BÊN NGOÀI, HAI CHIẾC XE ĐẬU LẠI và sáu dân quân Voualsk có vũ trang bước ra, dẫn đầu là chỉ huy Nesterov, một người trung niên có vóc dáng ngang, chắc nịch của một lao động trong nông trang tập thể. Anh ta ra hiệu cho đội của mình bao vây khu nhà trong khi anh ta và cấp phó, một trung úy, đi vào cổng. Mặc dù dân quân thường không được vũ trang, nhưng hôm nay Nesterov đã chỉ thị cho nhân viên mang súng. Họ sẽ bắn giết.

Phòng hành chính mở cửa: chiếc radio mở âm lượng nhỏ, một ván bài đang bỏ dở trên bàn, mùi rượu lởn vởn trong không khí. Không thấy bóng nhân viên. Nesterov và viên trung úy tiến đến, vào hành lang. Mùi rượu nhường chỗ cho mùi phân và lưu huỳnh. Lưu huỳnh được dùng để xua bọ chét. Mùi phân thì khỏi phải giải thích. Phân đầy trên sàn nhà và tường. Những phòng mà họ đi qua có rất nhiều trẻ em, có lẽ bốn chục đứa mỗi phòng, không mặc gì khác ngoài một chiếc áo bẩn thỉu hoặc quần đùi bẩn thỉu nhưng dường như không bao giờ mặc cả hai. Bọn trẻ nằm la liệt trên giường, ba hay bốn đứa vắt ngang trên tấm nệm mỏng tang dơ dáy. Nhiều đứa bất động - nhìn chằm chằm lên trần nhà. Nesterov thắc mắc có phải có mấy đứa đã chết rồi không. Thật khó mà biết được. Bọn trẻ đứng lên, chạy lại, cố chụp mấy khẩu súng, sờ quân phục của họ, thèm khát được tiếp xúc với người lớn. Chẳng mấy chốc họ bị bao vây giữa những bàn tay bu bám. Cho dù Nesterov đã chuẩn bị cho tình huống kinh khủng, anh ta cũng thấy thật khó mà hiểu nổi tại sao mọi thứ lại tồi tệ thế này. Anh ta định sẽ đưa vấn đề này ra với giám đốc trại. Tuy nhiên, chuyện đó để lúc khác.

Sau khi lục soát ở tầng trệt, Nesterov đi lên cầu thang trong khi viên trung úy ngăn đám trẻ con bám theo, nói bằng cái nhìn và cử chỉ nghiêm khắc nhưng điều đó chỉ khiến chúng bật cười như thể ấy là trò chơi. Mỗi khi anh ta nhẹ nhàng đẩy đám trẻ lùi lại, chúng lại ùa lên ngay, muốn bị đẩy trở lại. Hết kiên nhẫn, vàng Nesterov nói:

- Kệ chúng, để chúng theo.

Họ chỉ còn cách để chúng theo sau.

Bọn trẻ trong những phòng trên lớn tuổi hơn. Nesterov đoán các phòng được phân chia theo độ tuổi. Kẻ khả nghi của họ là một đứa mười bảy tuổi - độ tuổi tối đa tại cơ sở này. Sau độ tuổi này, chúng sẽ được chuyển đến làm những việc nặng nhọc chán nản còn lại - công việc mà không người bình thường nào muốn làm, công việc mà những người làm nó tuổi thọ chỉ khoảng ba mươi. Họ đang đến cuối hành lang. Chỉ còn một phòng để lục tìm.

Lưng vẫn quay ra cửa, Varlam đang mải vuốt ve cái chăn của đứa bé, thắc mắc làm sao đứa bé không khóc nữa. Nó đưa ngón tay bẩn thỉu chọt đứa bé. Bỗng nhiên một giọng nói vẳng qua phòng, khiến lưng nó cứng đơ:

- Varlam đứng lên và quay lại, từ từ.

Varlam nín thở và nhắm mắt như thể điều này sẽ khiến giọng nói biến mất đi. Không có tác dụng.

- Chú sẽ không nhắc lại nữa. Đứng lên và quay lại.

Nesterov bước lên, tiến về chỗ Varlam. Anh ta không thấy được thằng bé đang giấu cái gì. Anh ta không nghe được tiếng một đứa trẻ đang khóc. Mấy thằng bé khác trong phòng đều đứng dậy, nhìn chằm chằm, háo hức. Thình lình Varlam cử động, nhặt lấy gì đó trong tay, đứng lên và quay lại. Nó đang ôm đứa bé. Đứa bé ré lên khóc. Nesterov thấy nhẹ nhõm: ít ra thì đứa bé vẫn còn sống. Nhưng không phải đã hết nguy hiểm. Varlam đang ôm chặt đứa bé vào ngực, tay nó quàng quanh cái cổ mong manh của đứa bé.

Nesterov nhìn ra sau. Cấp phó của anh ta vẫn đứng ở cửa cùng những đứa trẻ khác tò mò vây quanh. Anh ta nhắm vào đầu Varlam, lên cò, chờ lệnh, sẵn sàng giết. Tầm bắn thoáng. Nhưng cùng lắm thì anh ta cũng chỉ là một tay súng hạng tầm tầm. Khi nhìn thấy súng, mấy đứa trẻ bắt đầu gào lên, những đứa khác cười cợt và đập nệm thình thình. Tình huống trở nên mất kiểm soát. Varlam đâm hoảng. Nesterov cho súng vào bao, giơ tay lên nhằm trấn an Varlam, nói át tiếng ầm ĩ:

- Đưa đứa bé cho chú.

- Cháu gặp rắc rối lắm rồi.

- Không đâu. Chú thấy đứa bé vẫn ổn. Chú hài lòng về cháu. Cháu đã làm rất tốt. Cháu đã chăm sóc nó. Chú đến đây chúc mừng cháu.

- Cháu đã làm việc tốt ạ?

- Đúng vậy.

- Cháu có thể giữ nó không?

- Chú cần kiểm tra xem đứa bé có sao không đã, cho chắc. Rồi chú cháu ta sẽ nói chuyện. Chú có thể kiểm tra đứa bé được không?

Varlam biết họ đang giận dữ và họ định lấy đứa bé đi và sẽ nhốt nó trong phòng không có màu vàng. Nó kéo đứa bé sát hơn, chặt hơn, siết lại khiến cái chăn vàng trùm lên miệng đứa bé. Nó lùi lại phía cửa sổ, nhìn ra mấy chiếc xe dân quân đỗ dưới đường và những người có vũ trang bao vây tòa nhà:

- Cháu gặp rắc rối lắm rồi.

Nesterov tiến từ từ lên. Không có cách nào anh ta có thể dùng vũ lực gỡ đứa trẻ khỏi vòng tay của Varlam - đứa bé có thể bị bóp chết khi giành giật. Anh ta liếc nhìn viên trung úy, người này gật đầu, ám chỉ rằng anh ta đã ngắm đường đạn: anh ta đã sẵn sàng. Nesterov lắc đầu. Đứa bé quá gần mặt Varlam. Rủi ro xảy ra tai nạn quá lớn. Phải có cách khác.

- Varlam, sẽ không ai đánh cháu hay hại cháu cả. Đưa đứa bé cho chú rồi ta sẽ nói chuyện. Không ai tức giận hết. Chú đã nói rồi. Chú hứa!

Nesterov tiến thêm một bước, chắn tầm bắn của viên trung úy. Nesterov liếc xuống bộ sưu tập những đồ vật màu vàng trên sàn. Anh ta đã biết Varlam trong một sự cố trước đây, một chiếc váy vàng trên dây phơi bị mất trộm. Anh ta thấy ngay là đứa bé được quấn trong chăn màu vàng:

- Nếu cháu đưa đứa bé cho chú, chú sẽ bảo bà mẹ xem cháu có thể giữ lại cái chăn vàng được không. Chú chắc là cô ấy sẽ đồng ý. Chú chỉ cần đứa bé.

Nghe điều dường như là một thỏa thuận hợp lý, Varlam thấy thoải mái. Nó đưa tay ra, trao đứa bé. Nesterov chồm tới, chộp lấy đứa bé từ tay nó. Anh ta kiểm tra thì thấy rằng đứa bé dường như không bị tổn thương gì, trước khi chuyển sang cho viên cấp phó:

- Mang nó đến bệnh viện.

Viên trung úy vội vã đi ra.

Như thể không có chuyện gì xảy ra, Varlam ngồi xuống xoay lưng ra cửa, sắp xếp lại những món đồ trong bộ sưu tập để lấp khoảng trống do đứa bé để lại. Những đứa khác trong phòng yên lặng trở lại. Nesterov quỳ xuống bên cạnh nó. Varlam hỏi:

- Khi nào cháu có cái chăn?

- Cháu phải đi với chú đã.

Varlam tiếp tục sắp xếp lại bộ sưu tập. Nesterov liếc nhìn cuốn sách màu vàng. Đấy là một tài liệu quân sự, một tài liệu mật.

- Sao cháu có được nó?

- Cháu nhặt được.

- Chú sẽ xem một chút. Cháu có bình tĩnh để chú xem một không?

- Tay chú có sạch không?

Nesterov nhận thấy mấy ngón tay Varlam bẩn thỉu.

- Tay chú sạch.

Nesterov nhặt cuốn sách lên, lật giở ngẫu nhiên. Giữa sách có gì đó, kẹp giữa các trang. Anh ta lật ngược cuốn sách lại và lắc lắc. Một lọn tóc dày màu vàng rơi xuống sàn nhà. Anh ta nhặt lên, vê vê giữa ngón tay. Varlam đỏ mặt:

- Cháu gặp rắc rối lắm rồi.