LẼ RA LEO NÊN dành sức cho đến khi gã có cơ hội hành động. Giờ không phải lúc. Gã đã chứng kiến nhiều tù nhân phí sức đấm nắm tay vào cửa, chửi bới, bước đi liên tục trong phòng giam nhỏ bé. Lúc đấy gã tự hỏi tại sao họ không thấy sự vô ích trong hành động của họ. Giờ gã ở ngay trong hoàn cảnh ấy, cuối cùng gã đã hiểu rõ họ cảm thấy thế nào. Nó giống như cơ thể gã bị dị ứng với sự giam giữ này. Nó chẳng liên quan gì đến logic hay lý lẽ. Đơn giản là gã không thể ngồi và đợi và không làm gì hết.

Thay vì thế, gã gồng lên bứt khỏi chỗ trói cho đến khi cổ tay bắt đầu chảy máu. Phần nào trong gã thực sự tin gã có thể phá được những sợi xích này cho dù gã đã chứng kiến cả trăm người bị cột vào đây và không một lần nào họ phá được. Được thắp sáng bởi ý nghĩ về cuộc đào thoát vĩ đại, gã đã bỏ qua sự thật rằng thứ hy vọng này cũng nguy hiểm chẳng kém bất cứ sự tra tấn nào bọn họ có thể gây ra.

Vasili bước vào, ra hiệu cho tay lính đặt một chiếc ghế đối diện với Leo. Tay lính canh tuân theo, đặt nó ngay ngoài tầm với của Leo. Vasili bước tới, kéo chiếc ghế lên và dịch nó lại gần hơn. Đầu gối họ gần chạm nhau. Hắn nhìn Leo chằm chằm, để ý cách toàn bộ cơ thể gã đang chống cự lại chỗ trói:

- Bình tĩnh đi, vợ mày không sao. Cô ta ở phòng bên.

Vasili vẫy tay cho lính gác tới chỗ cửa thông gió. Anh ta mở ra. Vasili gọi to:

- Raisa, nói gì với chồng cô đi. Hắn lo cho cô đấy.

Giọng Raisa có thể nghe như tiếng vọng nhẹ:

- Leo?

Leo ngồi lui ra, thả lỏng cơ thể. Trước khi Leo có thể trả lời, tay lính canh đóng sầm cửa thông gió. Leo nhìn Vasili

- Không cần phải tra tấn chúng tôi. Anh biết tôi đã chứng kiến bao nhiêu cuộc rồi. Tôi hiểu không thể nào cầm cự được. Cứ hỏi tôi bất cứ câu gì, tôi sẽ trả lời.

- Nhưng tao đã biết cả rồi. Tao đã đọc các tư liệu mày thu thập. Tao đã nói chuyện với chỉ huy Nesterov. Hắn ta thực lòng muốn con cái hắn sẽ không lớn lên trong trại mồ côi. Raisa đã xác nhận mọi thông tin của hắn ta. Tao chỉ có một câu hỏi cho mày. Tại sao?

Leo không hiểu. Nhưng cuộc đấu tranh của gã đã hết. Gã chỉ muốn nói bất cứ điều gì mà kẻ này muốn nghe. Gã nói như một đứa trẻ nói với thầy giáo:

- Tôi xin lỗi. Tôi không có ý vô lễ. Tôi không hiểu. Anh đang hỏi tại sao...?

- Tại sao lại mạo hiểm chút cơ hội mày có, chút cơ hội chúng tao cho phép mày giữ lại, để làm chuyện hoang tưởng này?

- Anh đang hỏi về những vụ giết người?

- Những vụ giết người đã được giải quyết cả rồi.

Leo không đáp.

- Mày không tin chuyện đó, đúng không? Mày tin rằng ai đó hoặc nhóm người nào đó đang giết bừa bãi những đứa trẻ Nga trên đất nước này không vì lý do gì hết?

- Tôi đã sai. Tôi có một giả thiết. Tôi đã sai. Tôi rút lại ý kiến. Tôi sẽ ký vào bản rút lại lời khai, bản thú tội, và thừa nhận tội lỗi.

- Mày nhận ra mày phạm phải hành động nghiêm trọng nhất. Tao có thể hiểu điều đó. Nếu mày làm việc cho phương Tây thì mày là kẻ phản bội. Có lẽ bọn chúng hứa cho mày tiền, quyền lực, mọi thứ mày đã mất. Ít nhất thì tao hiểu điều đó. Có đúng vậy không?

- Không.

- Đó là điều khiến tao lo lắng. Nghĩa là mày thực sự tin những vụ giết người này có liên quan với nhau chứ không phải là hành động của những kẻ hư hỏng, kẻ lang thang và kẻ nát rượu và kẻ bị ghét bỏ. Nói trắng ra, đó là sự điên rồ. Tao đã làm việc cùng mày. Tao đã thấy mày làm việc có phương pháp thế nào. Và nói thật, tao thậm chí đã ngưỡng mộ mày. Nghĩa là, trước khi mày lú lẫn đi vì con vợ mày. Nên khi nghe về cuộc phiêu lưu mới của mày, tao không hiểu.

- Tôi có một giả thiết. Tôi đã nhầm. Tôi không biết có thể nói gì khác.

- Tại sao có kẻ nào đó muốn giết những đứa trẻ này?

Leo nhìn chằm chằm vào người đối diện, kẻ đã muốn xử tử hai đứa trẻ vì mối liên hệ của cha mẹ chúng với một bác sĩ thú y. Hẳn hắn đã bắn vào sau đầu chúng và chẳng nghĩ gì về chuyện đó. Nhưng Vasili đã nghiêm túc hỏi câu hỏi này.

Tại sao có kẻ nào đó muốn giết những đứa trẻ này ?

Hắn đã giết người ở mức độ tương đương với kẻ Leo đang săn tìm, có lẽ là nhiều hơn. Và thế mà hắn lại gãi đầu gãi tai về cái logic của những tội ác này. Có phải hắn không thể hiểu tại sao kẻ nào muốn giết người lại không gia nhập MGB hoặc trở thành cai ngục Gulag? Nếu đó là ý của hắn thì Leo hiểu được. Có quá nhiều cửa hợp pháp dành cho sự tàn bạo và giết người, tại sao lại chọn một cửa không chính thức? Nhưng đấy không phải ý của hắn.

Những đứa trẻ này.

Sự bối rối của Vasili xuất phát từ sự thật rằng những tội ác này rõ ràng là không có động cơ. Không phải vì chuyện giết trẻ em này khó hiểu. Mà là làm thế thì được gì? Phải xem xét dưới góc độ nào? Không có một nhu cầu chính thức nào phải giết những đứa trẻ này, không một ý định nào về phục vụ cái tốt hơn, không lợi ích vật chất. Đấy là điều hắn phản đối.

Leo đáp:

- Tôi đã có một giả thiết. Tôi đã sai.

- Có lẽ bị trục xuất khỏi Mátxcơva, khỏi một cơ quan mà mày đã trung thành phục vụ trong nhiều năm, là một cú sốc quá lớn so với chúng tao tưởng. Dù sao, mày là người biết tự trọng. Sự đúng mực của mày rõ ràng đã bị ảnh hưởng. Đó là lý do tao sẽ giúp mày, Leo.

Vasili đứng lên, ngẫm nghĩ tình huống. Bộ An ninh Nhà nước đã được lệnh chấm dứt mọi việc sử dụng bạo lực đối với những người bị bắt. Là một sinh vật sinh tồn, Vasili đã thích nghi ngay lập tức. Nhưng đây là Leo trong tầm tay hắn. Có lẽ nào Vasili lại bỏ đi và để gã đối mặt với bản án của gã? Thế đã đủ chưa? Thế có làm hắn thỏa mãn không? Hắn quay về phía cửa, nhận ra những thôi thúc của hắn đối với Leo giờ cũng nguy hiểm cho hắn chẳng kém gì cho Leo. Hắn có thể thấy sự thận trọng thông thường của mình đang nhường chỗ cho điều gì đó cá nhân, điều gì đó như sự thèm khát. Hắn thấy không thể kháng cự được. Hắn ra hiệu cho tay lính canh lại gần:

- Gọi bác sĩ Hvostov.

Cho dù đã muộn, Hvostov cũng không cảm thấy khó chịu vì cuộc gọi công việc đột xuất. Ông ta tò mò vì có chuyện gì quan trọng đến thế. Ông ta bắt tay Vasili và nghe tình hình hắn tóm tắt, nhận ra rằng Vasili nhắc đến Leo là bệnh nhân chứ không phải tù nhân. Ông ta hiểu rằng điều này cần thiết để tránh khỏi bị cáo buộc dùng nhục hình. Sau khi nghe vắn tắt về những ảo giác phức tạp của bệnh nhân về một kẻ giết trẻ em, ông bác sĩ ra lệnh cho tay lính canh đưa Leo vào phòng trị liệu của ông ta. Ông ta phấn khích được gạn lọc ra điều gì đằng sau cái ý tưởng kỳ quặc này.

Căn phòng đúng y như Leo nhớ về nó: nhỏ và sạch sẽ, chiếc ghế bọc da đỏ gắn vào sàn lát gạch trắng, những tủ kính đầy chai lọ và thuốc bột và thuốc viên, được dán nhãn trắng ngăn nắp, chữ viết tay mực đen gọn gàng, cẩn thận, và một dãy dụng cụ mổ bằng thép, mùi thuốc khử trùng. Gã bị trói vào đúng chiếc ghế Anatoly Brodsky đã bị trói; cổ tay, cổ chân và cổ gã bị trói chặt bằng chính những dây da kia. Bác sĩ Hvostov hút dầu long não vào ống tiêm.

Vasili đứng - run rẩy chờ đợi khi hắn nhìn công việc chuẩn bị. Hvostov tiêm dầu vào Leo. Vài giây trôi qua; bỗng nhiên gã bắt đầu run lên. Đây là khoảnh khắc Vasili đã mơ tưởng đến, một khoảnh khắc hắn đã lên kế hoạch trong đầu hàng nghìn lần. Leo trông buồn cười, yếu đuối, thảm hại.

Họ chờ phản ứng cực độ của cơ thể dịu lại. Hvostov gật đầu, đồng ý:

- Xem anh ta nói gì.

Vasili bước đến và gỡ gạc cao su ra. Đầu Leo gục tới trước, rũ rượi.

- Như trước đây, bắt đầu bằng những câu đơn giản.

- Mày tên gì?

Đầu Leo rớt từ bên này sang bên kia.

- Mày tên gì?

Không đáp.

- Mày tên gì?

Miệng Leo mấp máy. Gã nói gì đó nhưng Vasili không thể nghe được. Hắn bước gần hơn:

- Mày tên gì?

Mắt gã dường tập trung lại - gã nhìn thẳng và nói:

- Pavel.

CÙNG NGÀY

Mày tên gì?

Pavel

Mở mắt ra, gã thấy mình đứng giữa một khu rừng, tuyết ngập sâu cổ chân, mặt trăng sáng trên đầu. Áo khoác của gã làm bằng bao bố, được may cẩn thận, như thể làm từ loại da tốt nhất. Gã nhấc một chân ra khỏi tuyết. Gã không mang giày. Thay vì vậy, quấn quanh mỗi chân là giẻ và những dải cao su, được buộc chặt vào nhau bằng dây nhợ. Còn hai bàn tay gã là bàn tay một đứa trẻ.

Cảm thấy vạt áo bị giật, gã quay lại. Đứng sau gã là một đứa trẻ mặc thứ áo may bằng túi vải thô như vậy. Dưới chân nó cũng là những dải cao su và giẻ quấn vào nhau như vậy. Đứa bé đang nheo mắt. Mũi chảy thò lò. Tên nó là gì? Vụng về và sốt sắng và ngờ nghệch - nó là Andrei.

Phía sau gã là con mèo đen loang trắng gầy gò, bắt đầu kêu rít lên, vùng vẫy trên tuyết, bị giày xéo bởi sức mạnh vô hình. Nó bị kéo vào rừng. Có một sợi dây buộc quanh chân mèo. Ai đó đang kéo sợi dây, lôi nó trên tuyết. Pavel chạy theo. Nhưng con mèo, vẫn vùng vẫy, bị kéo mỗi lúc một nhanh hơn. Pavel tăng tốc. Quay lại nhìn, gã thấy Andrei, nó không thể theo kịp và đã bị bỏ lại đằng sau.

Bỗng dưng gã dừng lại. Đứng trước mặt gã, nắm đầu kia sợi dây, là Stepan, cha của gã, không còn trẻ mà là một ông già, người mà gã nói lời từ biệt ở Mátxcơva. Stepan nhặt con mèo lên, bẻ cổ nó, và thả vào một bao bố lớn. Pavel bước đến ông ta:

- Bố?

- Ta không phải bố con.

Stepan giơ cành cây to, sẵn sàng bổ xuống đầu gã.

Mở mắt ra, Pavel lại thấy mình đang ở trong bao tải, đầu gã dính đầy máu khô, miệng khan như tro. Gã đang bị mang đi, nảy trên lưng người đàn ông này. Đầu gã đau đến nỗi gã cảm thấy buồn nôn. Có gì đó bên dưới. Gã thò tay xuống, chạm vào con mèo chết. Kiệt sức, gã nhắm mắt.

Cảm thấy hơi ấm của ngọn lửa, gã tỉnh lại. Gã không còn ở trong bao tải nữa; gã đã bị đổ ra giữa sàn đất của một căn nhà nông thôn. Stepan - giờ là một người còn trẻ, người đàn ông trong rừng, hốc hác và dữ dằn - đang ngồi bên cạnh đống lửa, ôm xác một đứa bé. Bên cạnh anh ta là Anna: cũng còn trẻ. Đứa bé trong tay Stepan nửa người, nửa ma, nửa như bộ xương - da đứa bé nhão nhoẹt, xương lồi ra, mắt to khủng khiếp. Stepan và Anna đang khóc. Anna vuốt ve mái tóc đứa con đã chết và cuối cùng Stepan thì thầm tên đứa con:

- Leo.

Đứa bé đã chết này là Leo Stepanovich.

Cuối cùng Anna quay lại, mắt chị đỏ ngầu, và hỏi:

- Tên cháu là gì?

Gã không đáp. Gã không biết tên mình.

- Cháu sống ở đâu?

Một lần nữa gã không biết.

- Cha cháu tên gì?

Đầu gã trống rỗng.

- Cháu có tìm được đường về nhà không?

Gã không biết nhà mình ở đâu. Anna tiếp tục:

- Cháu có hiểu sao mình ở đây không?

Gã lắc đầu:

- Đáng ra cháu phải chết, để con ta được sống. Cháu có hiểu không?

Gã không hiểu. Chị nói tiếp:

- Nhưng con ta không thể cứu được nữa. Nó đã chết trong khi chồng ta đi săn. Vì con ta đã chết, nên cháu được tự do ra đi.

Tự do đi đâu? Gã không biết mình đang ở đâu. Gã không biết mình từ đâu đến. Gã không biết gì về bản thân cả. Đầu óc gã trống rỗng.

Anna đứng lên, bước về phía gã, đưa tay ra. Gã cố đứng lên, yếu ớt và choáng váng. Gã đã ở trong chiếc túi kia bao lâu rồi? Gã đã bị mang đi bao xa rồi? Tưởng như đã nhiều ngày. Nếu không được ăn gì, sớm muộn rồi gã sẽ chết. Chị đưa gã cốc nước ấm. Ngụm nước đầu tiên khiến gã buồn nôn, nhưng ngụm nước thứ hai khá hơn. Chị mang gã ra khỏi nơi họ đang ngồi, cùng quấn chung với gã trong nhiều lớp chăn. Gã mệt mỏi, ngủ gục trên vai chị. Khi thức dậy, Stepan đã đi ra ngoài.

- Xong rồi.

Quay vào nhà, xác đứa bé đã mất. Trên đống lửa là một cái nồi lớn, thịt sôi sùng sục. Anna chỉ cho gã ngồi xuống gần đống lửa, gã đón lấy cái bát Stepan đã múc đầy. Gã nhìn xuống bát nước xuýt bốc hơi: nổi lềnh bềnh là những quả dầu đập nát cùng những mảng thịt trắng hếu. Stepan và Anna nhìn gã. Stepan nói:

- Đáng ra cháu phải chết, để con ta được sống. Vì con ta chết rồi, cháu được sống.

Họ đang cho đi máu thịt của mình. Gã nâng bát nước xuýt lên mũi. Đã lâu rồi không được ăn, gã bắt đầu nhỏ dãi, bản năng chiếm ngự và gã đưa vào miệng.

Stepan giải thích:

- Ngày mai chúng ta bắt đầu chuyến đi đến Mátxcơva. Chúng ta không thể sống ở đây được nữa.. Ta có người chú ở thành phố, ông ấy sẽ giúp chúng ta. Đây là bữa ăn cuối cùng của chúng ta trước khi đi. Bữa ăn này là để đưa chúng ta đến thành phố. Cháu có thể đi cùng chúng ta. Hoặc cháu có thể ở đây và cố tìm đường về nhà.

Gã có nên ở lại không, không biết gì về danh tính của mình, không biết mình ở đâu? Nếu gã không bao giờ nhớ lại thì sao? Nếu không có gì quay lại với gã thì sao? Ai sẽ chăm sóc gã? Gã có thể làm gì? Hay gã nên theo những người này? Họ có thức ăn. Họ có một kế hoạch, một con đường sinh tồn.

- Cháu muốn đi cùng cô chú.

- Cháu có chắc không?

- Chắc.

- Ta là Stepan. Vợ ta là Anna. Tên cháu là gì?

Gã không thể nhớ ra cái tên nào. Ngoại trừ một cái tên mà gã đã nghe trước đó. Gã có thể nói cái tên ấy không? Họ có tức giận gã không?

- Cháu là Leo.