Năm 1398, Minh Thái tổ băng, truyền ngôi cho cháu là Kiến Văn đế (còn gọi là Huệ đế). Kiến Văn đế ở ngôi được bốn năm thì Yên vương Chu Đệ vốn là con thứ của Minh Thái tổ khởi binh tạo phản, phế Kiến Văn mà tự lên ngôi Hoàng đế. Loạn Tĩnh Nan được tái hiện trong Tây Du Ký bằng bút pháp ẩn giấu cao tuyệt của tác giả Ngô Thừa Ân.
1. Bốn vạn con khỉ
Ở hồi 3, Tây Du Ký chép về số khỉ ở Hoa Quả Sơn:
“Hôm sau, Hầu vương lại bày doanh trại như cũ, tập hợp hơn bốn vạn bảy nghìn con khỉ, từ sáng sớm đã làm kinh động các yêu quái muông thú khắp núi.”
Ở hồi 27, Ngộ Không cũng nhắc lại:
“Chẳng giấu gì sư phụ, năm trăm năm trước, lão Tôn nổi tiếng anh hùng ở động Thủy Liêm, núi Hoa Quả, thu phục yêu ma bảy mươi hai động, trong tay có bốn vạn bảy nghìn tiểu yêu”.
Con số bốn vạn bảy ngàn con khỉ hẳn là không nhầm lẫn. So sánh với binh lực Yên vương, Minh sử quyển 142 chép về Trương Bính là Bắc Bình Bố chính sứ và Tạ Quý là Bắc Bình Đô chỉ huy sứ có “bảy vệ và đồn điền quân sĩ”, khi biết Yên vương muốn tạo phản, hai người định đem binh tới bắt. Việc bị lộ, Yên vương dùng kế bắt Trương Bính và Tạ Quý đem giết. Số quân Bắc Bình này rơi vào tay Chu Đệ. Theo binh chế thời Minh, một vệ là 5.600 binh, bảy vệ là 39.200 binh, cộng thêm đồn điền quân sĩ và tư binh của Yên vương phủ hẳn là không sai biệt lắm con số bốn vạn bảy ngàn. Tây Du Ký mô tả Tôn Ngộ Không đánh bại Hỗn Thế Ma vương rồi tập hợp hơn bốn vạn quân dưới tay hẳn là ám chỉ sự việc giết Trương Bính, Tạ Quý đoạt binh này.
2. Xưng vương xưng tổ
Ở hồi 4, khi biết chức quan Bật mã ôn chỉ là kẻ chăn ngựa, Ngộ Không đùng đùng nổi giận mắng rằng: “(nguyên văn) Lão Tôn tại na Hoa Quả Sơn, xưng vương xưng tổ”. Thông thường chúng ta hay thấy các cụm từ “xưng vua xưng chúa”, “xưng vương xưng tướng”, “xưng vương xưng bá”, “xưng đế xưng vương”… chứ “xưng vương xưng tổ” quả thực rất hiếm. Các dịch giả Việt Nam cũng bối rối với cụm từ này nên bản Như Sơn dịch thoát đi: “Lão Tôn này ở động núi Hoa Quả, xưng vua xưng chúa”; bản Thụy Đình bám sát nghĩa hơn, nhưng đổi là: “Lão Tôn ở núi Hoa Quả đương làm vua, làm cha”. Thực ra Tây Du Ký dùng sự việc Tôn Ngộ Không đại náo Thiên cung để ám chỉ sự kiện lịch sử Loạn Tĩnh Nan. Chu Đệ trước được phong Yên vương, sau khi lên ngôi rồi mất được đặt miếu hiệu Thái tông, tới đời Gia Tĩnh thì cải là Thành tổ. Ngoại trừ vị Hoàng đế dựng nên triều Minh là Chu Nguyên Chương có miếu hiệu chữ tổ (Thái tổ) thì chỉ có một mình Chu Đệ được đặt miếu hiệu chữ tổ mà thôi. Do vậy tác giả để Ngộ Không nói “xưng vương xưng tổ” là nghĩa như vậy.
Cũng cái ý ám chỉ Chu Đệ cướp ngôi này mà khi Ngọc Hoàng Thượng Đế mời Phật tổ Như Lai tới hàng phục yêu hầu, Ngộ Không mạnh mẽ nói “Thường có câu: Làm vua phải luân chuyển, sang năm đến lượt ta.”
3. Na Tra Thái tử
Năm 1399, Yên vương Chu Đệ khởi binh tạo phản, Kiến Văn đế sai Cảnh Bính Văn dẫn quân thảo phạt bị thua, sai tiếp Lý Cảnh Long làm nguyên soái điều thêm quân tới đánh, lại thua nữa. So sánh với trường đoàn Thác Tháp Thiên Vương Lý Tịnh sai Cự Linh Thần và Na Tra Thái tử hai phen đánh nhau với Ngộ Không đều thua, thì khá tương đồng.
Lý Cảnh Long khi ấy mang hàm Thái tử Thái phó, chính là con trai của Đại tướng Lý Văn Trung. Lý Văn Trung khi mất được tặng tước Kỳ Dương vương, đặt thụy là Võ Tịnh. Tây Du Ký đã dùng Thiên Vương Lý Tịnh để ngầm chỉ một vị Vương gia tên Lý Võ Tịnh, rồi từ đó dắt tới Thái tử Lý Na Tra chính là ẩn dụ về Thái tử Thái phó Lý Cảnh Long.
Sau khi Yên vương tấn công vào Nam Kinh, chính Lý Cảnh Long là người mở cửa thành đón quân Yên nên được Minh Thành tổ trọng dụng, gia phong Đặc tiến Quang lộc Đại phu, Tả trụ quốc, Thái tử Thái sư. Trong Tây Du Ký, trên con đường thỉnh kinh, Tôn Ngộ Không cũng vài lần nhờ cậy tới sự giúp đỡ của Na Tra Thái tử.
4. Tề Thiên Đại thánh
Sau khi Lý Cảnh Long bại trận, Kiến Văn đế theo kiến nghị của Hoàng Tử Trừng muốn nghị hòa cùng Yên vương nhưng bất thành. Tháng Năm năm Kiến Văn thứ 4, Hoàng đế phái Khánh Thành Quận chúa là chị họ của Yên vương, tới doanh sư quân Yên nghị hòa, đề nghị cắt đất phân chia nam triều, bắc triều. Tây Du Ký dùng danh hiệu Tề Thiên Đại thánh để ám chỉ cố sự Kiến Văn đế muốn đặt Bắc triều của Yên vương ngang bằng với Nam triều của mình. Cũng giống như Yên vương Chu Đệ trong lịch sử, Tôn Ngộ Không rốt cuộc vẫn đánh vào Linh Tiêu bảo điện, đòi thay thế Ngọc Hoàng Thượng Đế.
5. Một ngàn bảy trăm năm mươi kiếp
Hồi 7 chép lời của Phật tổ nói về Ngọc Hoàng Thượng Đế:
“Thượng để tu hành từ nhỏ, trải qua một nghìn bảy trăm năm mươi kiếp. Mỗi kiếp là mười hai vạn chín nghìn sáu trăm năm.”
“Mười hai vạn chín nghìn sáu trăm năm” theo Lý học đại sư Thiệu Ung đời Tống là chu kỳ vạn vật bắt đầu lại từ đầu. Nói thì xa xôi mờ mịt, kỳ thực Tây Du Ký dùng để ám chỉ một lần mặt trời mọc rồi lặn mà thôi. Một ngàn bảy trăm năm mươi kiếp tương ứng với khoảng thời gian 1.750 ngày, tương đương với 4 năm và 9 tháng.
Mùa thu năm 1397, Minh Thái tổ ốm nặng, sau đó Hoàng Thái tôn (sau này lên ngôi, tức là Kiến Văn đế) nhiếp chính. Tháng Sáu năm 1398, Hoàng Thái tôn đăng cơ, đến tháng Sáu năm 1402, Yên vương Chu Đệ lên ngôi ở Nam Kinh. Tính từ khi Kiến Văn nhiếp chính đến tháng Sáu năm 1402 cũng chừng 4 năm lẻ 9 tháng, phù hợp với con số 1.750 ngày. Tôn Ngộ Không đòi thay Ngọc Hoàng Thượng Đế chính là ẩn dụ của Loạn Tĩnh Nan, Yên vương Chu Đệ khởi loạn thay thế Kiến Văn đế.
