CÁI BÀN BỊ ĐẬP BẸP RÚM, giường lật ngược lên, thảm rạch nát, gối bị xé ra từng mảnh còn ván sàn thì bị cạy lên, nhưng đến giờ, cuộc lục soát trong căn hộ Anatoly Brodsky vẫn chưa mang lại manh mối cho biết ông ta đang ở đâu. Leo cúi xuống kiểm lò sưởi. Một tập giấy bị đốt. Những lớp tro mịn từ thư từ đã bị chất thành đống rồi đốt. Gã đưa họng súng cời cời đống tro mong tìm thấy vài mảnh chưa bị lửa bén tới. Tro rụm ra - tất cả đã cháy đen. Kẻ phản bội đã trốn thoát. Leo đáng bị khiển trách. Gã đã còn nghi ngờ nên chưa buộc tội người đàn ông này, một người lạ. Gã đã cho rằng ông ta vô tội; một kiểu sai lầm chỉ kẻ mới vào nghề mắc phải.

Gã đã xem thường một nguyên tắc cơ bản trong công việc của họ: giả định có tội.

Mặc dù nhận trách nhiệm, Leo vẫn không thể thôi tự hỏi nếu gã không buộc phải uổng phí cả ngày trời xử lý cái chết do tai nạn của cậu bé, liệu Brodsky có trốn thoát được không? Gặp gỡ người thân, dập tắt những tin đồn thiếu căn cứ - đây không phải công việc của một sĩ quan MGB cấp cao. Thay vì đích thân giám sát chiến dịch, gã lại đồng ý đứng ngoài nó để đi gỡ rối một chuyện chỉ là một vấn đề cá nhân. Lẽ ra gã không nên đồng ý.

Gã đã tự tin trước mối đe dọa mà lão Brodsky này gây ra - nhận định sai lầm nghiêm trọng đầu tiên của gã từ khi gia nhập An ninh Nhà nước. Gã hiểu rằng ít có nhân viên nào có cơ hội mắc sai lầm lần thứ hai.

Gã đã không nghĩ nhiều về vụ án này: Brodsky là người có học, có biết đôi chút tiếng Anh, thường xuyên giao dịch với người nước ngoài. Đây là cơ sở để cảnh giác, nhưng, như Leo đã chỉ ra, người này là một bác sĩ thú y đáng kính trong một thành phố có ít bác sĩ thú y được đào tạo. Các nhà ngoại giao phải mang chó mèo của họ đến chỗ ai đó. Hơn nữa, đây là người đàn ông đã từng phục vụ trong Hồng Quân, là bác sĩ trận địa. Lý lịch của ông ta không gì chê trách được. Theo hồ sơ quân đội, ông ta đã tình nguyện, và mặc dù theo quy định thì ông ta không đủ bằng cấp làm bác sĩ, mặc dù chuyên môn của ông ta là chữa bệnh cho thú vật, ông ta đã làm việc trong nhiều trạm xá và hai lần liên tiếp được tuyên dương. Kẻ bị tình nghi hẳn đã cứu rất nhiều mạng sống.

Thiếu tá Kuzmin đã nhanh chóng đoán biết lý do dè dặt của người được ông ta bảo trợ. Trong đời lính của Leo, gã đã được nhiều bác sĩ trận địa chữa trị cho rất nhiều vết thương và rõ ràng một dạng tình đồng chí đã ngăn gã lại. Kuzmin nhắc nhở Leo rằng thói đa cảm có thể làm người ta mù quáng trước sự thật. Người nào tỏ ra đáng tin nhất thì đáng bị nghi ngờ nhất.

Tin tưởng nhưng phải điều tra.

Trách nhiệm của một điều tra viên là đào bới tung sự vô tội lên cho đến khi tội lỗi lộ ra. Nếu không có tội lỗi nào lộ ra cả thì có nghĩa là họ chưa đào bới đủ sâu. Trong vụ Brodsky, vấn đề không phải là liệu các nhà ngoại giao nước ngoài có gặp ông vì ông là bác sĩ thú y không, mà là có phải kẻ khả nghi này đã trở thành một bác sĩ thú y để các nhà ngoại giao nước ngoài có thể công khai gặp ông ta hay không? Tại sao ông ta mở phòng khám chỉ cách Đại sứ quán Hoa Kỳ trong tầm đi bộ? Và tại sao - ngay sau khi ông ta mở phòng khám này - nhiều nhân viên sứ quán Hoa Kỳ lại đi kiếm thú nuôi? Cuối cùng, tại sao những con vật nuôi của các nhà ngoại giao nước ngoài lại cần được chăm sóc nhiều hơn vật nuôi của dân thường? Kuzmin là người đầu tiên đồng ý rằng có một khía cạnh khôi hài trong toàn bộ chuyện này, và chính cái nét gây cười này khiến ông ta không yên. Tính vô hại nơi hoàn cảnh là một thứ ngụy trang thông minh. Tưởng như MGB đang bị cười vào mũi. Có ít tội nào nghiêm trọng hơn thế.

Sau khi xem xét vụ án và ghi nhận ý kiến của người hưởng dẫn, Leo quyết định rằng thay vì bắt ngay nghi can, họ sẽ cho người theo dõi ông ta, lập luận rằng nếu công dân này đang làm gián điệp thì đấy là cơ hội để phát hiện ra ông ta làm việc với ai và bắt hết một mẻ. Mặc dù gã chưa bao giờ nói nhiều nhưng gã khó chịu khi bắt bớ mà không có chứng cứ. Tất nhiên, đó là nỗi dằn vặt mà gã đã đành chịu suốt cả sự nghiệp. Gã là một điều tra viên. Gã muốn điều tra. Gã không chút nghi ngờ rằng cuối cùng rồi gã cũng sẽ bắt Anatoly Brodsky, gã chỉ muốn bằng chứng; một dấu hiệu có tội nào đó thay vì phỏng đoán đơn thuần. Nói tóm lại, gã muốn cảm thấy đúng đắn khi bắt ông ta.

Một phần của chiến dịch giám sát là Leo trực ca ngày, theo dõi kẻ bị tình nghi trong khoảng từ tám giờ sáng đến tám giờ tối. Trong ba ngày qua, gã không thấy gì bất thường. Kẻ khả nghi làm việc, ăn trưa ở ngoài, rồi về nhà. Tóm lại, ông ta dường như là một công dân tốt. Có lẽ chính cái vẻ ngoài vô thưởng vô phạt này đã che mờ giác quan của gã. Khi, sáng nay, gã bị Kuzmin nổi giận kéo riêng ra, cho gã biết tin về tình hình Fyodor Andreev - cậu bé bị chết, phản ứng kích động - và được lệnh xử lý vụ này ngay lập tức, gã đã không phản đối. Thay vì cương quyết chỉ ra gã có những việc quan trọng hơn phải làm thì gã lại đồng ý. Nghĩ kỹ lại mới thấy tất cả dường như thật lố bịch biết bao. Thật bực làm sao khi gã đang trò chuyện với người thân của đứa trẻ, dỗ dành bọn trẻ, thì kẻ bị tình nghi này, tên phản bội này đang tẩu thoát, đang chế nhạo gã. Mật vụ được giao nhiệm vụ theo dõi đã ngu ngốc không hề nghi ngờ tại sao không có lấy một khách hàng nào ở phòng khám thú y cả ngày hôm đó. Mãi cho đến lúc nhá nhem tay mật vụ mới nghi ngờ và đi vào, giả làm khách hàng. Anh ta thấy phòng trống. Cửa sổ sau bị cạy mở. Nghi can hẳn đã trốn thoát không biết từ khi nào, rất có khả năng là vào lúc sáng, ngay sau khi ông ta đến.

Brodsky đã tẩu thoát.

Khi Leo nghe mấy lời đó, gã như muốn nôn: gã đề nghị một cuộc gặp khẩn với thiếu tá Kuzmin tại nhà riêng ông ta. Leo giờ đã có bằng chứng về tội mà gã đang tìm kiếm, nhưng gã không còn kẻ bị tình nghi nữa. Gã ngạc nhiên khi thấy cấp trên của mình cố vẻ hài lòng. Hành vi của kẻ phản bội đã xác nhận giả thiết của ông ta: công việc của họ là không tin. Nếu một cáo buộc chỉ chứa một phần trăm sự thật thì nên xem lại toàn bộ cáo buộc đúng hơn là bác bỏ nó. Leo đã được chỉ thị phải bắt kẻ bị tình nghi bằng mọi giá. Gã không được ngủ, ăn hay nghỉ ngơi, gã không được làm gì hết cho đến khi người đàn ông kia bị họ giam giữ tại nơi - như Kuzmin hợm hĩnh chỉ ra - lẽ ra ông ta đã phải ở ba ngày trước rồi.

Leo dụi mắt. Gã cảm thấy ruột gan như thắt lại. May mắn lắm thì gã dường như ngây thơ, còn cùng lắm thì là gã bất tài. Gã đánh giá thấp đối thủ, cảm thấy một cơn tức giận khác thường đột ngột bùng lên, gã định đá sấp cái bàn. Gã quyết định không làm thế. Gã đã luyện cho mình phải giữ kín cảm xúc. Một nhân viên cấp dưới vội vã vào phòng, có lẽ hăm hở muốn giúp, muốn chứng minh sự tận tụy của anh ta. Leo xua anh ta đi, muốn được một mình. Gã dành chút thời gian để bình tĩnh lại, nhìn ra ngoài cửa sổ, tuyết đã rơi khắp thành phố. Gã châm điếu thuốc, nhả khói lên mặt kính. Đã phát sinh không ổn từ đâu? Kẻ bị tình nghi hẳn đã thấy các mật vụ theo dõi mình nên lập kế hoạch chạy trốn. Nếu ông ta đốt các giấy tờ thì nghĩa là ông ta muốn giấu các tài liệu liên quan đến hoạt động gián điệp hoặc nơi đến hiện tại của ông ta. Leo chắc chắn là Brodsky đã có kế hoạch tẩu thoát, một cách trốn khỏi đất nước. Gã phải tìm ra vài mảnh ghép của kế hoạch này.