"Anh còn nhớ vụ Ferguson thoát nạn trên chuyến tàu Argentina chứ?"

"Tôi có nhớ. Ferguson cứ thế mà thoát nạn đấy thôi. Cậu ta cứ thản nhiên xuất hiện với một nụ cười, thậm chí chẳng mảy may nhiễm lạnh, trong khi biết bao con người tốt đẹp khác phải chôn vùi dưới đáy đại dương."

"Lại thêm một định kiến nữa," Havelock bực dọc đáp. "Nhưng thực tế là thế đấy, hoàn toàn chính xác. Và có lẽ anh còn mong cho hắn chết đuối cơ."

"Tôi rất mừng vì anh ta được cứu." Chantry nói với giọng điệu có phần gượng gạo.

"Tại sao?"

"Vì mạng sống của anh ta thực sự quan trọng đối với thế giới này."

Trông Chantry cứ như đang phát tờ rơi tuyên truyền vậy. Giọng điệu của anh ta nghe chói tai làm sao.

"Chính xác. Chà, đó cũng là những gì Ferguson đã nghĩ."

"Sao anh biết?"

"Cậu ấy tự nói với tôi."

"Chắc anh phải thân với hắn lắm nhỉ. Ơn Chúa, tôi thì chưa bao giờ."

Havelock vung mạnh cánh tay to lớn. "Ôi trời, thôi cái điệu bộ lố bịch đó đi, Chantry, và đi thẳng vào vấn đề đi. Ý anh là anh không nghĩ Ferguson nên thừa nhận điều đó sao?"

Giọng điệu của Chantry thay đổi. "Thì đấy, người ta vốn không làm thế."

Bàn tay to lớn siết chặt thành nắm đấm giáng xuống mặt bàn. Chiếc bình pha lê quá nặng nên không bị xê dịch, nhưng những chiếc ly va vào nhau kêu lanh keng và một chiếc thìa trượt khỏi mép đĩa lót.

"Đấy—cái tôi đang tìm là đây chứ đâu."

"Cái gì mà anh đang tìm?" Vẻ ngạc nhiên của Chantry hoàn toàn không phải giả vờ.

"Chính là cái định kiến nhiều đầu của anh đấy. Nó làm tôi chỉ muốn đóng vai Hercules."

"Thôi, dẹp mấy cái phép ẩn dụ của anh đi, Havelock. Vào vấn đề chính đi. Rốt cuộc là gì nào?"

"Thế này nhé: anh không cho rằng—hoặc giả vờ không cho rằng—một người đường hoàng dám nhận thức rõ giá trị của chính mình là chuyện hiển nhiên."

Chantry không đáp lời. Anh cúi đầu ngẫm nghĩ một thoáng. Rồi anh lên tiếng, rất điềm tĩnh và đầy vẻ nhún nhường.

"Ừ thì—tôi chẳng thấy ai lại đi khoe với người khác rằng mình tuyệt vời thế nào cả. Chuyện đó chẳng phải trái đạo đức, đơn giản là nó thiếu phép lịch sự. Và nếu Ferguson khoe khoang với anh rằng hắn được cứu trong lúc bao nhiêu người bỏ mạng, thì đó còn tồi tệ hơn cả sự bất lịch sự. Đáng lẽ hắn phải bị đá đít vì cái thói đó. Đó là thứ vận may hi hữu mà một người tế nhị sẽ phải cảm thấy lấy làm tiếc."

Havelock mím chặt đôi môi dày. Không thể nói là hắn bĩu cái bờ môi khổng lồ ấy.

"Ferguson không hề khoe khoang. Cậu ấy chỉ kể lại cho tôi nghe thôi. Theo tôi, cậu ấy là một người khiêm tốn."

Sự hoài nghi vượt ngoài mọi giới hạn có thể diễn tả bằng tiếng cười hiện rõ trên nét mặt Chantry. "Khiêm tốn á? Mà lại tự kể cho anh nghe cơ à?"

Giọng Havelock trầm đượm vẻ bi thương. "Nghe đây. Đừng ngắt lời tôi dù chỉ một lần. Ferguson kể với tôi rằng, khi vụ nổ xảy ra, cậu ấy đã đảo mắt nhìn quanh—cân nhắc, trọn một phút đồng hồ, về bổn phận của mình. Cậu ấy nói rằng bản thân không hề hoảng loạn dù chỉ một giây, và tôi tin điều đó. Con tàu Argentina là một con tàu nhỏ, thực hiện hải trình mùa đông. Hành khách khoang hạng nhất rất ít. Không có hạng nhì, nhưng bù lại có rất nhiều khoang phổ thông. Như anh nhớ đấy, nó khởi hành từ Naples. Cậu ấy khi đó đang thực hiện một công việc, một công việc vô cùng quan trọng, ở Thủy cung. Người duy nhất khác có trọng lượng—tôi đang dùng từ này theo nghĩa đen và hoàn toàn không mang ý khinh khỉnh—ở khoang hạng nhất, chính là Benson. Không" (giơ tay ngăn lại), "đừng ngắt lời tôi. Benson, như chúng ta đều biết, là một nhân vật tầm cỡ quốc tế. Nhưng Benson đã già. Con trai ông ta hoàn toàn có thể gánh vác gia tộc Benson. Trên thực tế, ai nấy đều ngờ rằng người con trai ấy giờ đây còn quan trọng hơn cả lão cha già. Cậu ta đã tự tay thực hiện thương vụ cho vay lớn cuối cùng trong lúc cha mình đang đi nghỉ dưỡng chữa bệnh ở Ý. Đó là lý do tại sao lão Benson cha lại có mặt trên con tàu Argentina. Báo chí chưa bao giờ giải thích thỏa đáng về điều đó. Một boong tàu riêng trên chiếc Schrecklichkeit mới xứng tầm với lão. Ferguson đã ngẫm ra sự tình: lão già đùng đùng nổi giận khi nghĩ đến cảnh chúng tính toán xong xuôi mọi chuyện mà không có mặt lão. Lão đã phó thác đôi xương cốt bị bệnh gút của mình cho con tàu Argentina."

"Nghe có vẻ hợp lý đấy, nhưng—" Chantry xen vào.

"Nếu anh còn ngắt lời lần nữa," Havelock nói, "tôi sẽ đấm anh bằng toàn bộ sức lực của mình."

Chantry lầm bầm. Đành chịu, anh phải chấp nhận tính cách của gã Havelock người Đan Mạch này là như vậy.

"Ferguson nhìn nhận mọi việc vô cùng thấu đáo. Lão Benson vừa mới bước vào phòng hút thuốc. Ferguson đang đứng ở boong tàu ngay ngoài phòng riêng của mình. Người duy nhất trên tàu có thể được coi là quan trọng ngang hàng với Ferguson lúc đó chỉ có Benson; và cậu ấy có đầy lý do để tin rằng mọi người vẫn sẽ sống ổn thỏa nếu thiếu Benson. Cậu ấy vừa kịp mặc áo phao vào người, lủi thủi quay về phòng lấy một tập ghi chú nhỏ, cực kỳ quan trọng, rồi bước xuống xuồng cứu sinh. Không, đừng ngắt lời. Tôi biết anh định nói gì rồi. 'Phụ nữ và trẻ em' chứ gì. Anh nghĩ một đám nông dân Naples có ý nghĩa gì đối với Ferguson—hay đối với cả anh và tôi nữa chứ? Cậu ấy chẳng làm điều gì tồi tệ cả; cậu ấy chỉ bước xuống xuồng cứu sinh mà thôi. Kết quả là chúng ta có được cuốn sách lớn ấy một năm sau đó. Không" (lại dập tắt ý định ngắt lời của Chantry), "đừng nói gì về bảnn năng của một quý ômg nhé. Nếu Ferguson không thật sự bình tĩnh, bản năng đã chi phối cậu ấy rồi. Cậu ấy sẽ lao đi khắp nơi để cứu người, rồi hiên ngang đối mặt với những con sóng dữ với một cử chỉ cao thượng. Cậu ấy có thời gian để hành động lý trí, chứ không phải theo bản năng. Thế giới này đã được hưởng lợi, và cậu ấy thừa biết điều đó—nếu không thì đâu còn là hành động lý trí nữa? Tôi không tin Ferguson bận tâm đến việc giữ gìn cỗ máy cá nhân của mình vì chính bản thân nó. Nhưng cậu ấy biết mình là một con người có giá trị. Trí tuệ của cậu ấy chẳng khác nào viên kim cương Kohinoor giữa muôn vàn trí tuệ khác. Lẽ đương nhiên là người ta phải cứu viên Kohinoor và để mặc những hòn sỏi nhỏ rồi. Thôi, đó không phải câu chuyện chính. Chỉ là tôi muốn làm rõ điều đó trước đã, nếu không câu chuyện sẽ chẳng có ý nghĩa gì cả. Anh có muốn," cậu ta kết thúc một cách nhã nhặn, "đặt câu hỏi nào không?"

Chantry có cử chỉ phản đối dữ dội. "Đặt câu hỏi về một kẻ ích kỷ như thế á? Chúa không cho phép đâu!"

"Ừm-m-m." Havelock có vẻ trầm ngâm suy nghĩ. "Anh sẽ thừa nhận rằng nếu một hội đồng xét xử gồm những con người vô tư và có lý trí có thể ngồi lại vào lúc đó, trên boong con tàu đang nghiêng ngả, họ sẽ đồng ý rằng mạng sống của Ferguson có giá trị với thế giới này hơn tất cả đám người còn lại gộp lại chứ?"

"Đúng thế, nhưng—"

"Chà, chẳng có hội đồng nào cả. Ferguson buộc phải tự đóng vai trò đó. Tôi hoàn toàn chắc chắn rằng nếu trên tàu có một siêu-Ferguson, thì Ferguson của chúng ta sẽ xắn tay áo cứu người đó trước. Trên thực tế, tôi thành thật tin rằng cậu ấy lấy làm tiếc vì đã không có một siêu-Ferguson nào ở đó. Bởi vì cậu ấy mang đầy đủ bản năng của một quý ông; và việc bắt lý trí kìm hãm bản năng chưa bao giờ là một công việc dễ chịu cả. Có lẽ anh không thể nhìn nhận vấn đề này một cách hoàn toàn ngay thẳng. Nhưng nếu anh không làm được, thì còn ai vào đây nữa? Tôi chẳng cần đến một ý kiến sáng suốt nào; tôi đang có sẵn một ý kiến ngay tại đây rồi. Anh chẳng mâu thuẫn gì với Nhà nước: anh chỉ muốn mặc váy trắng cho nó rồi dắt nó qua con đường lầy lội thôi."

"Tôi không lấy làm lạ khi bọn xã hội chủ nghĩa chẳng thèm đếm xỉa gì đến anh."

"Vì tôi không phải là người ủng hộ nữ quyền à? Tôi biết chứ. Cũng giống như những người theo chủ nghĩa nữ quyền không thèm đếm xỉa gì đến anh vì anh quá bảo thủ. Cả hai chúng ta đều bị gạt ra rìa. Năm mươi năm trước; bất kỳ ai trong chúng ta cũng có thể trở thành một nhà tiên tri thực thụ, chỉ với cái giá thuê một hội trường và dọn sạch trứng thối ném vào người. Giờ thì chúng ta quá rụt rè chẳng tích sự gì. Nhưng đây lại là chuyện ngoài lề rồi."

"Quá rõ ràng ấy chứ. Còn điều gì khác về Ferguson nữa không?"

"Tôi phải nói là có chứ. Khoảng một năm trước, cậu ấy đính hôn. Cô ấy là một cô gái rất dễ thương, và tôi chắc chắn anh chưa từng nghe danh cô ấy bao giờ. Lẽ ra lễ đính hôn không được công bố cho đến sát ngày cưới, vì một số lý do gia đình nào đó—đại loại là chiều lòng thế hệ đi trước. Tôi quên mất tiêu rồi; chuyện đó chẳng quan trọng. Nhưng họ đã kết hôn từ lâu nếu như Ferguson không đột ngột qua đời."

"Xem ra anh rất thân thiết với Ferguson nhỉ."

Cậu ta từng nói chuyện với tôi một lần—chỉ một lần duy nhất. Cô gái kia có họ hàng xa với tôi. Tôi nghĩ đó là lý do. Giờ tôi còn vài chuyện nữa muốn kể cho anh đây. Tôi đã để anh ngắt lời khá nhiều rồi, và nếu anh đã xong xuôi, tôi xin phép bắt đầu phần tiếp theo nhé. Chẳng dễ dàng gì để tôi kể lại câu chuyện này thành từng đoạn thế này đâu. Nó đòi hỏi rất nhiều nỗ lực đấy.

Havelock người Đan Mạch đặt chiếc ly thứ hai đã cạn xuống bàn và thở dài một hơi thật sâu. Hắn tiếp tục câu chuyện với nhịp độ dồn dập hơn.