Sự kinh ngạc của Chantry lớn dần, dâng trào rồi bùng nổ.

— Ý anh muốn nói cái két sắt an toàn mang tên Ferguson ấy đã kể cho anh nghe ngần ấy chuyện sao?

— Đúng như tôi đang kể lại cho anh đây. Chỉ là tất nhiên có nhiều chi tiết hơn — và nhanh hơn rất nhiều. Chuyện ấy chẳng giống một câu chuyện kể chút nào: nó giống như — giống như một cơn xuất huyết vậy. Tôi đã không ngắt lời anh ta như anh vẫn đang ngắt lời tôi đấy thôi. Chà, kết cục là cô ta đã hắt hủi anh ta một cách vô cùng đường hoàng. Cô ta moi ra tất cả những điều trái ngược với những lời đẹp đẽ mà cô ta từng thốt ra suốt nửa năm trời, rồi trút hết lên đầu anh. Còn Ferguson — cái tay Ferguson kiêu ngạo của anh — cứ đứng đó lắng nghe cho đến khi cô ta cạn sạch lời để nói, rồi mới bỏ đi. Anh ta không bao giờ gặp lại cô ta nữa; và khi cho gọi tôi đến, anh ta đã định sẵn trong đầu rằng cô ta sẽ chẳng mảy may rút lại bất kỳ lời nào. Thế nên anh ta đã tự rút lui, tôi nói cho anh biết.

— Bị giáng một đòn nặng nề đến thế cơ à, Chantry trầm ngâm.

— Nặng nề đến thế đấy. Ferguson trước đó chưa từng vướng vào chuyện tình cảm nào; đối với anh ta, cô ấy đích thực là người phụ nữ duy nhất; và ở tuổi bốn mươi, anh ta lại kết hợp được cả ảo tưởng của một chàng trai đôi mươi lẫn người đàn ông lục tuần.

— Nhưng nếu anh ta cho rằng bản thân mình quý giá đối với thế giới đến vậy, chẳng lẽ việc bảo toàn mạng sống lại càng là bổn phận hơn sao? Anh ta có thể nhìn người khác chết thay phần mình, nhưng lại không thể nhẫn nại chống chọi lại một trái tim tan vỡ. Chẳng phải đó là điều một kẻ mạnh nên làm sao? Sống trọn cuộc đời mình ngay cả khi chẳng hề màng đến bộ dạng của nó? Anh muốn nói gì thì nói, Havelock — dẫu sao thì cuối cùng anh ta cũng là một kẻ hèn nhát.

— Tôi chưa cần nghe ý kiến của anh lúc này đâu, cảm ơn nhé. Có lẽ nếu Ferguson chắc chắn rằng mình còn có thể làm được việc hữu ích, anh ta đã chẳng tự vẫn. Điều đó có lẽ đã giữ chân anh lại. Anh ta có thể đã bám trụ lại vì cơ hội ấy. Nhưng tôi nghi ngờ lắm. Anh không hiểu sao? Anh ta yêu cô gái ấy quá nhiều.

— Tưởng rằng mình không thể sống thiếu cô ta, Chantry khùng khục cười khinh bỉ.

— Ồ, không — không phải thế. Nhưng nếu cô ta đúng, thì anh ta chính là kẻ đê tiện nhất đời. Tính ra anh ta nợ thế giới ít nhất là hai cái chết. Cách duy nhất để anh có thể chết hai lần là chết khi đang ở độ tuổi sung sức nhất, bằng chính ý chí của mình. Havelock chậm rãi nói. — Ít nhất thì, tôi đã ngẫm ra là thế. Bản thân anh ta không hề nói vậy. Anh ta kín đáo như mèo vậy.

— Anh nghĩ rằng — Chantry chồm người về phía trước, cuối cùng cũng tỏ rõ vẻ sốt sắng — anh ta đã quyết định là cô ta đúng ư? Rằng tôi đúng — rằng tất cả chúng ta đều đúng?

Havelock người xứ Đan Mạch cúi gằm mặt vào đôi bàn tay to lớn. — Không. Nếu anh hỏi tôi, tôi nghĩ anh ta đã giữ gìn quan điểm của riêng mình vẹn nguyên cho đến phút cuối. Khi tôi nói với anh ta rằng tôi nghĩ anh ta đúng, anh ta chỉ gật đầu, như thể điều đó là hiển nhiên. Nhưng điều đó chẳng còn quan trọng với anh ta nữa. Tôi khá chắc rằng anh ta chỉ quan tâm đến suy nghĩ của cô ấy mà thôi.

— Nếu anh ta không đồng tình với cô ấy? Và nếu cô ấy đối xử với anh ta như một tên tội phạm? Trong trường hợp đó, chắc chắn anh ta phải khinh bỉ cô ta chứ.

— Anh ta chưa từng thốt ra một lời nào về cô ấy — ngoại trừ việc dẫn lại vài câu nói của cô — mà lại không hoàn toàn dịu dàng. Anh có thể thấy rằng anh ta yêu cô ấy bằng cả tâm hồn mình. Và — theo tôi tin — anh ta đã chọn cách tin tưởng cô ấy. Khi tự kết liễu đời mình, anh ta hành động dựa trên giả thuyết rằng cô ta đã đúng. Đó là điều duy nhất anh ta có thể làm vì cô ấy.

— Nhưng nếu ngoài anh ra chẳng ai nghĩ đó là tự tử — và anh lại không thể chứng minh điều đó —

— Ồ, anh ta buộc phải đánh cược vào điều đó thôi — đánh cược rằng cô ấy sẽ không bao giờ hay biết — bằng không thì sẽ tạo ra một vụ bê bối. Và điều đó sẽ rất cay nghiệt đối với cô ấy cũng như gia đình anh ta. Nhưng vẫn có những dấu hiệu nhỏ để cô ấy dễ dàng bấu víu vào — giống như tôi đã bấu víu vào vậy. Sự ngăn nắp hoàn hảo trong mọi thứ vô tình được để lại — thậm chí cả những ghi chép cuối cùng của anh ta. Người ta bảo phòng thí nghiệm của anh ta chẳng khác nào thiên đường của một nhà khoa học. Và bản di chúc được lập sau khi cô ta đá anh ta, để lại mọi thứ cho cô ấy. Không một lá thư nào bỏ ngỏ, mọi hóa đơn nhỏ đều được thanh toán, các khoản nợ vặt được giải quyết ổn thỏa. Anh ta đã gợi ý điều đó một cách kín đáo nhất có thể trong khuôn phép. Nhưng tôi dám cá là cô ấy sẽ chẳng bao giờ đoán ra đâu.

— Thế thì điều đó mang lại lợi lộc gì cho anh ta?

— Nó chẳng mang lại lợi lộc gì theo cách hiểu của anh cả. Anh ta đã đánh cược một ván bài rất lớn vào việc cô ấy sẽ đoán ra. Đó không phải là điều anh ta bận tâm.

— Dù sao thì tôi vẫn mong cô ấy không bao giờ đoán ra. Điều đó sẽ hủy hoại cuộc đời cô ấy mà chẳng được tích sự gì.

— Ồ, không đâu. Havelock kiên quyết. — Tôi nghi ngờ việc cô ấy sẽ đón nhận nó theo hướng đó. Nếu thực sự hiểu được, cô ấy sẽ tin rằng anh ta nghĩ cô đúng. Và nếu anh ta nghĩ cô đúng, đương nhiên anh ta sẽ không muốn sống tiếp nữa, phải không nào? Cô ấy sẽ không bao giờ nghĩ rằng anh ta tự sát đơn thuần vì yêu cô ấy đâu.

— Tại sao lại không?

— Chà, sao lại không chứ? Cô ấy sẽ không tài nào tưởng tượng được chuyện Ferguson lại tự vẫn chỉ vì lý do đó — với những quan niệm của anh ta về sự sinh tồn.

— Như những gì anh ta đã làm.

— Như những gì anh ta đã làm — mà lại không phải.

— Chà, chắc gì cô ấy đã tinh tế suy xét như cách anh đang làm, Havelock. Anh thật đáng kinh ngạc.

— Chà, chắc chắn anh ta chưa bao giờ mong đợi cô ấy biết rằng chính tay anh ta đã làm điều đó. Nếu anh ta thuộc tuýp kẻ yếu đuối chết vì không thể có được một người phụ nữ nào đó, thì anh ta cũng sẽ là tuýp kẻ yếu đuối để lại một bức thư giải thích.

— Vậy thì anh ta chết vì cái gì? Anh phải giải thích cho tôi nghe chứ. Không phải vì không thể có được cô ấy; không phải vì cảm thấy tội lỗi. Vậy thì vì cái gì? Anh chẳng còn để lại cho anh ta chút động cơ nào cả.

— Ồ, tôi không để lại sao? Động cơ tuyệt vời nhất trên đời này, anh bạn thân mến ạ. Một động cơ làm lu mờ tất cả những động cơ đơn giản cỏn con của anh.

— Chứ còn gì nữa?

— Anh không hiểu sao? Chà, tôi đã nói với anh rồi còn gì. Anh ta đơn giản là mặc định, cho mọi mục đích thực tế, rằng cô ta đã đúng. Anh ta tự trao cho mình cái kết cục mà anh ta biết cô ta cho rằng mình đáng phải nhận. Anh ta đành chọn — dẫu vẫn yêu cô ấy — làm những gì mà cô ta muốn anh phải làm. Anh ta thừa biết cô ta sai; nhưng anh ta cũng hiểu rằng bản chất cô ta là thế, rằng cô ta sẽ chẳng bao giờ chịu nhận mình sai. Và anh ta chấp nhận cô ta đúng với con người thật của cô ấy, yêu cô ấy cũng chính vì con người ấy. Tình yêu của anh ta — anh không thấy sao? — quá ư bao la. Anh ta không thể chống lại cô ấy: cô ta chiếm trọn tâm can anh — ngoại trừ có lẽ là bộ óc xuất chúng của anh ta. Anh ta không thể lê lết một cuộc đời mà bị cô ta nhìn nhận theo lối đó. Anh ta hủy diệt nó, giống như cách anh ta sẽ hủy diệt bất cứ thứ gì mà cô ta cảm thấy kinh tởm. Anh ta chỉ đang biện minh cho bản thân trước tình yêu của mình. Anh ta không thể hy vọng cô ấy sẽ thấu hiểu. Và tôi cũng tin rằng, anh ta không thể nói dối cô ấy. Nghĩa là, anh ta không thể thừa nhận bằng lời rằng cô ta đúng, trong khi anh ta cảm thấy cô ta sai hoàn toàn; nhưng anh ta có thể thực hiện hành động đức tin im lặng cao cả ấy.

Chantry vẫn cố chống chế. — Tôi không tin là anh ta đã làm thế. Tôi đồng quan điểm với viên biện lý.

— Tôi thì không. Anh ta đã nói với tôi suýt soát đến mức tối đa có thể mà không biến tôi thành kẻ tòng phạm trước khi phạm tội. Chẳng có chút đầu mối lỏng lẻo nào mà một kẻ ngăn nắp nhất lại để lại nếu chết bất đắc kỳ tử cả. Hãy tin lời tôi đi, anh bạn già.

Cả hai nhìn nhau chăm chú hồi lâu. Hình như ai nấy đều đang cố tìm kiếm qua ánh mắt điều gì đó mà ngôn từ không thể giúp họ diễn đạt.

Cuối cùng Chantry lại phản đối. — Nhưng Ferguson không thể yêu theo cách đó được.

Havelock người xứ Đan Mạch đặt một tay lên thành ghế của Chantry và nghiêm nghị nói: — Không những có thể, anh ta còn thực sự làm thế. Và ở điểm này, tôi có thẩm quyền phán quyết hơn anh. Anh muốn nghĩ thế nào thì tùy, nhưng tôi không cho phép ai phủ nhận sự thật đó. Có lẽ anh có thể đếm trên đầu ngón tay những người phụ nữ được yêu thương theo cách ấy; nhưng dẫu sao thì, cô ấy đã được yêu như thế đấy. Cái đồ khốn nạn ấy lại là họ hàng xa đời thứ hai của tôi chứ lị!

— Và giờ thì — Havelock đứng dậy — tôi muốn nghe ý kiến của anh.

— Về chuyện gì?

— Chà, anh không thấy sự minh mẫn tuyệt vời ở Ferguson hay sao?

— Không, tôi không thấy thế, Chantry cộc cằn đáp. — Tôi nghĩ anh ta đã sai, cả ở điểm khởi đầu lẫn lúc kết thúc. Nhưng tôi thừa nhận anh ta không phải kẻ hèn nhát. Tôi tôn trọng anh ta, nhưng tôi không cho rằng có lúc nào anh ta đúng — ngoại trừ có lẽ là lúc "qua mặt" viên biện lý.

— Thế thì quyết định vậy đi, Havelock nói. Và anh bước về phía cửa.

— Quyết định cái gì thế, lạy Chúa?

— Điều mà tôi đến đây để ngã ngũ. Tôi sẽ không nói cho cô ta biết đâu. Giá mà tôi tìm được một công dân tử tế khác — và thú thật anh là hy vọng duy nhất của tôi — đồng tình với tôi rằng Ferguson đã đúng — đúng về những hành khách đi cùng trên tàu Argentina, đúng về kẻ đầu bù tóc rối trên đường ray — thì có lẽ tôi đã đến tìm cô ta rồi. Tôi thà hủy hoại cuộc đời cô ta còn hơn, nếu có thể.

Một niềm xác tín lớn lao bất chợt dội lên trong tâm trí Chantry. Anh cảm nhận rõ luồng suy nghĩ ấy đang cuồn cuộn trong đầu mình.

— Không, anh kêu lên. — Ferguson yêu cô ấy quá nhiều. Anh ta sẽ không thích điều đó đâu — không phải theo cách anh định giãi bày với cô ta.

Havelock ngẫm nghĩ một lát. — Không, anh ta đáp; nhưng tiếng "không" ấy vô cùng nhún nhường. — Cậu ấy sẽ không thích thế. Tôi sẽ không bao giờ làm vậy. Nhưng, lạy Chúa, tôi thèm làm thế biết bao!

— Và tôi nói cho anh nghe thêm điều này nữa nhé. Giọng Chantry đâm ra kỳ lạ. — Anh có thể đồng tình với Ferguson bao nhiêu tùy ý; anh có thể ngưỡng mộ anh ta đến đâu đi nữa; nhưng chính anh, Havelock, sẽ chẳng bao giờ dám làm những gì anh ta đã làm đâu. Thậm chí ngay cả khi — anh giơ một tay ngăn không cho đối phương ngắt lời — anh biết chắc mình sở hữu bộ óc mà anh nghĩ Ferguson từng có. Anh đã sớm nhảy xuống đáy biển hoặc lao đầu vào gầm bánh tàu lửa rồi, và chính anh cũng thừa biết điều đó.

Anh khoanh tay lại với vẻ điệu bộ thách thức.

Thế nhưng Havelock người xứ Đan Mạch, trái ngược với dự đoán của Chantry, lại tỏ ra ôn hòa. — Đúng vậy, anh nói. — Tôi biết chứ. Giờ thì cho tôi ra ngoài đi.

— Vậy thì, giọng Chantry vang lên đầy đắc thắng — điều đó chứng minh được cái gì?

— Chứng minh ư? Nắm đấm to lớn của Havelock giáng mạnh xuống bàn. — Nó chứng minh rằng Ferguson là một người đàn ông đáng mặt hơn cả hai chúng ta cộng lại. Tôi có thể tư duy rạch ròi, nhưng anh ta mới là kẻ có gan hành động rạch ròi. Anh thậm chí còn chẳng có nổi cái gan để tư duy rạch ròi nữa là. Cả anh và cái mớ lý luận phản động của anh nữa! Thế giới này đang tiến lên, Chantry ạ. Ferguson đã đi trước thời đại và vẫy gọi phía trước. Còn anh chẳng qua chỉ là một con kiến bị kẹt trong cỗ máy mà thôi, tôi dám cá là thế.

— Ôi, dẹp cái giọng điệu hùng biện ấy đi! Đơn giản là chúng ta không cùng quan điểm. Chuyện này trước kia cũng từng xảy ra rồi. Chantry cười nhạt đầy khinh miệt. — Tôi bảo cho anh hay tôi tôn trọng anh ta; nhưng có ơn trên phù hộ thì Chúa Trời cũng chẳng thể ép tôi đồng tình với anh ta được đâu.

— Cổ lỗ sĩ quá nửa phần đời rồi đấy, anh bạn, Havelock trầm ngâm. — Còn Ferguson lại là một hiệp sĩ của tương lai — một hiệp sĩ của Nhân loại.

— Đừng có nói nữa! Chantry quát lên. Thần kinh của anh bắt đầu căng thẳng chịu không thấu. — Đừng có lôi chuyện hiệp sĩ vào đây nữa. Vụ việc tàu Argentina có thể khôn ngoan hoặc không, nhưng chắc chắn đó không phải là lối chơi đường hoàng.

— Không, Havelock đáp. — Phải gọi là cờ vua thì đúng hơn. Trò chơi mà ở đó vận may không có chỗ đứng — trò chơi của tương lai đầy trí tuệ. Nước đi vô cùng bất thường và làm luống cuống lòng người ấy của anh ta... Và có thể nói là anh ta đã bị tóm. Quân hậu của anh đúng là một con mỏ hỗn vô trách nhiệm.

— Thôi ngay đi được chứ! Đoạn Chantry tự trấn tĩnh lại, cảm thấy hơi xấu hổ. — Muộn lắm rồi đấy. Ở lại ăn tối luôn đi.

— Không, cảm ơn nhé. Người đàn ông lực lưỡng đẩy cửa phòng bước ra, đặt một chân lên ngưỡng cửa. — Tôi thấy chỉ muốn đi ăn tối với ai biết trân trọng Ferguson mà thôi.

— Tôi chịu không biết anh có thể tìm ra người đó ở đâu đấy. Chantry mỉm cười và bắt tay anh ta.

— Ồ, tôi luôn mang theo anh ấy bên mình mà. Chúc ngủ ngon, Havelock người xứ Đan Mạch cất lời.