Các Thánh thi Vệ Đà là một trong những phần thú vị nhất của nền văn học Ấn Độ giáo. Về hình thức lẫn tinh thần, chúng vừa gợi nhớ đến những bài thánh vịnh của người Do Thái, vừa mang dáng dấp ca từ của Pindar. Chúng đề cập đến những khái niệm tôn giáo sơ khai nhất và tràn đầy hình ảnh thiên nhiên. Thật phi lý nếu phủ nhận rằng rất nhiều bài trong số đó chứa đựng nguồn cảm hứng thi ca chân thực nhất. Khung cảnh dãy Himalaya, băng giá và tuyết trắng, bão tố và cuồng phong đều góp phần tạo nên sự hùng vĩ trong những vần thơ Vệ Đà. Thi sĩ mô tả cơn bão quét qua những ngọn núi tuyết trắng xóa cho đến khi mặt đất, tựa như một vị quân vương già nua, rung lên vì sợ hãi. Các Marut, tức những vị thần bão tố, thật đáng sợ, huy hoàng, du dương, và đang cưỡi trên những con tuấn mã vó cứng, chẳng biết mỏi mệt. Có một nét gì đó đậm chất Homer và Pindar trong những mỹ từ này. Thế nhưng, Soma và Rudra vẫn được xưng tụng, dẫu rằng họ nắm giữ những vũ khí sắc bén; và những tia chớp sắc lẹm, tức những mũi tên sét, lại được nhắc đến như những người bạn hiền hòa. "Xin hãy cứu chúng con," thi sĩ khẩn cầu, "khỏi lưới bủa của Varuna, và hãy che chở chúng con, hỡi những vị thần nhân từ." Một trong những bài thánh thi đáng chú ý nhất là bài dành tặng cho Vị Thần Vô Danh. Thi sĩ viết: "Thuở ban sơ, Đứa Trẻ Vàng đã xuất hiện. Ngay khi vừa chào đời, Ngài đã là chúa tể của muôn loài. Ngài tạo nên mặt đất và bầu trời này." Bài thánh thi gồm mười khổ thơ, trong đó Thượng Đế được ca ngợi là đấng sáng tạo nên những ngọn núi tuyết, biển khơi và dòng sông xa xôi, đấng đã củng cố bầu trời đầy uy nghiêm, Ngài là vị Thần duy nhất trên hết thảy các thần, người mà trước mặt Ngài, trời đất đều đứng run rẩy trong tâm khẩn. Mỗi khổ thơ đều kết thúc bằng điệp khúc: "Ai là vị Thần mà chúng ta sẽ dâng lễ tế?"
Trong bài thánh thi này, chúng ta bắt gặp một quan niệm vô cùng cao cả về Đấng Tối Cao. Mặc dù có nhiều bài thánh thi Vệ Đà mang âm hưởng phiếm thần, dường như ám chỉ rằng những thế lực hoang dã của tự nhiên chính là các vị thần cai quản thế giới, thì bài thánh thi dành cho Vị Thần Vô Danh này lại mang tính độc thần thuần túy như một bài thánh vịnh của David, đồng thời thể hiện tinh thần kính ngưỡng tôn giáo sâu sắc không kém bất kỳ văn bản nào trong Kinh Thánh của người Do Thái.
Rất khó để xác định niên đại chính xác của kinh Vệ Đà. Từ "Veda" nghĩa là tri thức, và được dùng để chỉ nền văn học truyền miệng. Do đó, kinh Vệ Đà là những văn bản tiếng Phạn cổ xưa nhất hiện còn tồn tại, và trong nền văn học Ấn Độ giáo, chúng giữ vị trí tương đương với sử thi Homer trong văn học Hy Lạp. Có lẽ những bộ Vệ Đà sớm nhất đã được ngâm tụng từ một ngàn năm trước Công nguyên, trong khi các bài thánh thi gần đây hơn có niên đại khoảng năm trăm năm trước Công nguyên. Vì thế, chúng ta phải coi đây là dạng thơ ca Aryan nguyên thủy nhất còn tồn tại.
Ở phương Tây, người ta vẫn hiểu lầm về ý nghĩa chính xác của "Vệ Đà" (Vedic) và "tiếng Phạn" (Sanscrit); bởi lẽ từ sau thường bị dùng như từ đồng nghĩa với "Ấn Độ"; trong khi thực tế, chỉ có nền văn học Ấn Độ thời kỳ sau mới được xếp vào loại đó. Hơn nữa, thuật ngữ "Vệ Đà" thường chỉ được dùng để chỉ các Thánh thi Vệ Đà, trong khi thực ra nó bao hàm cả các bộ Bráhmanas, Upanishads và Sutras; nói cách khác, là toàn bộ nền văn học mà những người Ấn Độ giáo chính thống coi là thánh thiêng. Vậy nên, sự phân biệt đúng đắn giữa các văn bản Vệ Đà và văn bản tiếng Phạn chính là sự phân biệt giữa kinh thánh và văn học thế tục.
E.W.