Chúng ta đã đi gần hết cuốn sách để độc giả có thể cảm nhận được rằng, bản thân bộ tiểu thuyết Tây Du Ký được viết để ám chỉ các sự kiện lịch sử diễn ra ở thời nhà Minh. Phần Đại náo Thiên cung, tác giả lấy Tôn Ngộ Không để ngầm chỉ Chu Đệ cướp ngôi Kiến Văn đế; và phần Thỉnh kinh, tác giả ví von hành trình này với các chuyến Hạ Tây dương của Trịnh Hòa thời Minh Thành tổ, đồng thời đan xen các sự kiện xảy ra ở thời Gia Tĩnh để mỉa mai chỉ trích vị Hoàng đế này.
Không chỉ dừng ở hai vị Hoàng đế ấy, Tây Du Ký còn không ít lần trực tiếp đả kích vị Thái tổ lập quốc của nhà Minh - Chu Nguyên Chương. Với việc Chu Nguyên Chương từng có thời gian làm sư ở chùa Hoàng Giác và tham gia Hồng cân quân (đạo quân đội khăn đỏ) của Quách Tử Hưng chống lại quân Nguyên, tác giả đã khéo léo cài câu cắm chữ để thóa mạ vị Hoàng đế này.
1. Ông tổ Địa tiên Trấn Nguyên tử
Trấn Nguyên Tử hoàn toàn không phải một nhân vật của Đạo giáo hay có xuất hiện trong tín ngưỡng dân gian mà chỉ là nhân vật hư cấu trong Tây Du Ký. Hồi 24 mô tả về vị tiên này như sau: “Tòa núi này tên gọi là Vạn Thọ sơn, trong núi có một ngôi quán, gọi là Ngũ Trang quán, trong quán có một tiên ông, đạo hiệu là Trấn Nguyên Tử, hỗn danh là Dữ Thế Đồng Quân.”
Vạn Thọ thường là câu chúc tụng “vạn thọ vô cương” dành cho Hoàng đế. Minh thập tam lăng mà Thành tổ cho xây cất lăng của mình ban đầu tên là Hoàng Thổ Sơn, xây lăng rồi đổi thành Thiên Thọ Sơn. Nhưng lăng của Chu Nguyên Chương thì theo sử sách ghi chép đã có trước đó, được xây cất ở Chung Sơn - Nam Kinh. Mặc dầu vậy, trong dân gian truyền lại một truyền thuyết rằng Thái tổ vốn sát nghiệp rất nặng nên sợ hậu thế quật mồ mả mình lên, nên Hiếu lăng ở Nam Kinh chỉ táng một mình Mã Hoàng hậu để che mắt thiên hạ. Còn bản thân mình thì cho tâm phúc táng ở Vạn Thọ Sơn - Bắc Kinh. Cũng có thể người dựng nên truyền thuyết này muốn hợp lý hóa thân phận của Yên vương Chu Đệ bấy giờ đang quản lĩnh Bình Bắc. Tác giả Ngô Thừa Ân đã dùng cái tên Vạn Thọ Sơn để ám chỉ truyền thuyết này.
Về cái tên Trấn Nguyên Tử - có thể hiểu là vị “Trấn áp nhà Nguyên” - chính là chỉ Chu Nguyên Chương dẹp nhà Nguyên mở ra nhà Minh. Chưa hết, tác giả lại sợ hậu thế mê mờ bèn chua thêm hỗn danh “Dữ Thế Đồng Quân” - ngang với quân vương chốn thế gian.
Đại điện trong Ngũ Trang Quán được tả rằng: “Bên trong chỉ thấy trên tường treo một bức đại tự thêu hai chữ Thiên Địa thật to bằng chỉ ngũ sắc. Giữa điện đặt một chiếc hương án sơn son thếp vàng, trên bày chiếc bình hương bằng vàng, bên cạnh có đủ cả hương nến.”
Đạo gia thường thờ trời, thờ Tam thanh, thờ Tổ sư chứ không thấy thờ đất. Thờ hai chữ Thiên Địa là ngầm chỉ bậc cai trị nhân dân ở giữa khoảng trời đất, tức là Hoàng đế. Bởi là Hoàng đế nên đặc sản của Ngũ Trang Quán có bề ngoài “tựa đứa bé mới sinh chưa đầy ba ngày, tứ chi hoàn toàn, ngũ quan đủ cả”.
Hôm ấy, Trấn Nguyên Tử được gọi tới nghe giảng về Hỗn nguyên đạo quả, bốn chữ này có thể được hiểu là “thành quả của việc lật đổ nhà Nguyên”.
Lại nữa, tuyệt chiêu của Trấn Nguyên Tử là gì? Xin thưa là Tụ lý càn khôn, bao nhiêu anh hùng thiên hạ thu sạch vào tay áo, chẳng phải bản lĩnh đế vương lập quốc đó ư?
Vậy tới đây ta có thể kết luận Trấn Nguyên Tử là nhân vật mà tác giả hư cấu ra để ám chỉ Chu Nguyên Chương. Rồi bằng cách xây dựng tính cách nhân vật nhỏ mọn, tráo trở cùng với các diễn tiến của câu chuyện để thống mạ, nguyền rủa Chu Nguyên Chương.
Tôn Ngộ Không quật đổ cây nhân sâm, khiến Thanh Phong Minh Nguyệt than thở: “Làm chết cây hoàn đơn trong quán Ngũ Trang, dòng dõi nhà tiên ta thế là đứt tuyệt!”
Cây nhân sâm ấy ví như nhân tâm, nhân tâm bị quật đổ thì Ngộ Không có mời tới Phúc Lộc Thọ cứu cũng vô ích, mời Đế quân cũng vô ích, mời tiên nhân cũng vô ích mà thôi.
Không chỉ vậy, nhân vật Trấn Nguyên Tử còn được khắc họa tiểu nhân ti bỉ vô song. Trọng nhau thì gọi cố nhân, trở mặt là thành người tù, sẵn sàng dùng roi da rồng quất cho tan thịt nát da. Tính khí nhỏ nhen bắt ne bắt nẹt từ việc “Mi đã trốn chạy thì thôi, cớ sao dám trói mấy cây liễu ở đây, mạo tên điền thế?” rồi lại “Mi chạy thì thôi, sao được làm hư bếp của ta?” Nhưng khi có chút lợi ích thì lật mặt nhanh hơn lật tay: “Nếu nhà ngươi có phép thần thông chữa cây sống lại, ta sẽ kết là anh em với ngươi”, mà với người anh em kết giao năm trăm năm là Đường Tăng bị lờ đi không thương tiếc.
Không chỉ vậy, Tây Du Ký còn vạch trần điều Chu Nguyên Chương kiêng kỵ nhất: khoảng thời gian cạo đầu làm sư. Ban đầu, Trấn Nguyên Tử gọi hòa thượng Đông Thổ là cố nhân: “Ngài đã từng tự tay mời trà ta, kính trọng ta. Từ đấy ta coi như bạn cũ.” Nguyên văn cụm “kính trọng ta” này là “Phật tử kính ngã” ấy là ngầm nhận mình cũng xuất thân từ Phật môn.
2. Trưởng giả Khấu Hồng phủ Đồng Đài
Hồi 96, kể về việc bốn thầy trò Đường Tăng tới phủ Đồng Đài, làm khách ở nhà Khấu viên ngoại. Ngay từ khi bước chân qua cửa, tác giả đã gài ngay một mật ngữ, đó là cách xưng hô của gia nhân với Khấu viên ngoại: “Chúa công - ĐÀ”, chữ “chúa công” này còn được nhắc lại vài lần trong cố sự, rõ là muốn nhấn mạnh Khấu viên ngoại là nhân vật được dùng để ám chỉ một nhân vật lừng lẫy, các bản dịch đều chuyển thành “ông chủ”.
Hãy xem Khấu viên ngoại tự giới thiệu về mình: “Đệ tử tên gọi là Khấu Hồng, tên chữ là Đại Khoan, sống thừa sáu mươi tư tuổi. Từ năm bốn mươi tuổi đã xin hứa nuôi chay vạn nhà sư, thì mới làm lễ viên mãn. Nay đã nuôi được hai mươi bốn năm…”
Ở đây tác giả chơi chữ Khấu Hồng (#), Khấu là kẻ cướp, Hồng là niên hiệu Hồng Vũ của Minh Thái tổ, quân giặc cướp Hồng Vũ. Mà chữ Hồng này đồng âm với chữ Hồng (ŁI) màu đỏ. Khấu Hồng tức Hồng khấu - trực chỉ đám giặc cướp Hồng cân quân. Lại sợ người đọc không hiểu, còn dẫn thêm hai người con Khấu Lương, Khấu Đống, Lương Đống há không phải chỉ trụ cột chốn triều đình sao? Dĩ nhiên tác giả không quên thòng thêm chữ Khấu, Lương Đống trào đình thảy đều là phường đạo tặc.
Lại nữa, mượn lời ông hàng xóm mà kể về Khấu Hồng: “Bố ông ấy là Khấu Minh, bấy giờ có tới nghìn mẫu ruộng, phát canh thu tô, thu lợi quá đáng.” Khấu Minh ám chỉ triều nhà Minh là đám giặc cướp, lại tô thuế cao quá đáng.
Rồi kể tiếp: “Năm hai mươi tuổi, cụ Minh mất. Ông ấy nắm cả cơ nghiệp, nhưng thực ra ông ấy cũng gặp vận may.”
Năm mười lăm tuổi, lần lượt cha, mẹ, anh trưởng của Chu Nguyên Chương mất, gia đình ly tán, Chu Nguyên Chương phải vào chùa Hoàng Giác, quy y làm chú tiểu. Năm mười bảy tuổi, bởi nạn đói hoành hành nên ông phải bỏ chùa tha hương cầu thực. Đến năm hai mươi tuổi thì lại quay về chùa Hoàng Giác làm sư. Ba năm chu du thiên hạ đã khiến ông mở rộng tầm mắt, nhìn nhận được các chuyển biến của xã hội cuối thời Nguyên. Câu thuật trong Tây Du Ký là chỉ mốc thời gian này của Chu Nguyên Chương.
Ông cụ lại kể: “Lấy vợ là con gái ông Trương Vượng, lúc ở nhà gọi là cô Xuyên Châm. Cô này cũng có số vượng phu. Từ ngày về nhà chồng, cày cấy càng bội thu, tô tức càng nẩy nở, buôn bán cái gì cũng có lãi, làm ăn gì cũng ra tiền, dần dà gia tư cũng tới ức vạn.” Trong lịch sử thì Chu Nguyên Chương lấy con gái nuôi của thủ lĩnh Hồng cân quân Quách Tử Hưng, sau khi Quách chết, Chu kế thừa vị trí đó mà dần nên sự nghiệp. Vượng với Hưng đồng nghĩa. Còn tên người vợ là Xuyên Châm, chỉ việc thêu thùa, nghĩa là Tú (繡), đồng âm với Tú (秀), tên Tú Anh của Mã Hoàng hậu được ghi nhận trong dã sử và các tiểu thuyết. Cũng bởi Mã Hoàng hậu vốn chân to, bị dân gian đặt cho hỗn danh là Mã Đại Cước, nên ở cố sự này, tác giả viết Ngộ Không “Bèn bay lên giữa không trung, đổi pháp thân, thò một chân xuống, giẫm lung tung giữa công đường”, cụm “thò một chân xuống” nguyên văn là “thân hạ nhất chích đại cước”. Nhắc tới “đại cước” là để giễu cợt Mã Hoàng hậu.
Tiếp đến là: “Tới năm bốn mươi tuổi, ông ấy lại hồi tâm làm thiện, nuôi cơm một vạn nhà sư”. Năm Chu Nguyên Chương bốn mươi tuổi chính là thời điểm Chu Nguyên Chương lên ngôi Hoàng đế.
Sau 24 năm (tức thời điểm Tây Du Ký nhắc tới) tương đương năm 1392 của Chu Nguyên Chương, là năm Ý Văn Thái tử Chu Tiêu mất. Chu Tiêu là cha của Kiến Văn đế. Hẳn là Tây Du Ký dùng việc Khấu Hồng chết đi sống lại để chỉ việc Thái tử của Minh Thái tổ chết, ngôi báu về sau truyền tới tay Hoàng thái tôn.
Chi tiết cuối cùng được nhắc tới về cuộc đời của Khấu viên ngoại là việc ông ta được Địa Tạng Bồ tát ban cho thêm một giáp tuổi thọ. Câu chuyện này không liên quan tới bản thân Chu Nguyên Chương, mà trực tiếp viết về một nhân vật cực kỳ thân cận với họ Chu: Đó là Lưu Bá Ôn.
Lưu Bá Ôn trong dã sử được tôn là vị quân sư số một của Chu Nguyên Chương, địa vị giống như Gia Cát Lượng với Lưu Bị vậy. Trong trận đại chiến giữa quân Chu Nguyên Chương với quân Trần Hữu Lượng ở hồ Bà Dương, quân sư Lưu Bá Ôn ốm nặng. Tự biết thọ mệnh đã hết, ông liền học theo Gia Cát Lượng làm phép Thất tinh đăng tục mệnh. Kết quả là được kéo dài thêm một kỷ (mười hai năm) tuổi thọ. Gia Cát Lượng và Lưu Bá Ôn được truyền thuyết dân gian coi là hai danh nhân từng dùng phép Thất tinh đăng này để xin thêm dương thọ, Gia Cát Lượng thất bại, còn Lưu Bá Ôn thành công.
