(Có và định cái ý hướng)

33. – Yên vui, thư nhàn là thứ thuốc độc, không nên quyến luyến ham mê. Tả-truyện

34. – Tà làm mỏ con gà, còn hơn làm đít con trâu. (làm nhỏ mà làm thầy, còn hơn làm to mà làm đầy tớ). Chiến-quốc sách

35. – Tài giai nên ngang dọc trời đất, không nên quanh quẩn xó nhà. Triệu-Ôn

36. – Cây chi, cây lan tuy mọc chỗ rừng vắng mà hoa vẫn thơm ; người quân-tử theo lẽ phải, làm điều hay, tuy gặp khốn cùng, mà tiết hạnh vẫn không đổi. Gia-ngữ

37. – Kẻ trông mong vào người thì không được chắc ; kẻ nhờ cậy vào người thì không được lâu. Hàn-thi ngoại-truyện

38. – Người có chí thì việc gì cũng nên. Hán-Quang-Vũ

39. – Gây dựng cho nên, khó hơn lên giời ; phá hoại cho hỏng, dễ như đốt lông. Liêu-Tì

40. – Của chứa nghìn vạn, không bằng nghề mọn trong tay. Nhan-thị gia-huấn

41. – Người sinh ở đời, không có một ít nghị luận hay, một ít công-nghiệp tốt, suốt ngày chỉ ăn no, mặc ấm, mà không dụng tâm [1] thì khác gì loài vật. Tô-Tử-Do

42. – Mắt không theo người trôgn, tai không theo người nghe, miệng không theo người nói, mũi không theo người ngửi. Nguyên-Kết

43. – Lâu nay đời vẫn làm đắm-đuối loài người cái « chí » của ta là cái để độ thân ta, mà sóng gió không thể xiêu-dạt vùi-dập ta được. Chúc-vô Công

44. – Giời có thể cho người ta được mùa ; không có thể cày cấy hộ được. Ngụy-Liễu-Ong

45. – Ở đời có ba điều đáng tiếc : một là hôm nay bỏ qua, hai là đời này chẳng học, ba là thân này nhỡ hư. Chu-Hi

46. – Trên thì giời, dưới thì đất, người ta ở khoảng giữa ; làm người có ra người thì mới không uổng. Chu-Hi

47. – Tuổi trẻ không gắng sức, già cả những ngậm-ngùi. Cổ-thi

48. – Làm người nên tự lập [2], tự trọng [3], không nên bước theo gót người [4], nói theo miệng người [5]. Lục-Cửu-Uyên

49. – Cắn chặt răng để chịu thiệt, đứng vững bước để làm người (có lượng và có gan). Cổ-ngữ

50. – Tài giai nên đỉnh đạc đứng ở cõi-đời. Ngô-Dụng-Trai

51. – Đối với người đời xưa mà chịu thua kém, là không có chí ; đối với người đời nay mà không bao dong, là không có lượng. Lưu-Cao

52. – Người không có chí, như thuyền không lái, như ngựa không cương, trôi dạt lông-bông, không ra thế nào cả. Vương-Thú-Nhân

53. – Học để mà thích học thì khó, làm để mà hết sức thì khó, xấu-hổ để mà biết xấu hổ thì khó. Vương-Thuyền-Sơn

54. – Những việc nghĩa, nên làm, sức đủ làm, bụng muốn làm ; vì bè bạn, vợ con gàn trở, mà thôi không làm, thế là người vô chí. Lã-Khôn

55. – Nghèo không xấu, nghèo mà không có chí mới là xấu ; hèn không đáng ghét, hèn mà không có tài mới đáng ghét ; già không nên than thở, già mà sống thừa mới đáng than thở, chết không nên bi ai, chết mà vô bổ mới đáng bi ai. Lã-Khôn

56. – Chúng ta sinh sau cổ-nhân, nên làm con cháu cổ-nhân, chẳng nên làm tôi tớ cổ-nhân. Ngụy-Hy

57. – Phàm lúc nguy cấp, chỉ nên trông cậy những điều của mình, không nên trông cậy những điều của người. Tăng-quốc-Phiên

❀ ❀ ❀

[1] Dụng tâm : Để bụng, để chí làm việc gì.

[2] Tự lập : Tự mình lập lấy thân mình ; không bá-bạ nương tựa vào người khác.

[3] Tự trọng : Tự mình biết quí trọng phẩm-giá tư cách của mình, không chịu đê mạt.

[4] Theo gót : Làm theo đuôi, tôi tớ người ta.

[5] Theo miệng : Cười theo, dạ hớt, nịnh hót.