Giữa hạ về khoác lên trang điểm cho nông trại cổ những vòng hoa thắm tươi. Đó là khoảng thời gian Luke yêu nhất—những buổi chiều dài dịu ngọt, thơm mùi đất ẩm bên má và Tom ngoài hiên nhà cũ; và đôi khi—khi sương mù không giăng lối—là chiếc giường xếp của tía được đẩy ra trong không gian tĩnh lặng. Nhưng má không còn được như chính mình vào mùa hè này. Có cái gì đó cứ dằn vặt, gặm nhấm tâm can bà tựa như axit kể từ chuyến thăm của gì Mollie và tin tức về đám tang của Matty Bisbee.

Khi những buổi tiệc tùng đầu hè trong vùng cứ thế trôi qua lần lượt mà không có tên nhà Haynes, bà đâm ra trầm ngâm sâu sắc,—cảm thấy cay đắng hơn bao giờ hết về nỗi nhục nhã và khốn cùng trong hoàn cảnh của họ.

Luke tìm cách an ủi má; chỉ cho bà thấy rằng mùa hè này cũng chẳng khác gì mọi năm; rằng họ "xưa nay vốn có quan trọng gì với thiên hạ đâu." Nhưng má vẫn tiếp tục chìm trong u uất; cứ bóng gió và nài nỉ nhắc đến "giọt nước làm tràn ly." Thật quá đỗi cay đắng khi thấy má như vậy—ở cái nhà này vốn dĩ đã đủ ngột ngạt rồi. Đôi khi vào những đêm trong trẻo, êm ả, khi vầng trăng rọi sáng rực rỡ và đám nhái bén cất tiếng kêu não nề ở vùng trũng, lòng cậu thiếu niên lại trĩu nặng và phồng to lên trong lồng ngực bởi nỗi buồn khôn tả.

Rồi tâm trạng má bỗng khá hơn—được rọi sáng bởi một tia nắng dịu ngọt từ thiên đàng—vì Nat đã về nhà!

Luke là kẻ nhìn thấy anh đầu tiên—phải nói là nghe tiếng thì đúng hơn; vì Nat lái xe lên con ngõ nhỏ— ồ, thật kỳ diệu thay!—lại đang cầm lái một chiếc ô tô. Đó không phải là một chiếc xe giống của dượng Clem—thậm chí còn chẳng đáng làm em họ của nó. Xe gầm thấp và gần như chẳng phát ra tiếng động nào, có hình dáng giống như mấy quả ngư lôi kỳ dị mà người ta đang dùng để đánh nhau ở bên kia đại dương. Nó mang màu xám bụi bặm dịu mắt và được viền niken; dẫu to lớn và mạnh mẽ nhường nào, chiếc xe vẫn lướt đi chỉ bằng một cái chạm nhẹ của Nat.

Nat đứng trước mặt họ, khoác trên mình chiếc áo khoác Norfolk bằng da màu đen, đội mũ lưỡi trai và đi bes.

— Trông chẳng khác nào một tay tài xế hạng sang ấy nhỉ? — cậu ta cười vang, với thái độ tự nhiên nối lại mối quan hệ đã đứt đoạn lâu ngày, một nét rất ư là Nat.

Nhưng Nat không phải là tài xế. Anh là một cái gì đó lớn lao và vĩ đại hơn nhiều. Tin tức mà anh mang về sau đó đã khiến tất cả chết trân. Nat đang là một nhân viên biểu thị đặc biệt, nhận một công việc hoàn toàn mới mẻ và cao cấp cho một hãng chuyên phân phối dòng hàng đắt tiền. Và chỉ một tuần nữa thôi anh sẽ đi Châu Âu—họ đã nghe rõ chưa nào? Châu Âu! Chà chà! Anh và một đồng nghiệp nữa đang đưa xe sang tận Pháp và Anh.

Không; họ đâu có hiểu hết được. Họ không thể nắm bắt nổi ý nghĩa to lớn ấy, mà thay vào đó, chỉ biết bám víu một cách khiêm nhường vào thực tế huy hoàng là anh đang có mặt ở đây.

Anh ở lại hai ngày một đêm; và mùa hè chưa bao giờ đẹp đến thế. Má trẻ ra như một thiếu nữ, và có một cuộc tàn sát gà tơ cùng sự phung phí trứng gà mới đẻ mà họ chưa từng thấy bao giờ. Cuối cùng, anh tặng quà cho tất cả mọi người.

— Nói thật nhé, — anh cười lớn, — túi tôi trống rỗng chẳng còn xu dính túi. Toàn bộ đống đồ anh chị thấy đây chẳng phải của tôi đâu. Tôi có lấy trước một ít tiền—không nhiều lắm, nhưng đủ để xoay sở; còn trang thiết bị thì dĩ nhiên là của công ty rồi. Nhưng tôi nói cho anh chị nghe một điều này nhé: tôi nhất định sẽ mang một đống tiền lớn về nhà cho xem, cứ đợi đấy! Và khi tôi làm được điều đó—Nat huých mạnh vào mạn sườn má—khi tôi làm được điều đó—tôi sẽ chẳng thèm làm kẻ ế vợ suốt đời đâu! Mọi người rõ chưa nào?

Nụ cười trên môi má chợt tắt đi trong giây lát. Nhưng những món quà thì thật tuyệt—một con dao mới cho Tom, một cuốn sách cho Luke, và trọn vẹn hai mươi đồng tròn xoe cho má, đủ để trả nợ cửa hàng tạp hóa của lão Beckonridge và đơn thuốc trợ tim mới cho tía.

Tất cả đứng ngoài hiên dõi theo anh cho đến khi khuất hẳn tầm mắt; và tâm trạng u tối của má không hề tái phát suốt cả một tuần liền.

Mấy buổi tối nay họ đã có những chuyện khác để bàn tán—những chuyến hải hành trên các vùng biển; những xứ sở xa xôi và diễn biến của cuộc chiến tranh "Âu châu", cùng khả năng Nat—anh đã cười xòa khi nói điều này—có thể bén mảng đến rìa chiến sự. Họ chắp nối tất cả từ những bản tin chiến sự khô khan trên tờ báo Bán nguyệt san và cuốn địa lý học đường của Luke. Vâng; khoảng không đen tối ấy đã được giải tỏa trong một khoảnh khắc ngắn ngủi.

Rồi buổi sáng tháng Tám ấy cũng đến, ngày tía qua đời. Đó là một biến cố bất ngờ và đầy rối ren. Chẳng ai lại đi mong một kẻ "bệnh kinh niên" lại làm cái chuyện trái khoáy và chẳng theo lề thói nào như thế; nhưng tía đã phá vỡ mọi tiền lệ. Họ tìm thấy ông vào sáng hôm ấy với trái tim đã ngừng đập, và Luke hiểu rằng họ đang đối mặt với thảm kịch cận kề.

Sống lần hồi qua ngày bằng cách kiếm được bao nhiêu ăn bấy nhiêu thì không sao. Anh chị vẫn có thể xoay sở để kiếm sống qua ngày; nào nông sản dẫu cằn cỗi, làm ăn vụng về, nào sự bố thí của họ hàng, và lòng kiên nhẫn của những kẻ buôn bán sẽ giúp họ qua truân chuyên. Nhưng một đám tang—lại là chuyện khác! Nhà đòn—điều đó đồng nghĩa với tiền bạc. Liệu có đời nào bản trường ca nhếch nhác về cuộc đời họ lại kết thúc bằng một sự sỉ nhục tột cùng: Quan quản lý người nghèo và Bãi tha ma dành cho kẻ vô gia cư? Phải chi tía tội nghiệp cứ chờ thêm chút nữa hãy bước lên sân khấu trung tâm—cho đến khi vật giá hạ bớt hoặc Nat mang "đống tiền lớn" ấy trở về!

Má nuốt trọn viên thuốc đắng cay.

Bà đã đi tìm dượng Clem để mở lời! Và dượng Clem thật tốt bụng.

— Ông ấy sẽ mua một cỗ quan tài—ông ấy sẵn lòng vì chuyện đó—và gửi một vòng hoa, trả tiền cáo phó, thậm chí chịu một nửa tiền đất nghĩa trang; nhưng ông ấy bảo không thể lo hơn được nữa. Vật giá leo thang cũng làm ông ấy khốnốn... Và chúng ta kiếm đâu ra số tiền còn lại đây? Ông ấy bảo—cuối cùng thì—có lẽ tốt hơn hết là gia đình ta cứ nhận những gì mà Ellick Flick cấp cho từ Quỹ Cứu tế Người nghèo... — Má đã không thể nói tiếp được nữa một hồi lâu.

Một đám tang nghèo hèn cho tía! Chắc chắn má sẽ xoay sở khéo hơn thế chứ! Ngay đêm hôm ấy, bà đã cố tìm một con đường khả dĩ hơn.

— Cái nông trại này đã cầm cố đến tận cổ rồi; nhưng tao tính chắc Ben Travis cũng chẳng phiền lòng đâu nếu tao muốn chôn tía ở mảnh ruộng phía nam. Đằng nào thì nó cũng chẳng tích sự gì cho cam; và ông ấy cứ nằm ở đó nếu chúng ta muốn. Đó là một nơi thực sự yên tĩnh. Và tự tao có thể mời mục sư—tao sẽ biếu ông ấy số gà tơ còn lại; ngoài ra trong cái nhà kho áp mái vẫn còn mấy tấm ván hickory đã ngấu. Tom, con đi theo tao với.

Suốt đêm đó Luke nằm lắng nghe tiếng cưa và tiếng búa của anh Tom lực lưỡng. Tom thực sự rất khéo tay nếu có người chỉ vẽ tỉ mỉ—và má sẽ chỉ cho nó cách đóng sao cho vừa vặn. Từng tiếng búa nện xuống xoáy sâu vào trái tim cậu thiếu niên.

Chính tay má lót chiếc hòm tự đóng bằng những chiếc chăn cũ mềm mại, tự tay tắm rửa và mặc cho người chết bộ quần áo cưới cũ kỹ đã lỗi mốt của ông. Và vào một buổi sáng dịu ngọt, thoang thoảng mùi mưa trong gió, họ cùng nhau ngồi trên chiếc xe ngựa chở hàng ra mảnh ruộng phía nam—tía, má và Luke—với anh Tom lực lưỡng bước đi bên đầu con ngựa già sần sùi.

Abel Gazzam, một người hàng xóm, đã lo xong huyệt mộ; và chẳng mấy chốc đoàn người đưa tang nhỏ bé đã tới được địa điểm định sẵn nằm bên trong hàng rào bện—một góc yên tĩnh dưới bóng cây du già. Đúng như lời má đã nói, đó là "một nơi chốn yên bình để tía nằm xuống."

Có một vài người hàng xóm đánh xe riêng đến, và dượng Clem cũng đưa gia đình tới bằng ô tô, mang theo một vòng hoa trang trọng; Mục sư Kearns đến—từ chối nhận số gà tơ biếu xén—đọc bài cầu kinh an táng, và nói vài lời về tía tội nghiệp. Nhưng dẫu sao thì đó cũng chẳng phải là một đám tang tử tế. Không bữa tiệc tối; không lời chia buồn; không cả màn "nhìn mặt lần cuối"—thậm chí chẳng có một cái bắt tay! Má thậm chí còn chẳng buồn nhìn những người bạn cũ khi ngồi xe ngựa trở về nhà giữa Tom và Luke, với cái điều cao ngạo và cứng cỏi ngẩng cao lên trời.

Một nỗi chán chường u ám phủ lấp trái tim Luke. Mọi chuyện đối với nhà Haynes thế là chấm hết. Họ đã cứu tía khỏi sự bố thí bằng một đám tang tự làm lấy; nhưng nào được tích sự gì? Thà cứ để mọi việc diễn ra theo cách thông thường có khi còn hơn. Ai ai cũng rõ cả rồi! Chẳng có cách nào xoay chuyển được cục diện cho một cơ sự thế này. Họ chỉ là những kẻ vô danh tiểu tốt—những kẻ bị xã hội hắt hủi trong vùng.