"Dhammapada", hay "Con đường dẫn đến Đức hạnh", là một trong những cuốn cẩm nang đạo đức thực tiễn nhất của Phật giáo. Nó nằm trong hệ thống kinh điển Phật giáo và là một trong những cuốn sách phương Đông mà ngày nay, những độc giả phổ thông vẫn có thể đọc với niềm hứng khởi. Tác phẩm được chia làm hai mươi sáu chương, và âm hưởng chủ đạo của nó được khơi gợi từ câu: "Người có đức hạnh được hạnh phúc ở đời này, và cũng được hạnh phúc ở đời sau; họ hạnh phúc trong cả hai kiếp. Họ hạnh phúc khi nghĩ về những việc thiện mình đã làm; họ còn hạnh phúc hơn nữa khi tiếp tục dấn bước trên con đường thiện lành." Bước đầu tiên trên "con đường thiện lành" ấy chính là sự chuyên tâm, bởi như tác giả đã viết: "Sự chuyên tâm là con đường dẫn đến cõi bất tử (Niết bàn), sự buông lung là con đường dẫn đến cái chết; những ai chuyên tâm thì không chết, còn những kẻ buông lung thì chẳng khác nào đã chết rồi." Sự chuyên tâm, trong ngữ cảnh này, rõ ràng mang nghĩa là khả năng phản tỉnh và tách biệt tâm trí khỏi những sự vật thế tục. Có điều gì đó rất truyền cảm hứng trong câu: "Khi bậc hiền trí dùng sự chuyên tâm để xua tan hư danh, kẻ ấy, một bậc trí tuệ, leo lên những tầng cao của trí tuệ, nhìn xuống những kẻ khờ dại: thoát khỏi khổ đau, người ấy nhìn đám đông đang chìm trong sầu muộn, tựa như người đứng trên đỉnh núi nhìn xuống những kẻ đang đứng dưới đồng bằng." Điều này làm ta nhớ đến Lucretius:
Thật ngọt ngào biết bao khi đứng, giữa lúc bão tố gào thét trên đại dương,
Trên vách đá vững chãi, dõi nhìn nỗi nhọc nhằn của những kẻ đi biển!
Chẳng phải vì nỗi nguy hiểm của người khác làm tâm hồn ta dịu lại,
Mà bởi từ cảnh gian truân ấy, cảm giác an toàn mới thật ngọt ngào biết bao!
Thật ngọt ngào biết bao, khi đứng cách xa vòng tranh đấu, để ngắm nhìn
Những đạo quân đối đầu, và lắng nghe tiếng binh đao va chạm!
Nhưng ngọt ngào hơn bội phần khi được ngự trị trên đỉnh cao tĩnh lặng của Trí tuệ,
Được Chân lý nâng đỡ, để an định nơi cư ngụ vững bền của chúng ta;
Để dõi nhìn đám đông chóng mặt, đang mãi bên dưới sâu kia,
Mãi lang thang đi tìm hạnh phúc;
Để chứng kiến cuộc tranh giành danh vọng và tiếng tăm,
Vì trí tuệ và của cải, những khao khát vô bờ, không ngừng thúc giục,
Ngày qua ngày, với nỗi nhọc nhằn không dứt.
Thật thú vị khi thấy triết gia vô thần Epicurus và vị Phật tử mộ đạo lại gặp nhau trên một điểm chung. Nhưng những vẻ đẹp của "Dhammapada" chỉ có thể được cảm nhận trọn vẹn qua việc nghiên cứu kỹ lưỡng tác phẩm đầy mê hoặc này. Chẳng hạn, trong chương về Hoa, chúng tôi muốn chỉ ra một lời khuyên vàng ngọc cho tất cả những ai yêu đọc sách: "Người đệ tử sẽ tìm ra con đường đức hạnh được chỉ dẫn rõ ràng, cũng như một người khôn khéo tìm thấy bông hoa phù hợp."
Người ta không biết rõ niên đại cũng như tác giả của "Dhammapada", nhưng có bằng chứng thuyết phục rằng bộ kinh này đã tồn tại từ trước kỷ nguyên Thiên chúa giáo. Nhiều học giả đồng ý quy những lời dạy trong đó cho chính Đức Phật, trong khi những người khác lại cho rằng đây là một bản tổng hợp được các nhà sư Phật giáo biên soạn từ nhiều nguồn khác nhau.
E.W.