RAISA NHÌN RA cửa sổ khi con tàu rời nhà ga.

Không còn chỗ ngồi và họ buộc phải đứng, ép sát nhau. Trong một lúc lâu, không ai nói gì, chỉ nhìn thành phố chạy qua. Cuối cùng Leo nói:

- Anh xin lỗi.

- Tôi chắc chắn là hắn ta nói dối. Hắn ta sẽ nói bất cứ điều gì để chọc tức anh.

- Hắn nói sự thật. Anh đã cho người theo dõi em. Và chuyện đó không liên quan gì đến công việc hết. Anh đã tưởng...

- Là tôi ngủ với người khác?

- Có một thời gian em không nói chuyện với anh. Em không động vào anh. Em không ngủ với anh. Ta như những người lạ. Và anh không thể hiểu tại sao.

- Ta không thể lấy một nhân viên MGB mà không nghĩ sẽ bị theo dõi. Nhưng cho tôi biết đi, Leo, làm sao tôi lại có thể không chung thủy? Nói thực, làm thế là tôi sẽ mạo hiểm cả tính mạng mình. Chúng ta sẽ không tranh cãi gì hết và anh sẽ cho người bắt tôi.

- Đó là điều em nghĩ sẽ xảy ra?

- Anh còn nhớ Zoya bạn tôi không, anh từng gặp cô ấy một lần, tôi nghĩ vậy?

- Có lẽ...

- Đúng, đúng thế - anh không bao giờ nhớ tên ai, đúng không? Tôi tự hỏi tại sao. Có phải đó là cách để anh có thể ngủ ban đêm, xóa sạch các sự kiện trong đầu anh?

Raisa nói nhanh, điềm tĩnh, và với sự dữ dội mà Leo chưa từng nghe trước đây. Cô nói tiếp:

- Anh đã gặp Zoya. Cô ấy bị kết án hai mươi năm.

- Sao em không nói với anh? Anh có thể giúp.

Raisa lắc đầu. Leo hỏi:

- Em nghĩ anh tố cáo cô ấy?

- Anh thì có biết gì đâu? Anh thậm chí còn không nhớ cô ấy là ai.

Leo sửng sốt: gã và vợ chưa bao giờ nói với nhau thế này, chưa bao giờ nói gì khác ngoài những việc vặt trong gia đĩnh, những lời lịch sự - họ chưa bao giờ to tiếng, chưa bao giờ tranh cãi.

- Tuy là anh không tố cáo cô ấy, Leo, nhưng làm sao anh có thể giúp được? Khi những người bắt cô ấy cũng giống như anh - những công chức tận tụy, mẫn cán? Cũng đêm đó anh không về nhà. Và tôi nhận ra có lẽ anh đang đi bắt bạn thân nhất của ai đó, bố mẹ của ai đó, con của ai đó. Nói đi, anh đã bắt bao nhiêu người? Anh có biết không? Nói một con số, năm mươi, hai trăm, một nghìn?

- Anh đã không chịu nộp em cho họ.

- Họ không theo dõi tôi. Họ theo dõi anh. Khi bắt những người lạ, anh có thể lừa phỉnh bản thân rằng họ có tội. Anh có thể tin rằng điều anh đang làm phục vụ mục đích nào đó. Nhưng thế không đủ với họ. Họ muốn anh chứng minh anh làm bất cứ điều gì họ đòi hỏi cho dù thâm tâm anh biết điều đó là sai trái, cho dù anh biết điều đó là vô nghĩa. Họ muốn anh chứng minh sự tuân thủ mù quáng của anh. Tôi nghĩ những người vợ là phép thử hữu ích cho việc đó.

- Có lẽ em đúng, nhưng giờ ta đã thoát khỏi nó rồi. Em có hiểu chúng ta may mắn thế nào vì có được cơ hội thứ hai không? Anh muốn mình bắt đầu một cuộc sống mới, như một gia đình.

- Leo, không đơn giản như vậy.

Raisa dừng lại, thận trọng dò xét gương mặt chồng, như thể lần đầu tiên họ gặp nhau:

- Buổi tối chúng ta ăn ở nhà bố mẹ anh, tôi đã nghe thấy cuộc nói chuyện từ cửa trước. Tôi ở phòng trước. Tôi nghe cuộc trao đổi về việc có nên tố cáo tôi là gián điệp hay không. Tôi không biết phải làm gì. Tôi không muốn chết. Nên tôi xuống phố và đi bộ một lúc, cố tập trung ý nghĩ. Tôi tự hỏi - liệu anh ta có làm điều đó không? Liệu anh ta có từ bỏ mình không? Bố anh đã có lý lẽ rất thuyết phục.

- Bố anh sợ.

- Ba mạng sống so với một người? Thật khó mà tranh luận với con số đó. Nhưng nếu ba chống hai thì sao?

- Em không có thai?

- Anh có bảo vệ tôi nếu tôi không có thai?

- Và em đợi đến lúc này mới nói cho anh?

- Tôi sợ anh sẽ đổi ý.

Đây là mối quan hệ của họ, trần trụi. Leo cảm thấy loạng choạng. Con tàu mà gã đang đứng, những người gần gã, những chiếc va li, quần áo gã, thành phố bên ngoài - phút này không có gì có vẻ thật hết. Gã không thể tin bất kỳ điều gì, thậm chí là những đồ vật gã có thể nhìn, chạm vào và cảm thấy. Tất cả những gì gã tin vào đều là dối trá.

- Raisa, có bao giờ em yêu anh không?

Một lúc trôi qua yên lặng, câu hỏi vương lại như một mùi hôi, cả hai người lắc lư theo chuyển động của con tàu. Cuối cùng, thay vì trả lời, Raisa quỳ xuống và buộc lại dây giày.