CON TÀU GIẢM TỐC ĐỘ khi chạy lên những ngọn núi băng qua những rừng thông thẫm màu. Từ xa, bên trên những ngọn cây, có thể nhìn thấy những ngọn núi nhô lên cao như những chiếc răng không đều của hàm dưới.

Con đường mở ra một khu phát hoang - kéo dài trước họ là một nhà máy lắp ráp rộng mênh mông, những ống khói cao ngun ngút, những tòa nhà như những nhà kho liền nhau đột ngột hiện ra giữa vùng hoang vu. Như thể một vị thần đã ngồi trên dãy Ural, dằn nắm đấm xuống phong cảnh trước mặt ngài, hất tung cành cây, và đòi hỏi khoảng trống mới tạo ra nay phải đầy ống khói và nhà máy thép. Đây là hình ảnh đầu tiên về chỗ ở.

Hiểu biết của Leo về thị trấn này là qua tài liệu và sách báo tuyên truyền. Trước chỉ là những nhà máy gỗ và một loạt những căn nhà gỗ dành cho người làm việc trong nhà máy, nhưng rồi nơi đã từng là khu định cư bình thường của hai mươi nghìn cư dân đã lọt vào mắt Stalin. Xem xét kỹ hơn những tài nguyên thiên nhiên và do con người tạo ra, ông tuyên bố rằng nó không đạt năng suất. Sông Ufa gần đó, có những nhà máy chế biến sắt thép ở Sverdlovsk chỉ cách một trăm sáu mươi ki lô mét về phía Đông, các mỏ quặng trên núi, và nó hưởng lợi từ đường tàu xuyên Siberia - những toa tàu lớn chạy qua thị trấn này mỗi ngày mà không có gì chất lên ngoài những tấm gỗ. Ông quyết rằng đây sẽ là nơi lý tưởng để lắp ráp ô tô, GAZ-20, loại xe nhằm cạnh tranh với những xe được sản xuất ở phương Tây, được sản xuất theo những quy chuẩn cao nhất. Loại xe kế tiếp, hiện đang được thiết kế - Volga GAZ-21 - đang được coi là đỉnh cao của công nghệ Xô viết, được thiết kế để chống chọi lại môi trường khắc nghiệt, gầm cao, hệ thống giảm xóc đáng thèm, động cơ chống đạn, và đặc tính chống gỉ ở quy mô chưa từng được biết đến ở Hợp chúng quốc Hoa Kỳ. Cho dù có thật hay không, Leo vẫn không có cách nào biết được. Gã biết đó là loại ô tô mà chỉ một số rất ít công dân Liên Xô mua được, vượt xa khả năng tài chính của những người làm việc trong nhà máy lắp ráp nó.

Việc xây dựng nhà máy bắt đầu sau chiến tranh và mười tám tháng sau, nhà máy lắp ráp xe Volga mọc lên giữa rừng thông. Leo chỉ tham gia tích cực sau khi nhà máy hoàn thành. Hàng nghìn lao động nhàn rỗi đã được kiểm tra và chuyển đến từ các thành phố trên toàn quốc để lấp đầy khoảng trống lao động mới được tạo ra, dân số tăng lên gấp năm lần trong năm năm qua. Leo đã kiểm tra năng lực của những công nhân Mátxcơva được chuyển đến đây. Nếu họ qua được cuộc kiểm tra, họ sẽ bị tập trung rồi đưa đi trong vòng một tuần. Gã từng là một trong số những tay gác cổng vào thị trấn này. Gã chắc rằng đây là một trong những lý do Vasili chọn nơi này. Sự mỉa mai hẳn làm hắn ta thích thú.

Raisa đã bỏ lỡ hình ảnh đầu tiên về chỗ ở mới của họ. Cô ngủ, quấn trong áo khoác, đầu dựa vào cửa sổ, lắc lư nhẹ theo chuyển động của con tàu. Dịch đến chỗ ngồi bên cạnh vợ và hướng về nơi họ đang đi, gã có thể thấy thị trấn lớn bám lấy nhà máy lắp ráp khổng lồ như thể nó là một con ve đang hút máu trên cổ chó. Đầu tiên và trước hết đây là nơi sản xuất công nghiệp, và thứ nhì, không chắc chắn lắm, đây là một nơi để sống. Ánh điện của các khu căn hộ sáng mờ màu da cam trên nền trời xám. Leo huých Raisa. Cô tỉnh dậy, nhìn Leo, rồi nhìn ra cửa sổ.

- Mình đến nơi rồi.

Con tàu vào ga. Họ lấy va li, bước xuống sân ga. Ở đây lạnh hơn ở Mátxcơva - nhiệt độ giảm ít nhất vài độ. Họ đứng như hai đứa trẻ lần đầu tiên di tản về nông thôn, nhìn chằm chằm xung quanh lạ lẫm. Họ không nhận được chỉ dẫn gì. Họ không quen ai. Họ thậm chí cũng không có số điện thoại nào mà gọi. Không ai chờ đợi họ.

Nhà ga trống trơn ngoại trừ một người đàn ông đang ngồi trong phòng vé. Anh ta còn trẻ, chưa quá hai mươi. Anh ta nhìn họ chăm chú ngay khi họ vào ga. Raisa đến chỗ anh ta:

- Chào anh. Chúng tôi cần đến trụ sở dân quân.

- Anh chị từ Mátxcơva đến?

- Đúng vậy.

Người đàn ông mở cửa phòng vé, bước ra phòng đợi. Anh ta chỉ ra cửa kính về phía ngoài đường.

- Họ đang đợi các vị.

Cách cổng nhà ga một trăm bước chân là một chiếc xe dân quân.

Đi ngang qua tượng đá phủ tuyết khắc chân dung nhìn nghiêng của Stalin, được chạm trổ trên phiến đá, trông như hóa thạch, Raisa và Leo tiến đến chiếc xe, một chiếc GAZ-20, chắc chắn là một trong những chiếc xe được sản xuất ở thị trấn này.

Khi lại gần hơn, họ thấy hai người đàn ông ngồi ở ghế trước. Cửa mở, một người bước ra, người này tuổi trung niên, có bờ vai rộng:

- Leo Demidov?

- Vâng.

- Tôi là chỉ huy Nesterov, trưởng dân quân Voualsk.

Leo tự hỏi tại sao anh ta lại muốn gặp họ. Chắc chắn Vasili đã chỉ thị cho họ phải làm cho sự kiện này càng khó chịu càng tốt? Nhưng dù Vasili có nói gì - thì việc một cựu mật vụ MGB từ Mátxcơva đến cũng sẽ khiến cho dân quân phải thận trọng.

Họ sẽ không tin gã đến đây để gia nhập vào cùng hàng ngũ với họ. Họ chắc chắn sẽ nghi ngờ đang có một chương trình bí mật nào đó và giả định rằng, vì bất kỳ lý do nào, gã sẽ báo cáo về Mátxcơva. Vasili càng thuyết phục họ nghĩ khác thì họ càng nghi ngờ. Tại sao một mật vụ lại đi hàng trăm dặm để gia nhập vào một đơn vị dân quân cỡ nhỏ? Dân quân không gì hơn là một bộ phận thấp kém thuộc Bộ Nội vụ: lương thấp, ít được tôn trọng - một lực lượng gồm học sinh cấp hai bỏ học, lao động bị đuổi khỏi nông trang tập thể, quân nhân bị giải ngũ, và những người mà ý kiến của họ có thể mua chuộc được với giá nửa chai vodka.

Chính thức thì tỉ lệ tội phạm ở Liên bang Xô viết gần bằng không.

Báo chí thường đăng tin rằng hàng đống tiền được nước Mỹ tiêu tốn để ngăn chặn tội phạm, vì cần phải có những chiếc xe cảnh sát sáng bóng và nhân viên cảnh sát trong những bộ đồng phục gọn gàng, sạch sẽ có thể nhìn thấy ở mọi góc phố, không có họ xã hội tư bản sẽ sụp đổ. Phương Tây sử dụng nhiều con người dũng cảm của mình vào việc đấu tranh chống tội phạm, những công dân đáng ra nên dành thời gian để xây dựng nên cái gì đó. Nhân lực như thế không bị hoang phí ở đây: chỉ cần có một lũ khố rách áo ôm khỏe mạnh nhưng vô tích sự, cái bọn chẳng được việc gì hơn ngoài việc đi dẹp những cuộc ầm ĩ say xỉn. Đó là lý thuyết. Leo không biết số liệu tội phạm thực tế là thế nào. Gã không muốn tìm hiểu. Số liệu sản xuất của các nhà máy đầy rẫy trang nhất Pravda, mấy trang giữa, và cả mấy trang chót. Tin tốt là loại tin tức duy nhất đáng được in ra - tỉ lệ sinh cao, đường tàu như lên đỉnh núi, và những con kênh mới.

Căn cứ vào đó thì việc Leo đến quả thật là bất thường. Một chức vụ ở MGB sẽ đem lại nhiều tôn trọng, nhiều ảnh hưởng, lợi ích vật chất hơn hầu hết công việc khác. Một sĩ quan sẽ không tình nguyện hạ bậc. Và nếu gã bị giáng chức thì tại sao gã không bị bắt? Dù đã bị cho ra khỏi MGB, y vẫn mang cái bóng của nó - một tài sản giá trị tiềm tàng.

Nesterov mang va li của họ lên xe dễ dàng như thể chúng là va li rỗng. Anh ta để chúng vào khoang hành lý, trước khi mở cửa sau cho họ. Ngồi trong xe, Leo nhìn cấp trên mới của mình khi anh ta lên ghế cạnh tài xế. Anh ta quá to cao, thậm chí so với chiếc xe ấn tượng này. Đầu gối anh ta gần chạm cằm. Có một nhân viên trẻ ngồi sau tay lái. Nesterov không thèm giới thiệu người này. Cũng tương tự như MGB, mỗi chiếc xe ở đây có một tài xế riêng phụ trách. Các nhân viên không có xe riêng, và không tự lái xe. Tài xế vào số, lái xe vào con đường trống. Không có chiếc xe nào khác trong tầm mắt.

Nesterov đợi một lúc, chắc chắn không muốn tỏ ra như anh ta đang chất vấn nhân viên mới của mình, trước khi liếc nhìn Leo trong gương chiếu hậu, và hỏi:

- Chúng tôi được báo cách đây ba ngày là cậu sẽ đến. Đây là vụ thuyên chuyển bất thường.

- Chúng tôi phải đến nơi cần chúng tôi.

- Đã lâu không có ai thuyên chuyển đến đây. Tôi thì chắc chắn đã không đề nghị bổ sung người.

- Sản lượng của nhà máy được cho là ưu tiên cao nhất. Ta không bao giờ có thể gọi là có quá nhiều người làm việc để đảm bảo an ninh cho thị trấn này.

Raisa quay sang chồng mình, đoán rằng những câu trả lời khó hiểu của gã là cố ý. Thậm chí khi bị mất chức, thậm chí bị ném ra khỏi MGB, gã vẫn lợi dụng sự sợ hãi mà nó luôn tiêm nhiễm được. Trong hoàn cảnh bấp bênh của họ thì đấy dường như là một việc làm khôn ngoan. Nesterov hỏi:

- Cho tôi biết: cậu là syshchik, là nhân viên điều tra? Chúng tôi rất bối rối về mệnh lệnh. Họ bảo không phải. Họ bảo cậu sẽ là uchastkovyy, nghĩa là một cú giáng chức đáng kể đối với một người ở địa vị như cậu.

- Mệnh lệnh của tôi là phải báo cáo với anh. Cấp bậc của tôi lệ thuộc vào anh.

Im lặng. Raisa cho rằng tay chỉ huy này không thích câu hỏi bị đẩy ngược lại cho mình. Khó chịu vì tình huống này, anh ta cộc cằn nói thêm:

- Tạm thời, cậu sẽ ở nhà khách. Khi tìm được căn hộ thì sẽ phân bổ cho cậu. Tôi nên báo trước rằng danh sách đợi rất dài. Và tôi không thể làm được gì. Là dân quân cũng không được.

Chiếc xe dừng lại bên ngoài nơi dường như là một nhà hàng.

Nesterov mở cửa xe, lấy va li và thả chúng lên lề đường. Leo và Raisa đứng chờ chỉ dẫn. Quay sang Leo, Nesterov nói:

- Sau khi mang vali lên phòng, cậu hãy quay lại xe. Vợ cậu không phải quay lại.

Raisa nén nỗi tức giận khi bị nói như thể cô không có mặt. Cô nhìn khi Leo, bắt chước Nesterov, xách lên cả hai va li. Cô kinh ngạc trước vẻ hiên ngang này nhưng quyết định không làm gã xấu hổ. Gã có thể vật vã với cái va li của cô nếu gã muốn. Đi trước, cô đẩy cửa mở, vào quán.

Trong quán tối om, cửa đã đóng, và không khí bốc mùi khói ngột ngạt. Những cốc bẩn đêm qua nằm lộn xộn trên bàn. Leo đặt va li xuống và gõ lên một trong các mặt bàn nhầy nhụa. Bóng một người đàn ông xuất hiện nơi cửa:

- Chúng tôi không mở cửa.

- Tôi là Leo Demidov. Đây là vợ tôi, Raisa. Chúng tôi mới từ Mátxcơva đến.

- Danil Basarov.

- Chỉ huy Nesterov bảo anh có chỗ ở cho chúng tôi.

- Ý anh là phòng ở tầng trên?

- Tôi không biết. Đúng, tôi nghĩ vậy.

Basarov gãi gãi mấy khoanh mỡ trên bụng.

- Tôi dẫn anh chị lên phòng.

Căn phòng nhỏ bé. Hai giường đơn được ghép vào nhau. Có một khoảng hở ở giữa. Cả hai tấm nệm bẹp dí. Giấy dán tường nổi vảy như da tuổi dậy thì, mép giấy bám một loại dầu nhờn nào đó, sờ vào dinh dính. Leo đoán đó hẳn là dầu ăn, vì phòng ngủ ngay trên nhà bếp, có thể nhìn thấy qua những khe hở trên ván sàn, những khe hở khiến cho căn phòng có mùi nấu nướng bên dưới - thịt rẻo nấu, xương, và mỡ động vật.

Basarov khó chịu vì lời đề nghị của Nesterov. Mấy chiếc giường này, và căn phòng này, để nhân viên của hắn sử dụng, nghĩa là những phụ nữ phục vụ khách hàng của hắn. Tuy nhiên, hắn không thể khước từ đề nghị. Hắn không phải chủ ngôi nhà. Và hắn cần thiện chí của dân quân để hoạt động kinh doanh. Họ biết hắn kiếm bộn và họ để yên miễn là họ có phần. Điều đó không công khai, không chính thức - một hệ thống khép kín. Nếu nói thật thì hắn cũng hơi e sợ những vị khách của mình, sau khi nghe nói họ là MGB. Nó khiến hắn thôi ngay cái thói thô lỗ bản chất. Hắn chỉ xuống hành lang dẫn tới một cánh cửa hé mở:

- Kia là phòng tắm. Chúng tôi có phòng tắm trong nhà.

Raisa cố mở cửa sổ. Nó bị chốt. Cô nhìn khung cảnh. Nhà cửa đổ nát, tuyết bẩn: đây là nhà.

Leo cảm thấy mệt mỏi. Gã đã có thể đối mặt với nỗi nhục khi nó còn là một khái niệm, nhưng giờ thì nó đã mang hình thù vật chất - căn phòng này - gã chỉ muốn ngủ, muốn nhắm mắt và gạt bỏ thế giới bên ngoài. Buộc phải quay ra, gã thả va li lên giường, không thể nhìn Raisa, không phải vì tức giận, mà vì xấu hổ. Gã bước ra không nói một lời.