Trong Tây Du Ký có một con yêu quái dường như xuất hiện hai lần trong chặng đường thỉnh kinh mà bạn đọc hẳn còn nhớ, đó là Sư tử quái của Văn Thù Bồ tát. Lần đầu tiên nó hiện diện là ở nước Ô Kê - ta tạm gọi là Ô Kê tinh, và lần thứ hai là tại Sư Đà lĩnh - ta tạm gọi là Sư Đà tinh. Cho tới tận bây giờ, chúng ta vẫn khó mà nhận định được hai gã yêu quái này có phải là một hay không.
1. Về thời điểm
Thông thường, chúng ta sẽ căn cứ vào việc hai con yêu quái cùng xuất hiện ở hai nơi khác nhau trong cùng một thời điểm để bác bỏ khả năng hai con yêu quái là một. Sư Đà tinh được cho là đã có mặt cả nghìn năm tại đó rồi. Con số nghìn năm hơi khó tin nên ta thử phân tích xem sao.
Kiếp nạn của Đường Tăng ở nước Ô Kê được chép ở hồi 37 của Tây Du Ký, đó là kiếp nạn thứ 26. Còn sự việc của Sư Đà lĩnh được chép ở hồi 74, đó là kiếp nạn thứ 61. Đường Tăng đi từ Đại Đường tới Thiên Trúc tổng cộng mười bốn năm, trải qua tám mươi mốt kiếp nạn. Vậy có thể ước chừng khoảng thời gian giữa kiếp nạn thứ 26 và kiếp nạn thứ 74 là già nửa hành trình, cách nhau độ bảy, tám năm.
Hồi 77 chép:
Hai vị Bồ tát cúi chào đức Phật, Như Lai hỏi:
- Con thú của Bồ tát hạ sơn đã lâu chưa?
Văn Thù thưa:
- Đã bảy ngày.
Như Lai nói:
- Bảy ngày trên đây bằng mấy nghìn năm ở trần gian. Không biết hắn đã hại mất bao nhiêu sinh linh rồi, mau theo ta đi bắt hắn.
Dẫu Như Lai đã nói bảy ngày ở đây bằng mấy nghìn năm ở trần gian, nhưng có thể coi đó là cách nói hơi khoa trương, còn Tây Du Ký thường vẫn sử dụng hệ quy chiếu một ngày trên trời bằng một năm dưới hạ giới. Vậy là Sư Đà tinh đã trốn xuống hạ giới khoảng bảy năm.
Xét về mặt thời gian, ta không có sự mâu thuẫn nào cả. Nếu hai con yêu quái ấy là một, thì sau khi trở về từ nước Ô Kê, nó vẫn có thể tiếp tục trốn xuống hạ giới để tác oai tác quái.
2. Về ngoại hình
Hồi 39 tả chân thân của Ô Kê tinh:
Mắt: chén ngọc sáng quắc,
Đầu: nồi rang to đùng.
Toàn thân xanh như rừng.
Bốn móng sương lạnh buốt.
Hai tai thòng xuống mặt,
Đuôi chổi dài lê thê.
Lông xanh lạnh tái tê,
Mắt đỏ lòe tia chớp.
Răng bày như hàng ngọc.
Râu mọc tựa giáo dài.
Trong gương hiện chẳng sai:
Sư lị vương của Phật.
Hồi 75 chép Sư Đà quái:
Răng lưỡi cưa nhọn hoắt,
Đầu tròn mặt mũi vuông.
Tiếng gầm như sấm dậy,
Mắt lấp lánh tựa gương.
Mũi hếch dòm trời thẳm.
Lông mày đỏ bờm xờm,
Đi, thú rừng hốt hoảng.
Ngồi, ma quỷ sợ run
Chính là vua loài thú,
Quái sư tử lông xanh.
Nhìn chung đều tả về một con sư tử lông xanh đáng sợ, có mắt sáng quắc. Điểm hơi khác biệt là Ô Kê tinh được miêu tả “hồng nhãn phóng kim quang - Mắt đỏ lòe tia chớp” còn Sư Đà tinh “xích mi phiêu diễm - Lông mày đỏ bờm xờm”. Mặc dầu vậy, cũng không có ghi chép gì về lông mày của Ô Kê tinh hoặc màu mắt của Sư Đà tinh. Mắt đỏ với lông mày đỏ cũng có thể gọi là hai đặc điểm khá tương đồng.
Chúng ta vẫn chưa thấy có gì mâu thuẫn về bản tướng Ô Kê tinh với ngoại hình Sư Đà tinh cả.
3. Về bản lĩnh võ nghệ
Cả hai yêu tinh đều dùng vũ khí là đạo. Hồi 39 chép về Ô Kê tinh: “Ma vương né người tránh, rút bảo đạo nhằm mặt Hành Giả chém tới.”
Mặc dù thanh bảo đao này được đoạt từ bên hông viên Trấn điện tướng quân đang bị Ngộ Không yểm phép định thân, nhưng thanh bảo đao trần thế mà có thể dùng để đón đỡ gậy Như ý nặng một vạn ba ngàn năm trăm cân là điều vô lý. Ta có thể đưa ra một giả định hợp lý hơn: Bảo đao vốn là của yêu quái mà viên tướng kia là người giữ đao*.
Bộ phim Tây Du Ký 1986 xây dựng hình ảnh yêu quái dùng song chùy, đó là sự hư cấu rời xa nguyên tác.
Còn Sư Đà tinh, hồi 75 chép: “Lão yêu cả vận hết uy lực, đứng tấn chữ đinh, hai tay vung đao, nhằm gáy Hành Giả chém xuống.”
Vũ khí tương đồng, nhưng võ nghệ có sự chênh lệch không nhỏ. Ô Kê tinh võ nghệ tầm thường, kém xa Ngộ Không, hồi 39 chép: “Đánh nhau được vài hiệp, yêu ma không chống nổi, vội vàng quay đầu theo đường cũ trốn vào thành”.
Trong khi Sư Đà tinh chỉ kém Ngộ Không chút đỉnh: “Hai người lúc đầu giằng co nhau ở trước cửa động, về sau nhảy vút lên mây, đánh nhau quyết liệt giữa tầng không.” Hai bên đánh nhau bất phân thắng bại tới hai mươi hiệp thì Bát Giới nhảy vào trợ chiến, yêu tinh mới chịu thua.
Tuy nhiên, việc giao chiến ngoài thực lực thì còn phải kể đến nhiều điều kiện bên ngoài. Ô Kê tinh giao phong với Ngộ Không là ở tình trạng tâm lý không tốt vì mới bị phát hiện sự giả mạo, mà nước Ô Kê lại không phải sào huyệt của nó. Còn Sư Đà tinh có hai huynh đệ võ nghệ cao cường bên cạnh, chưa kể tới mấy trăm vạn tiểu yêu sau lưng.
4. Nếu là một, tại sao Ngộ Không chẳng nhận ra?
Một câu hỏi rất hợp lý được đặt ra là nếu Ô Kê tinh chính là Sư Đà tinh thì tại sao Tôn Ngộ Không lại không nhận ra nó? Thực ra đáp án rất đơn giản: Ở nước Ô Kê, Ngô Không chưa từng thấy mặt mũi yêu quái mà chỉ thấy nó biến thành Quốc vương:
Ma vương ngồi trên điện Kim Loan, nghe Hành Giả nói thế, sợ quá, tim đập thình thịch, mặt đỏ bừng bừng, vội vàng co cẳng định chạy, khốn nỗi trong tay không có binh khí, quay đầu nhìn thấy viên Trấn điện tướng quân, bên hông đeo lưỡi bảo đao đã bị Hành Giả dùng phép định thân, làm cho đứng ngây như tượng, bèn chạy tới cướp thanh bảo đao, rồi bay vụt lên mây chạy mất.
Và thấy nó biến thành Đường Tăng:
Đánh nhau được vài hiệp, yêu ma không chống nổi, vội vàng quay đầu theo đường cũ trốn vào thành, xông đến trước thềm ngọc, nơi các quan văn võ đang đứng, lắc người một cái, biến thành một người giống hệt Đường Tam Tạng, cũng khoanh tay.
Cuối cùng nhìn thấy chân thân sư tử của nó:
Bồ tát rút chiếc kính chiếu yêu trong tay áo ra soi rõ nguyên hình yêu quái.
Từ đầu tới cuối chưa từng thấy yêu quái lộ ra bản mặt yêu quái của nó để Ngộ Không có thể nhận biết.
5. Dường như Sư Đà tinh có biết Ngộ Không?
Đây cũng là một chi tiết khá thú vị. Nếu so sánh với các yêu quái khác trên đường đi, hầu như chúng chỉ e ngại Ngộ Không do cái hung danh đại náo thiên cung ngày xưa. E ngại chứ không sợ hãi, con dùng mưu cứ dùng mưu, con dùng sức cứ dùng sức, để đua tranh với Tôn Đại thánh. Nhưng Sư Đà tinh thì ngay khi hay tin Ngộ Không tới, thì có phản ứng rõ rệt. Đầu tiên là cảnh báo cho toàn bộ tiểu yêu đi tuần phải đề phòng Tôn Hành Giả. Hồi 74 chép tên Tiểu toàn phong vừa đi vừa lẩm bẩm: “Bọn đi tuần núi chúng ta phải cẩn thận đề phòng Tôn Hành Giả. Hắn hay biến thành nhặng xanh lắm!” thể hiện việc ấy.
Bọn tiểu yêu bị hù mà sợ đến nỗi Ngộ Không dùng lời dọa mà một vạn yêu quái bên ngoài “Nguyên bọn này đều là lang trùng hổ báo, thú chạy chim bay, bọn chúng reo lên ầm ĩ rồi chạy tản đi cả.”
Rồi bản thân Sư Đà tinh nghe báo về Ngộ Không cũng tim đập chân run: “Các chú ạ, theo tôi thì không nên động vào Đường Tăng. Đồ đệ của hắn thần thông quảng đại, lại có dự phòng trước, mài gậy đánh chúng ta, biết làm thế nào bây giờ.”
Nên biết Sư Đà tinh không phải yêu quái tầm thường, chỉ vì không được Vương Mẫu mời dự tiệc Bàn đào mà muốn tranh với thiên đình, “bị Thượng Đế sai mười vạn thiên binh xuống đánh. Đại vương bèn biến hóa pháp thân, há miệng thực to như cái cổng thành cố sức nuốt một miệng. Thiên binh sợ quá không dám giao phong, đóng chặt cửa Nam Thiên lại”.
Tôn Ngộ Không và Sư Đà tinh cùng từng đại nào thiên cung, cùng một mình chống lại mười vạn thiên binh, thì lẽ đâu Sư Đà tinh lại quá khiếp sợ Ngộ Không đến vậy. Phải chăng vì đã từng bại trận dưới tay Ngộ Không nên yêu quái mới kinh cung chi điểu tới vậy.
