THANG MÁY DỪNG ở tầng năm, tầng trên cùng, cánh cửa mở ra, và Leo bước vào hành lang hẹp. Hành lang có mùi thức ăn. Đã bảy giờ tối, thời điểm nhiều gia đình ăn uzhin, bữa ăn cuối trong ngày. Khi gã đi ngang qua những căn hộ, gã có thể nghe âm thanh chuẩn bị bữa tối qua những cánh cửa gỗ dán mỏng manh. Càng đến gần nhà cha mẹ, gã càng thấy mệt. Gã đã mất mấy tiếng đi dọc ngang thành phố. Sau khi cắt đuôi tay mật vụ theo dõi ở nhà ga Teatral'naya, gã về nhà, lên đến căn hộ 124, bật đèn và radio, kéo rèm - một sự thận trọng cần thiết cho dù họ ở tầng mười bốn. Rồi gã rời nhà, cố ý đi lòng vòng để đến tàu điện ngầm rồi đi ngược trở lại thành phố. Gã chưa thay quần áo và tiếc vì không làm vậy. Nó đã trở nên khó chịu; áo sơ mi, ướt sũng mồ hôi, đã khô và dính vào lưng gã. Gã chắc nó đã bốc mùi mặc dù gã không thể ngửi thấy. Gã xua đi những nghĩ ngợi này. Cha mẹ gã sẽ chẳng quan tâm. Họ sẽ quá phân tâm bởi việc gã đến xin lời khuyên của họ; điều lâu lắm rồi gã không làm.

Cán cân mối quan hệ của họ đã thay đổi - bây giờ gã giúp đỡ họ nhiều hơn là họ giúp gã. Leo thích như vậy. Gã thích cái cảm giác có thể đảm bảo cho họ những công việc nhẹ nhàng tại nơi làm việc. Chỉ cần một câu hỏi lịch sự, cha gã đã trở thành quản đốc của một nhà máy đạn dược, rời xa dây chuyền lắp ráp, trong khi mẹ gã, suốt ngày ngồi khâu dù, cũng được đề bạt tương tự. Gã đã cải thiện khả năng được mua thực phẩm của họ - họ không còn phải xếp hàng nhiều giờ đồng hồ để mua các nhu yếu phẩm như bánh mì và kiều mạch. Họ được đến các spetztorgi, cửa hàng đặc biệt không dành cho đại chúng. Trong những cửa hàng giới hạn này có những niềm sung sướng lạ kỳ như cá tươi, nghệ tây, và thậm chí những miếng sô cô la đen thứ thiệt thay vì cái thứ giả mà ca cao được thay bằng hỗn hợp lúa mạch đen, đại mạch, bột mì và đậu. Nếu cha mẹ gã gặp rắc rối với hàng xóm lắm chuyện thì hàng xóm kia không bao giờ được lắm chuyện nữa. Không cần dùng đến bạo lực, không hăm dọa thô lỗ, chỉ một gợi ý rằng họ đang đối mặt với một gia đình có những mối quan hệ tốt hơn.

Căn hộ này, căn hộ mà gã dàn xếp để họ được phân phối, nằm trong một khu dân cư dễ chịu ở phía Bắc thành phố - một tòa nhà thấp tầng trong đó mỗi căn hộ có nhà tắm riêng và ban công nhỏ nhìn xuống thảm cỏ nhỏ và con phố yên tĩnh. Họ không phải ở chung với ai: một điều khác thường trong thành phố này. Sau năm mươi năm vất vả, cuối cùng họ cũng được tận hưởng cuộc sống đặc quyền đặc lợi, điều mà cha mẹ gã biết ơn sâu sắc. Họ đâm nghiện tiện nghi. Và tất cả như nghìn cân treo sợi tóc vì sự nghiệp của Leo.

Leo gõ cửa. Khi mẹ gã, bà Anna, mở cửa, bà dường như ngạc nhiên. Sự ngạc nhiên ấy, khiến bà trong thoáng chốc không nói được gì, đã tan biến. Bà bước lên, ôm con trai, nói phấn khởi:

- Tại sao con đến mà không báo trước? Bố mẹ nghe nói con ốm. Bố mẹ đến thăm con nhưng con còn ngủ. Raisa mở cửa cho bố mẹ vào. Bố mẹ đã nhìn con. Mẹ thậm chí còn nắm tay con, nhưng bố mẹ có thể làm gì chứ? Con cần nghỉ ngơi. Con đã ngủ như một đứa trẻ.

- Raisa đã cho con biết là bố mẹ đến. Cảm ơn bố mẹ mang hoa quả - cam và chanh.

- Bố mẹ nào có mang hoa quả đến. Ít nhất thì mẹ không nghĩ bố mẹ đã làm thế. Nhưng mẹ già rồi. Có lẽ khi bố mẹ đã mang tới thật.

Nghe cuộc trao đổi, cha gã, ông Stepan, từ nhà bếp đi ra, nhẹ nhàng chen qua vợ. Gần đây bà béo lên. Cả hai người đều hơi béo lên. Trông họ khỏe mạnh.

Stepan ôm con trai:

- Con khỏe hơn chưa?

- Con khỏe hơn rồi.

- Tốt lắm. Bố mẹ lo cho con quá.

- Cái lưng bố sao rồi?

- Lâu rồi không thấy đau. Một trong những lợi ích của công việc hành chính, ta chỉ làm có mỗi việc giám sát công việc vất vả của người khác. Ta đi loanh quanh với bút và bìa giấy.

- Bố đừng cảm thấy tội lỗi. Bố làm công việc kia đủ rồi.

- Có lẽ, nhưng mọi người nhìn con khác đi khi con không còn là một trong bọn họ. Bạn bè của bố không còn thân thiện nữa. Nếu ai đó đến muộn, bố là người phải báo cáo họ. Rất may là đến giờ chưa ai muộn làm.

Leo nghĩ đi nghĩ lại những lời này trong đầu:

- Bố sẽ làm gì nếu họ muộn làm? Bố sẽ báo cáo chứ?

- Bố chỉ cứ nhắc họ mỗi buổi tối là đừng đến muộn.

Không, nói cách khác, cha gã sẽ không báo cáo họ. Có lẽ ông đã bỏ qua vài trường hợp. Ngay bây giờ, không phải lúc để cảnh báo ông, nhưng sự rộng lượng đó có thể bị phát hiện.

Trong bếp, cải bắp đang sôi sùng sục trong nồi đồng. Cha mẹ gã đang chuẩn bị golubsty nên Leo bảo họ cứ tiếp tục làm, họ có thể nói chuyện trong bếp. Gã lui lại nhìn cha gã trộn thịt (thịt tươi, không phải thịt khô, chỉ có thể là nhờ công việc của Leo), bột cà rốt tươi (một lần nữa chỉ có thể là nhờ gã), và nấu cơm. Mẹ gã chuẩn bị tách những chiếc lá đã nhạt màu của bắp cải vừa nấu chín. Cha mẹ gã biết có gì đó không ổn và chờ, không giục giã cho Leo mở lời. Gã mừng vì họ bận rộn chuẩn bị đồ ăn:

- Ta chưa bao giờ nói nhiều về công việc của con. Như thế là tốt nhất. Đã có những lúc con thấy công việc gặp khó khăn. Con đã làm những việc mà con không tự hào nhưng là những thứ luôn cần thiết.

Leo dừng lại, cố tìm ra cách tốt nhất để nói tiếp. Gã hỏi:

- Có người thân quen nào của bố mẹ bị bắt chưa?

Câu hỏi thật vụng về, Leo hiểu rất rõ. Stepan và Anna liếc nhìn nhau rồi tiếp tục làm đồ ăn, chắc chắn họ mừng vì có việc gì đó để làm. Anna nhún vai:

- Ai cũng có quen một ai đó bị bắt. Nhưng bố mẹ không thắc mắc gì. Mẹ tự nhủ: các sĩ quan các con làm việc có bằng chứng. Mẹ chỉ biết điều mẹ nhìn thấy ở mọi người và thật dễ tỏ ra tốt bụng và bình thường và trung thành. Công việc của con là nhìn xa hơn những thứ đó. Con biết điều gì tốt nhất. Những người như bố mẹ không có quyền phán xét.

Leo gật đầu, nói tiếp:

- Hôm qua, người ta bảo con tố cáo Raisa. Cấp trên của con tin rằng cô ấy là kẻ phản bội. Họ tin cô ấy làm gián điệp cho cơ quan nước ngoài. Con được lệnh điều tra.

Một giọt dầu từ ngón tay Stepan rơi xuống sàn nhà. Ông nhìn chằm chằm vào giọt dầu rồi hỏi:

- Nó có phải là kẻ phản bội không?

- Bố, vợ con là giáo viên. Cô ấy làm việc. Cô ấy về nhà. Cô ấy đi làm. Rồi cô ấy về nhà.

- Vậy con hãy bảo họ như thế. Có chứng cứ nào không? Tại sao họ đặt điều như vậy?

- Có lời thú tội của một gián điệp bị xử tử. Ông ta nhắc đến tên cô ấy. Ông ta khai đã làm việc với cô ấy. Nhưng con biết lời thú tội đó dối trá. Con biết rằng gián điệp kia thực ra chỉ là một bác sĩ thú y. Chúng con đã mắc sai lầm khi bắt ông ta. Con tin lời thú tội của ông ta là điều ngụy tạo của một nhân viên khác đang cố làm hại con. Con biết vợ con vô tội. Toàn bộ chuyện này là hành động trả thù.

Stepan lau tay vào tạp dề của Anna:

- Nói với họ sự thật. Để họ lắng nghe. Tố giác nhân viên này. Con là người có chức quyền mà.

- Lời thú tội này, cho dù có giả tạo hay không, đã được chấp nhận là sự thật. Đó là văn bản chính thức và tên của cô ấy có trong đó.

- Con không thể nói việc bắt người gián điệp này - bác sĩ thú y này - là sai lầm sao?

- Có. Đó là điều con định làm. Nhưng nếu con giải thích họ sẽ không tin con, lúc ấy thì họ không chỉ bắt cô ấy; họ còn bắt cả con nữa. Nếu cô ấy có tội mà con lại nói rằng cô ấy vô tội thì con cũng có tội. Thế chưa hết. Con biết chuyện này sẽ thế nào. Có nhiều khả năng họ sẽ bắt cả bố mẹ nữa. Một phần của luật tố tụng nhằm vào bất cứ người nhà nào của tội phạm bị kết án. Chúng ta phạm tội vì liên đới.

- Và nếu con tố cáo nó?

- Con không biết.

- Con biết đấy.

- Chúng ta sẽ thoát. Cô ấy thì không.

Nước vẫn sôi trên bếp. Cuối cùng Stepan nói:

- Con ở đây vì không biết chắc phải làm gì. Con ở đây vì con là người tốt và muốn bố mẹ dạy con làm điều đứng đắn, điều phải lẽ. Con muốn bố mẹ đưa ra lời khuyên đúng đắn. Đấy sẽ là nói với họ rằng họ đã sai, rằng Raisa vô tội ư? Và dùng cảm đón nhận hậu quả có thể xảy ra ư?

- Đúng.

Stepan gật đầu, nhìn Anna. Sau một lúc, ông nói thêm:

- Nhưng bố không thể khuyên con như vậy. Và bố không chắc con tin rằng bố sẽ cho con lời khuyên như vậy. Làm sao bố có thể đây? Sự thật là, bố muốn vợ bố sống. Bố muốn con trai bố sống. Và bố muốn sống. Bố sẽ làm bất cứ điều gì để đảm bảo điều đó. Như bố hiểu tình hình thì đấy là một mạng đổi ba mạng. Bố rất tiếc. Bố biết rằng con chờ đợi nhiều hơn ở bố. Nhưng bố mẹ già rồi, Leo ạ. Bố mẹ sẽ không qua nổi ở Gulag. Bố mẹ sẽ bị chia cắt. Bố mẹ sẽ chết cô đơn.

- Thế nếu bố còn trẻ, bố sẽ khuyên con thế nào?

Stepan gật đầu:

- Con nói đúng. Lời khuyên của bố cũng vậy thôi. Nhưng đừng giận bố. Con trông đợi điều gì khi con đến đây? Con trông đợi bố mẹ nói “được, bố mẹ không sợ chết” sao? Và cái chết của bố mẹ đáp ứng yêu cầu gì? Vợ con có được cứu không? Các con sẽ được chung sống hạnh phúc không? Nếu có, bố sẽ vui lòng hy sinh đời mình vì hai con. Nhưng đấy không phải là điều sẽ xảy ra. Điều duy nhất sẽ xảy ra là chúng ta sẽ chết - tất cả chúng ta, cả bốn người chúng ta - nhưng con phải chết mà biết rằng con làm điều đúng đắn.

Leo nhìn mẹ. Khuôn mặt bà tái như những lá cải bà cầm trên tay. Bà khá điềm tĩnh. Bà không phủ nhận Stepan, mà hỏi:

- Bao giờ con phải quyết định?

- Con có hai ngày để thu thập bằng chứng. Rồi con phải báo cáo lại.

Cha mẹ gã tiếp tục chuẩn bị bữa tối, quấn thịt trong lá bắp cải, đặt mấy miếng cạnh nhau trong khay nướng, trông chúng như một dãy ngón tay cái úc núc cắt cụt. Không ai nói gì cho đến khi khay đầy. Stepan hỏi:

- Con sẽ ăn với bố mẹ chứ?

Theo mẹ vào phòng khách, Leo thấy có ba bộ bát đĩa đã dọn sẵn:

- Bố mẹ đang chờ khách ạ?

- Bố mẹ chờ Raisa.

- Vợ con?

- Nó sẽ đến ăn tối. Khi con gõ cửa, bố mẹ tưởng con là nó.

Anna đặt chiếc đĩa thứ tư lên bàn, giải thích:

- Hầu như tuần nào nó cũng đến đây. Nó không muốn con biết nó cô đơn thế nào, ăn tối một mình chỉ có chiếc đài radio làm bầu bạn. Giờ bố mẹ đâm quý nó.

Đúng là Leo chưa bao giờ đi làm về lúc bảy giờ.

Có tiếng gõ cửa. Stepan mở cửa, để Raisa vào phòng trước. Cô ngạc nhiên chẳng kém cha mẹ gã khi thấy gã. Stepan giải thích:

- Nó có việc gần đây. Đây là lần đầu tiên cả nhà ăn cùng nhau.

Cô cởi áo khoác, Stepan nhận lấy. Cô bước lại gần Leo, nhìn gã từ trên xuống:

- Quần áo của ai vậy?

Leo nhìn xuống quần, áo sơ mi - đồ của người chết.

- Anh mượn - ở chỗ làm.

Raisa cúi sát hơn, thì thầm vào tai Leo:

- Áo anh hôi quá.

Leo đến phòng tắm. Ở cửa, gã liếc ra sau, nhìn Raisa giúp bố mẹ chuẩn bị bàn ăn.

Từ nhỏ đến giờ Leo không quen dùng nước nóng. Cha mẹ gã ở chung căn hộ cũ với gia đình người chú của cha gã. Chỉ có hai phòng ngủ, mỗi gia đình một phòng. Căn hộ không có nhà vệ sinh hay phòng tắm riêng; những người sống trong tòa nhà phải dùng công trình phụ ngoài trời, ở đó không có nước nóng. Buổi sáng, những hàng dài, và buổi chiều tuyết rơi lên đầu họ trong khi họ chờ. Một bồn tắm đầy nước nóng là một sự xa xỉ quá đáng, một giấc mơ. Leo cởi áo, tắm rửa. Sau khi xong, gã mở cửa, hỏi mượn bố một chiếc sơ mi. Mặc dù cơ thể ông cụ bị công việc làm cho suy yếu - bị dây chuyền lắp ráp cũng như những cái nắp xe tăng mà ông lắp ráp làm cho khòm xuống - phom người ông cũng gần bằng con trai, vai rộng và rắn chắc. Chiếc áo vừa vặn.

Thay đồ xong, Leo ngồi vào bàn ăn. Trong khi món golubsty đang nướng trong lò, họ ăn zakuski, món xà lách dưa chua, nấm và thêm một lát mỏng lưỡi bê nấu với kinh giới ô để nguội trong thịt đông và ăn kèm với cây cải ngựa. Thật là một bữa tiệc thịnh soạn hiếm có. Leo không cưỡng nổi phải nhìn chằm chằm vào món ăn, nhẩm tính chi phí từng món. Cảm thấy buồn nôn, gã nhận xét:

- Anh có thể hiểu tại sao em đến đây hằng tuần.

Raisa cười:

- Đúng. Bố mẹ làm hư em. Em đã bảo bố mẹ là cháo lúa mạch cũng được rồi nhưng...

Stepan xen vào:

- Đó là cái cớ để bố mẹ làm hư mình mà.

Cố gắng tỏ ra tự nhiên, Leo hỏi vợ:

- Em từ chỗ làm đến thẳng đây à?

- Đúng vậy.

Đó là lời nói dối. Cô đã đi đâu đó với Ivan trước. Nhưng trước khi Leo kịp nghĩ thêm, Raisa đính chính:

- Không phải vậy. Thường em đến đây ngay sau giờ làm. Nhưng tối nay em có cuộc hẹn, thế nên em đến hơi muộn.

- Cuộc hẹn?

- Với bác sĩ.

Raisa nhoẻn miệng cười:

- Em định nói với anh khi chỉ có hai ta, nhưng vì...

- Nói gì cơ?

Anna đứng lên:

- Con có muốn bố mẹ ra ngoài không?

Leo ra hiệu cho mẹ ngồi xuống:

- Đừng mẹ. Chúng ta là gia đình. Không có gì bí mật cả.

- Em đã có thai.