Sự việc xảy ra ở nước Chu Tử là một đòn trực chỉ Hoàng đế Gia Tĩnh triều Minh. Chữ Tử (紫) đồng âm với chữ Tử (子) chỉ con cái. Nước Chu Tử là nước của dòng tộc họ Chu, quốc tính triều nhà Minh. Ở hồi 68 này, tác giả sử dụng các chữ “nội thần của Tư lễ giám”, “Cẩm y hiệu úy” đều là các đặc trưng của nhà Minh.
Những gì Tây Du Ký thuật lại thực chất là ngầm chỉ Hoàng đế Gia Tĩnh và sự kiện Nhâm Dần cung biến.
1. Trại Thái Tuế
Theo Đạo giáo thì Thái tuế là tượng của vua, thống lĩnh chi thần. Thái tuế chính là chỉ Hoàng đế. Ở Chu Tử xuất hiện một vị Quốc vương và một vị Trại Thái tuế, tuy hai mà một, ám chỉ Hoàng đế Gia Tĩnh quá mê muội Đạo giáo nên song song với một vị vua trên triều đình thì còn phát sinh một vị vua trong Đạo giáo nữa.
Sào huyệt của Trại Thái Tuế ở núi Kỳ Lân, động Giải Trãi, đây là ám chỉ Thiên Nhất Môn. Điện Khâm An vốn không có tường bao, đến đời Gia Tĩnh đế, dùng điện này để tự mình tu tập, phụng sự Đạo giáo. Bởi vậy mà cho xây dựng tường bao và đặt cổng Thiên Nhất để ngăn cách với các cung điện khác trong nội cung. Bên ngoài cổng Thiên Nhất, cho đặt một đôi giải trãi bằng đồng. Giải trãi vốn khá giống kỳ lân, chỉ khác nhau là trên đầu giải trãi chỉ có một sừng, còn kỳ lân có hai sừng. Tác giả dùng “núi Kỳ Lân động Giải Trãi” để chỉ đối tượng đồng giải trãi.
Ở hồi 70, lại mượn lời tiểu yêu Hữu Lai Hữu Khứ mà mắng Trại Thái tuế:
“Lão đại vương nhà mình thực độc ác! Ba năm trước đã tới nước Chu Tử cưỡng đoạt Kim Thánh hoàng hậu, nhưng đến nay vẫn vô duyên chẳng được nằm kề, chỉ khổ những cô cung nữ đội vò thôi. Hai cô đến cũng bị giết chết. Bốn cô đến cũng bị giết chết. Năm kia bắt, năm ngoái bắt, năm nay lại bắt… Đại vương ta mà dùng khói lửa, cát bay thì vua tôi trăm họ nước ấy ắt chẳng còn sống sót một mống.”
Gia Tĩnh đế vì luyện đan bằng hồng diễn (tức máu kinh nguyệt) của phụ nữ nên liên tiếp cho tuyển con gái thường dân nhập cung. Lại bắt dùng thuốc để xuất nhiều hồng diễn khiến hơn hai trăm cung nữ do mất quá nhiều máu mà chết. Tây Du Ký mỉa mai rằng “chỉ khổ những cô cung nữ đội vò thôi. Hai cô đến cũng bị giết chết. Bốn cô đến cũng bị giết chết. Năm kia bắt, năm ngoái bắt, năm nay lại bắt”. Cung nữ đội vò, nguyên văn “cung nữ đỉnh hàng - EKJHI”, đỉnh hàng còn có nghĩa là “gánh trách nhiệm”.
Khói, lửa, cát bay là do bảo bối ba chiếc lục lạc của Trại Thái Tuế phóng ra, đây lại là một ẩn dụ về việc luyện đan, bởi Gia Tĩnh mê luyện đan mà “vua tôi trăm họ nước ấy ắt chẳng còn sống sót một mống”.
Với việc đem Trại Thái Tuế để ám chỉ Gia Tĩnh đế, Ngô Thừa Ân đã gián tiếp mắng vị Hoàng đế này chỉ là con “sấu lông vàng” - một loài chó. Tô Như
2. Kim Thánh nương nương và Nhâm Dần cung biến
Vua nước Chu Tử có ba vị Hoàng hậu: “Quả nhân không gọi như vậy, mà gọi chính cung là Kim Thánh cung, đông cung là Ngọc Thánh cung và tây cung là Ngân Thánh cung. Hiện chỉ có hai hoàng hậu Ngân, Ngọc ở trong cung mà thôi.”
Tương ứng với Gia Tĩnh đế, từng có ba vị được phong Hoàng hậu là Hiếu Khiết Hoàng hậu họ Trần mất sớm, Hoàng hậu họ Trương bị phế, và cuối cùng là Hoàng hậu họ Phương tức Hiếu Liệt Hoàng hậu. Gia Tĩnh đế sủng ái Tào thị và Vương thị ở cung Dục Khôn nên ghẻ lạnh Phương Hoàng hậu. Tây Du Ký xây dựng tình tiết này thành yêu quái Trại Thái Tuế bắt Kim Thánh nương nương.
Trong Nhâm Dần cung biến, Gia Tĩnh đế bị đám cung nữ Dương Kim Anh thắt cổ tới tắt thở, tuy được Phương Hoàng hậu tới cứu kịp thời, nhưng tình trạng cũng nguy kịch tới mức nguy không dám bốc thuốc. Mãi sau, quan Thái y là Hứa Thân mới liều mạng cắt thuốc, sử chép “giờ Thìn phục thuốc, giờ Mùi vua kêu lên một tiếng, hộc ra mấy thăng máu bầm rồi mới nói được”. Chi tiết này được Tây Du Ký viết lại qua chính lời kể của Quốc vương “Giờ đây sau khi uống linh đơn của thần tăng, nôn ra vài bãi, tống ra toàn những thứ đã tích chứa từ ba năm về trước, bây giờ cơ thể cảm thấy nhẹ nhõm, tinh thần cảm thấy thư thái như xưa.”
Cũng trong Nhâm Dần cung biến, Phương Hoàng hậu được cung nữ là Trương Kim Linh mật báo nên kịp thời tới cứu Gia Tĩnh đế, lại nhân Hoàng đế chưa qua cơn bạo bệnh nên giả truyền thánh chỉ, giết sạch cung nữ ở Dực Khôn cung cùng cả hai vị đối thủ Đoan phi và Ninh tần. Gia Tĩnh đế sau khi hay biết Đoan phi bị chết oan, nhưng cũng đành ẩn nhẫn cam chịu vì Phương Hoàng hậu có công cứu giá. Tuy nhiên, sách Thập tam triều di sử của Hà Kiều Viễn đời Minh kể rằng, năm năm sau cung Khôn Ninh bị cháy, khiến Phương Hoàng hậu chết cháy. Sử sách chép lại là Hoàng hậu ốm chết, được ban thụy là Hiếu Liệt. Nhưng dã sử truyền rằng khi cung Khôn Ninh cháy, các thái giám và thị vệ muốn cứu hỏa lại bị Gia Tĩnh đế ngăn cản để trả thù cho Đoan phi. Đó là lý do mà Tây Du Ký viết khi Trại Thái Tuế đòi hiến Kim Thánh Nương nương, Quốc vương “lo nước thương dân, không biết làm thế nào, bèn đưa Kim Thánh cung ra ngoài đình Hải Lựu, thế là ầm một tiếng, nàng bị yêu tinh cắp đi mất.”
Sau Nhâm Dần cung biến, Gia Tĩnh đế không lên triều mà ẩn cư tại Tây Uyển. Cũng như Tây Du Ký mô tả Quốc vương nước Chu Tử làm lầu tránh yêu ở vườn Thượng Uyển.
Một chi tiết không thể bỏ qua là lời tự sự than khóc của Kim Thánh Nương nương, trong đó có bốn câu:
Sai lai trưởng lão tài thông tín,
Kinh tán giai nhân nhất mạng vong.
Chỉ vi kim linh nan giải thức,
Tương tư hựu bỉ cựu thì cuồng
Bản Như Sơn dịch:
Bắn tin sai trưởng lão vào
Dè đâu duyên cũ ước ao hỏng rồi
Chỉ vì hột nhạc kia thôi
Tương tư nay lại gấp mười ngày nao!
Bản Thụy Đình dịch:
Tới nơi trưởng lão tin vừa biết,
Tan tác duyên lành mạng đã bương
Chỉ bởi nhạc vàng không hiểu rõ
Tương tư chẳng khác buổi xưa cuồng.
Rõ ràng nguyên tác nhắc tới “giai nhân nhất mạng vong”, nếu giai nhân là chỉ đám cung nữ thì trước sau tới tám người đã bị yêu quái bắt và hại chết rồi. Án theo cố sự năm Nhâm Dần thì một mạng này là chỉ Đoan phi Tào thị chết oan. Câu sau“kim linh nan giải thức” là cách chơi chữ, “kim linh” ám chỉ việc cung nữ Trương Kim Linh, người đã mật báo âm mưu ám sát Gia Tĩnh với Phương Hoàng hậu, và “giải thức” là “giải thích”. Tựu trung ba câu thơ này nghĩa là “sự việc Kim Linh khó giải thích, khiến một giai nhân phải mất mạng, mà nỗi tương tư lại càng mãnh liệt hơn xưa.” Nỗi tương tư ấy là ám chỉ ngày xưa Gia Tĩnh sủng ái Đoan phi và Ninh tần mà lạnh nhạt với Phương hậu, sau Nhâm Dần cung biến, tình nghĩa lại càng lạnh nhạt hơn.
