mà anh đang nói.

Leo im lặng. Bất cứ ai cũng có thể hối tiếc về hành động của mình khi tình thế thay đổi. Gã hiểu, rõ hơn bao giờ hết, rằng cơ hội chuộc lỗi duy nhất đã trượt qua kẽ tay. Kẻ giết người sẽ tiếp tục giết người.

Ông bác sĩ băng bó xong những vết thương của Leo, cúi xuống và nói nhỏ vào tai Leo:

- Giờ tôi sẽ đi chăm sóc vợ anh. Cô vợ xinh đẹp của anh, cô ta bị trói ở phòng bên. Khá là vô vọng, nhưng đây là lỗi của anh. Mọi thứ tôi sẽ làm với cô ta là lỗi của anh. Tôi sẽ làm cho cô ta ghét bỏ cái ngày cô ta yêu anh. Tôi sẽ làm cô ta nói điều đó ra.

Như thể đang nghe tiếng nước ngoài, phải mất một lúc Leo mới hiểu điều vừa nghe được. Gã không có thù oán gì với người đàn ông này. Gã gần như không nhận ra ông ta. Tại sao ông ta đe dọa Raisa? Leo cố đứng lên, chồm về phía tay bác sĩ. Nhưng chiếc ghế gắn chặt vào sàn còn gã thì bị cột chặt vào ghế.

Bác sĩ Zarubin lùi lại, như một người ghé đầu quá gần chuồng sư tử. Ông ta nhìn Leo gắng sức chống lại sự giam cầm, mạch máu gã nổi trên cổ, mặt gã đỏ ngầu, mắt lồi lên thảm hại. Thật thích thú - như nhìn một con ruồi mắc dưới tấm kính. Người đàn ông này không hiểu bản chất tình trạng của gã:

Vô vọng

Tay bác sĩ xách cặp lên và chờ lính gác mở cửa. Ông ta nghĩ Leo sẽ gọi theo, có lẽ dọa giết ông ta. Nhưng về mặt này, ít nhất, ông ta phải thất vọng.

Ông ta đi xuống hành lang tầng hầm, chỉ vài mét, đến phòng giam bên cạnh. Cửa đã mở. Zarubin đi vào. Raisa ngồi và bị trói giống y như chồng cô. Tay bác sĩ phấn khích bởi viễn cảnh khi cô nhận ra ông ta và thừa nhận rằng lẽ ra cô nên ưng thuận lời đề nghị của ông ta. Nếu cô ưng thuận thì cô đã an toàn rồi.

Cô rõ ràng không phải là người sinh tồn khôn khéo mà ông ta đã tưởng. Cô có một vẻ đẹp khác thường, thứ cô đã không tận dụng được, mà lại đi chọn lòng chung thủy. Có lẽ cô tin vào kiếp sau, một thiên đường nơi lòng trung thành của cô sẽ được đền đáp.

Nó không có giá trị gì nơi đây.

Tin rằng sẽ thấy cô hối tiếc khiến ông ta thích thú, ông ta trông chờ cô sẽ cầu xin.

Giờ cô sẽ chấp nhận với bất cứ điẻu kiện gì: ông ta có thể đòi hỏi bất cứ điều gì ở cô. Ông ta có thể đối xử với cô như rác rưởi và cô sẽ sẵn sàng chấp nhận và cầu xin thêm. Cô sẽ quy phục ông ta hoàn toàn. Tay bác sĩ mở cái ô cửa trên tường. Mặc dù ô cửa dường như là một phần của hệ thống thông gió, nhưng thực tế nó được thiết kế nhằm truyền âm thanh từ phòng này sang phòng khác. Ông ta muốn Leo nghe từng lời.

Raisa ngước lên nhìn chằm chằm Zarubin, quan sát khi ông ta làm bộ buồn bã, chắc chắn cố tỏ ra thương hại, như thể muốn nói:

Giá như cô chấp nhận đề nghị của tôi.

Ông ta đặt chiếc cặp xuống và bắt đầu khám cho cô, dù cô không bị thương.

- Tôi cần kiểm tra từng phần trên người cô. Để làm báo cáo, cô biết đấy.

Raisa bị bắt mà không gây chút ầm ĩ. Nhà hàng bị bao vây: các mật vụ xông vào và giữ lấy cô. Khi cô bị giải ra, Basarov hét lên với sự hiểm ác dễ hiểu, rằng cô xứng đáng với bất cứ hình phạt nào nhận được. Bị trói chặt ở khoang sau xe, không biết một thông tin gì, cô không biết chuyện gì xảy ra với Leo cho đến khi nghe trộm từ một mật vụ nói họ đã bắt được gã. Cô đoán, từ giọng mãn nguyện của hắn, rằng ít nhất Leo cũng cố chạy trốn.

Cô cố nhìn thẳng trước mặt khi bàn tay lão bác sĩ lần mò trên người cô, như thể ông ta không ở đó. Nhưng cô không cưỡng nổi phải liếc trộm ông ta. Bàn tay lông lá, móng tay sạch sẽ hoàn hảo và được cắt cẩn thận. Tay lính canh phía sau cô bắt đầu cười, tràng cười ngớ ngẩn. Cô tập trung vào ý nghĩ rằng cơ thể cô ngoài tầm với và ông ta không chạm tới được cho dù ông ta có làm gì, ông ta sẽ không thể đặt một ngón tay lên cô. Đấy là một ý nghĩ không thể duy trì được. Mấy ngón tay ông ta luồn vào trong chân cô với sự chậm rãi cố ý và đáng sợ. Cô cảm thấy nước mắt trào lên. Cô chớp mắt xua đi. Zarubin tiến gần hơn: mặt ông ta sát mặt cô. Ông ta hôn lên má cô, mút da cô như thể sắp cắn một miếng.

Cánh cửa mở ra, Vasili bước vào. Gã bác sĩ rụt người, đứng lên, bước lùi lại. Vasili khó chịu:

- Cô ta không bị thương. Ông không cần phải ở đây.

- Tôi chỉ kiểm tra cho chắc chắn thôi.

- Ông đi được rồi.

Zarubin xách cặp và bước ra. Vasili đóng vỉ lò sưởi. Hắn cúi xuống cạnh Raisa, nhìn những giọt nước mắt cô:

- Cô mạnh mẽ lắm. Có lẽ cô nghĩ cô có thể chống cự được. Tôi hiểu cái khao khát của cô muốn trung thành với chồng cô.

- Thế ư?

- Cô nói đúng. Tôi không hiểu. Ý tôi là sẽ tốt hơn cho cô nếu cô khai tất cả với tôi ngay bây giờ. Cô nghĩ tôi là quái thú. Nhưng cô có biết tôi học điều đó từ ai không? Chồng cô đấy, đó là điều hắn từng nói với mọi người trước khi tra tấn họ - một số người ngay trong chính căn phòng này. Hắn nói rất chân thành, nếu điều đó quan trọng.

Raisa nhìn chằm chằm những đường nét điển trai của người đàn ông này và tự hỏi, như cô từng tự hỏi khi ở trên nhà ga cách đây vài tháng, tại sao hắn lại xấu xí đến vậy. Hai con mắt hắn đờ đẫn, không phải không có sinh khí, không phải vô hồn hay ngây dại, mà lạnh lùng.

- Tôi sẽ nói hết.

- Nhưng thế có đủ không?