Ngồi nơi khu vườn này, sát bên ngôi nhà yên ả, tôi trầm ngâm hoài niệm về cuộc gặp gỡ kỳ lạ ở ngôi làng nọ. Một con chim hoét cứ đều đặn cất lên khúc điệu quen thuộc, để rồi được những cánh chim khác ở đằng xa họa lại. Đài hoa huệ chói lọi dưới ánh nắng lóa ngòa; còn những loài hoa khiêm nhường hơn thì cúi đầu lặng lẽ. Khắp nơi là những cánh bướm trắng dập dờn bay lượn không yên. Ánh quang ngày hè dữ dội đến mức tôi chẳng thể ngước nhìn ngọn cây; và mi mắt rung rập hiển hiện cả vòm trời qua hàng lông mi.
Lúc ấy, tôi cảm thấy niềm xúc cảm trào dâng từ đáy lòng, tựa như thứ ánh sáng quá đỗi chói lòa, buộc tôi phải khép cả những khung cửa sổ trong tâm trí lại. Trong tâm tưởng tôi, cũng như trước mắt tôi, mọi khoảng cách như được thu hẹp lại và tôi thấy bày trước mắt mình cái đích đến dẫu có phần ảo ảnh ấy mà tất cả chúng ta đều hằng mong vươn tới bằng những hoài bão cao đẹp nhất của bản ngã.
Ý nghĩ này vỗ về tâm hồn tôi, bởi vì trong nỗi khát khao hành động, tôi đã quá mệt mỏi khi cứ phải gặng hỏi lý trí những lý do mà nó chẳng thể đáp đền.
Liệu có điều gì là hữu hình giữa muôn vàn bất định của những nỗ lực mù quáng ấy, những thôi thúc khôn lường ấy – thứ từ lâu, kể từ khoảnh khắc sơ khai của cõi vô thức, đã luôn thúc đẩy tôi hướng về những người phụ nữ khác? Từ trước đến nay, tôi thực sự muốn gì? Tôi đã từng hy vọng điều chi khi đưa tay về phía họ, khi ngắm nhìn cuộc đời họ, khi thấu thấu tâm can họ, hay khi có những lúc tôi thay đổi cả bản chất những nỗ lực của họ? Lúc đó tôi nào đâu biết; và ngay cả lúc này, tôi cũng chẳng tài nào cắt nghĩa nổi cơn sốt hầm hập đang khiến suy nghĩ trong tôi bứt rứt và bùng cháy. Tôi chẳng hiểu, tôi chẳng hay. Làm sao giấc mơ ấy có thể đứng vững giữa chốn tiêu tan toàn tập của những ảo tưởng vô ích? Phải chăng vẫn tồn tại một yếu tố thực tại, một chân lý rạch ròi đang khích lệ tôi, dẫu cho tôi chẳng thể nhận ra nó?
Tôi thấy mình cứ thế tiến bước bất chấp hiểm nguy, tựa như kẻ lữ hành biết rằng ở đâu đó có một đích đến và cứ thế lao về phía trước một cách mù quáng, với sự vững tâm hệt như thể đích đến ấy đang rực sáng trên đỉnh núi cao.
Lời bào chữa duy nhất của tôi cho những cuộc phiêu lưu triền miên này là tôi chẳng hề mưu cầu sự kiên định về mục đích; và tôi sẽ cảm thấy hổ thẹn khôn cùng nếu mang theo những nguyên tắc cùng chân lý đến với những người mà tôi đang dắt dìu. Vậy thì hà cớ gì lại thay đổi quỹ đạo số phận của họ? Hà cớ gì phải khơi gợi sự đồng cảm và lòng tin nơi họ? Tôi còn có số phận nào tốt đẹp hơn để trao gửi, và tôi có thể hy vọng điều gì ngay cả khi họ đáp lời? Quả thực, tôi mong họ rạng rỡ và hoàn mỹ hơn, được giải thoát khỏi nỗi sợ hãi trẻ con trước những lời chê bai, được trang bị một quan niệm kiêu hãnh và đậm dấu ấn cá nhân về danh dự thay vì thứ khuôn khổ áp đặt lên họ, biết trân trọng cuộc đời mình đồng thời bao bọc nó bằng sự khoan dung và lòng nhân hậu vô bờ. Nhưng chẳng phải đó là một lý tưởng viển vông hay sao? Trong ký ức, tôi vẫn thấy họ mỉm cười trước điều đó, những gương mặt rạng ngời mà mọi bài giảng đạo của tôi chẳng thể làm vẩn đục, hoặc dẫu có hoài công tìm cách thấu hiểu, chúng chưa từng phản chiếu điều gì ngoài những nét khắc khổ và ngông cuồng nhất!
Liệu người mới đến với gương mặt trầm ngâm, tâm hồn mới mẻ ẩn sau vẻ đẹp khiến tôi say đắm ấy, có cuối cùng dạy cho tôi biết điều gì là khả thi và thực tế trong cái lý tưởng mơ hồ mà tôi đang tôn sùng, dẫu cho tôi vẫn chưa tài nào định hình nổi nó?
Tôi không dám hy vọng.
Từ trước đến nay, thực tế hãy còn chưa minh oan cho tôi, cũng chẳng khác gì lý trí.
Kẻ lữ hành bước đi nhanh nhẹn chỉ lủi thủi một mình trên con đường dài; chẳng bao giờ có ai ngoài chiếc bóng đi theo sau hắn.
Tôi thấu hiểu biết bao sự yếu mềm của chính mình khi ta cố gắng vực dậy những nguồn năng lượng; và tôi biết lòng tự tôn của mình sẽ tổn thương, bởi chưa từng khi nào tôi nhìn thấy dấu chân mình trên cát mà lại không thấy chạnh lòng thương hại chính mình....
