Nghe tin Mao Trạch Đông sắp trở lại Bắc Kinh, Khang Sinh thở phào nhẹ nhõm, ông ngâm mình vào bồn tắm. Sự đời có những việc phải suy tính kỹ lưỡng mới làm, có những việc không cần tính toán đã làm. Việc hoàn toàn không nghĩ ngợi mà làm thì ít, việc hoàn toàn suy tính kỹ càng rồi mới làm cũng rất ít. Nên nghĩ thì nghĩ, nghĩ không ra thì không cố ép, đối đãi với mọi việc đều như vậy. Làm chính trị cũng giống như viết văn, trước khi làm mà không có cấu tứ và đề cương thì rất khó tiến hành, nhưng cấu tứ và đề cương cứng nhắc quá cũng không xong. Nghĩ vậy, ông thoải mái nằm dài trong bồn tắm.

Gần đầy bồn nước, vừa bước vào là mực nước dâng cao, sóng sánh gần như tràn ra ngoài. Đầu gối lên chiếc khăn tắm bên thành bồn, nhìn mặt nước ngập đến cổ, ông bất giác nghĩ đến Archimedes, người đã phát hiện ra định luật vật nổi ngay trong bồn tắm. Trước mắt hiện lên hình minh họa trong một cuốn sách khoa học tự nhiên, Archimedes cũng nằm trong bồn tắm giống ông như vậy, nước trong bồn tràn ra ngoài, khơi gợi cảm hứng cho thiên tài khoa học đó. Trong bức hình minh họa, khuôn mặt già nua của Archimedes trông khá giống ông. Lúc này, dù không soi gương, ông cũng biết mình đã già. Ông sinh năm 1898, năm nay đã 68 tuổi. Ông nhớ rất rõ tuổi của mình, và cũng khá rõ tuổi của tất cả những nhân vật có liên quan đến ông. Mao Trạch Đông sinh năm 1893, hơn ông 5 tuổi.

Lưu Thiếu Kỳ sinh năm 1898, Chu Ân Lai cũng sinh năm 1898, hai người này bằng tuổi với ông. Chu Đức và Đổng Tất Vũ lớn tuổi hơn Mao Trạch Đông, nhưng đã sớm không còn nắm thực quyền, có thể không cần bận tâm. Trần Vân sinh năm 1905, kém ông 7 tuổi, Lâm Bưu sinh năm 1906, kém ông 8 tuổi, Đặng Tiểu Bình sinh năm 1904, kém ông 6 tuổi... Những nhân vật trong Đảng này trước Cách mạng Văn hóa đều có thứ hạng trên ông, hiện tại, Bành Chân đã bị đánh đổ, những người khác trong Cách mạng Văn hóa cũng sẽ trải qua những thăng trầm lớn. Ngoài mấy người này ra, phu tử Trần Bá Đạt có địa vị trong Đảng không kém cạnh gì ông, ông ta sinh năm 1904, kém ông 6 tuổi.

Nghe nói Mao Trạch Đông hôm qua đã bơi dọc sông Trường Giang, tuy Mao lớn hơn đa số những người ở tầng lớp cao nhất trong Đảng vài tuổi, nhưng thể lực của Mao rất tốt, không thấy hy vọng có ai có thể sống lâu hơn để kế vị ông ta. Ông có thể tưởng tượng thân hình vạm vỡ mà béo tốt của Mao Trạch Đông trong chiếc quần bơi rộng thùng thình bị ánh mặt trời hun cho đen sạm, Mao từ thang của du thuyền bước từng bậc xuống dòng sông, du thuyền đỗ bất động giữa sông, đóng vai trò như một bến cập bến cho Mao Trạch Đông lên xuống. Khi Mao Trạch Đông hân hoan, mập mạp nhảy xuống sông Trường Giang, xung quanh đã vây kín những người bơi cùng bảo vệ, du thuyền và thuyền nhỏ cũng chậm rãi đi theo. Mao Trạch Đông sẽ vẫy tay ra hiệu cho tàu thuyền tránh xa, rồi như một con cá mập lớn bơi lội tung hoành trên sông Trường Giang. Mỗi khi nghĩ đến Mao Trạch Đông bơi lội, phép so sánh "cá mập" là diễn tả cảm giác của ông chính xác nhất: đó là sự thư thái, kiêu ngạo, phóng túng, không kiềm chế không gì không làm, toàn bộ dòng sông và thế giới xung quanh đều mặc sức cho ông ta vung vẩy vùng vẫy. Sự hùng tráng hay dịu dàng của dòng nước đều trở thành bối cảnh thích hợp cho ông ta vung tay múa chân, phô diễn sức mạnh. Cảm giác hào sảng "Mới uống nước Trường Sa, lại ăn cá Vũ Xương, vượt ngang vạn dặm Trường Giang, ngắm nhìn bầu trời Sở rộng mở" [1] vừa đến từ sự tự tin vào quyền lực, vừa đến từ sự tự tin vào thể phách. Điểm này, ông tự biết Mao Trạch Đông là vô song. Ông tuyệt đối không thể bơi trên sông Trường Giang, chỉ có thể ngâm mình trong bồn tắm. Ông cũng tuyệt đối không vạm vỡ béo tốt, mà là gầy gò khô héo.

Khi nước trong bồn tắm lắc lư cho thấy sức nổi của cơ thể ông, ông nhận ra chỉ có phần bụng là còn đầy đặn chút ít, sức nổi cũng có vẻ lớn hơn. Hai chân ít thịt nhiều xương, trong nước trông lại càng nặng nề hơn. Ông mượn sức nổi của nước nâng một bàn chân lên, trông như một khúc gỗ chạm khắc xấu xí nhô lên khỏi mặt nước, mấy ngón chân gầy gò lộ ra kẽ hở, xòe ra một cách gầy guộc xương xẩu. Trên mu bàn chân gân xanh nổi rõ, xương mắt cá lồi lên, cổ chân trông khô khốc già nua. Đây là chân phải, mỗi khi vô thức nhấc chân, luôn luôn là chân phải đi trước. Khi bàn chân này chìm xuống, ông lại miên man nghĩ đến sự mất cân bằng giữa chân trái và chân phải của mình. Mỗi khi cần thư giãn, ông có thói quen ngâm mình trong bồn tắm, vì thế mà cũng đọc vị cơ thể mình khá nhiều. Ông phát hiện ra, cùng là hai chân gầy gò, bắp chân trái lại to hơn bắp chân phải một chút. Ngoài ra, gót chân trái lại khô hơn gót chân phải, tối rửa chân, thường phát hiện hai chân mình chân trái khô chân phải ướt. Ông rất rõ đạo dưỡng sinh của văn hóa Trung Hoa, đây có phải là một biểu hiện của trái là dương phải là âm không? Nghĩ vậy, hai tay ông bám lấy thành bồn tắm, dồn lực vào phần lưng và mông đang nằm áp sát theo độ cong của bồn, hai chân chụm lại nhấc lên. Khi hai bắp chân cùng lộ ra khỏi mặt nước từ đầu gối, ông lại một lần nữa đo lường sự chênh lệch to nhỏ giữa bên trái và phải, từ góc độ này nhìn có vẻ không rõ rệt lắm.

Đột nhiên, phần trên cơ thể ông trượt xuống, đầu ngập vào trong nước, hai chân chổng ngược lên trần nhà quẫy đạp loạn xạ. Trong cơn hoảng loạn, ông vội vàng đưa hai chân vào trong nước, hai tay dùng sức chống đỡ để đầu nhô ra khỏi bồn tắm, sặc nước khiến mũi miệng phun ra, mũi mắt chua xót. Hai tay ông chống vào đáy bồn, thân mình nằm trong nước như một chiếc thỏi vàng, chỉ có đầu và chân lộ ra ngoài. Nước trong bồn vẫn tiếp tục dư âm của sự lắc lư dữ dội vừa rồi, từng đợt từng đợt tràn ra khỏi bồn tắm, như thác đổ ào ào chảy xuống đất. Ông ngồi dậy trong bồn tắm, lúc này nước chỉ ngập đến dưới ngực. Ông lắc đầu tự giễu. Trong cái bồn tắm này, ông cũng đủ sức đảo hải phiên giang (đảo lộn biển sông). Trường Giang là thế giới của Mao Trạch Đông, bồn tắm là thế giới của ông. Quyền lực con người có lớn nhỏ, năng lực con người cũng có lớn nhỏ. Ông ngồi hẳn trong nước, nhẹ nhàng kỳ cọ ngực mình.

Phần ngực gầy gò, dưới lớp da thịt chùng nhão lộ ra xương sườn, hơi kỳ cọ một chút là da đã đỏ ửng. Những vụn đất bẩn nhỏ kỳ ra cuộn thành những sợi dài nhỏ rơi vào trong nước, trên mặt nước từ từ nổi lên những tàn dư trên cơ thể ông. Qua mặt nước lắc lư, ông không chỉ nhìn thấy hai cái chân gầy gò co quắp dưới đáy bồn, mà còn nhìn thấy biểu tượng của người đàn ông đã già nua. Với bộ phận này, ông đã bao nhiêu năm không chú ý, nhưng cũng bao nhiêu năm vẫn luôn chú ý. Cái gọi là không chú ý, là vì ông đã không còn gần gũi đàn bà theo nghĩa thuần túy nhất. Cái gọi là chú ý, là vì ông biết từ văn hóa dưỡng sinh Trung Quốc, đây luôn là biểu hiện của sinh lực đàn ông.

Ông cảm thấy mình giống Lỗ Tấn, Lỗ Tấn cũng là kiểu người thiếu nhiệt tình với đàn bà, mà thiếu nhiệt tình với đàn bà, chắc chắn là thống nhất với tính cách căm ghét cái ác như kẻ thù, cả đời ưa đấu tranh của Lỗ Tấn. Hình tượng Lỗ Tấn phù hợp để khắc họa bằng những bức tranh khắc gỗ lạnh lùng, Lỗ Tấn luôn mở đôi mắt lạnh lùng trong bóng tối để quan sát thế giới, và phóng ra con dao găm của mình, Lỗ Tấn đến chết cũng không tha thứ cho kẻ thù. Người như vậy không thể nào thèm khát đàn bà, không thể nào có đam mê cuồng nhiệt với đàn bà. Cứ kỳ cọ ngực mình như vậy, khuôn mặt lạnh lùng với đôi lông mày và ria mép rậm đen của Lỗ Tấn cứ chập chờn trước mắt, một chiếc tẩu thuốc đang nhả khói xanh cuồn cuộn.

Trước mắt lại hiện lên hình ảnh Quách Mạt Nhược. Nhìn từ văn phong của Quách Mạt Nhược, thì lại là người đàn ông hoàn toàn khác biệt với Lỗ Tấn. Lỗ Tấn là chiến sĩ, là sát thủ, là đao bút lại thực thi án tử hình tư tưởng; còn toàn bộ văn chương của Quách Mạt Nhược và vóc dáng thanh tú cao ráo của ông ta đều thể hiện hình ảnh của một tài tử phong lưu. Văn chương của Lỗ Tấn được khắc bằng dao găm trong lòng căm thù giữa đêm đen, là nghiến răng lạnh lùng phóng về phía lồng ngực đối thủ, là không chút thương xót. Văn chương của Quách Mạt Nhược lại được viết dưới ánh nắng đầy hoa gió, được viết giữa dòng người nam nữ, là khúc ca lãng mạn hướng về sông núi đại hà. Đây là những dòng văn như nước chảy, những dòng văn đa tình, những dòng văn ủy mị cầu toàn.

Mỗi khi nghĩ đến sự đối lập giữa Lỗ Tấn và Quách Mạt Nhược, ông lại tìm thấy cơ sở sinh lý cho tư cách sát thủ chính trị vô tình của mình.

Một người đàn ông đam mê đàn bà chắc chắn không phù hợp với chính trị tàn khốc vô tình, dựa trên nghiên cứu của ông về lịch sử thế giới, Napoleon không đam mê nữ sắc, Hitler cũng không đam mê nữ sắc, đây đều là những nhân vật nắm quyền sắt trong chính trị. Nhìn khuôn mặt đầy thần kinh của Hitler, là có thể biết trong mắt nhà chính trị lạnh lùng khát máu này, không có mấy sự dịu dàng với đàn bà. Sự dịu dàng với đàn bà sẽ làm tha hóa tính cách lạnh lùng của nhà chính trị và nhà quân sự. Những người như Hitler luôn đối mặt với thế giới bằng vẻ lạnh lùng u ám, cuồng loạn dùng nắm đấm nện mạnh vào bục phát biểu trước mặt, phát đi mệnh lệnh chinh phục thế giới.

Tiếp nối dòng suy nghĩ đó, ông lại nhớ lại kinh nghiệm đi Liên Xô những năm ba mươi. Thời đó, ông có sự ngưỡng mộ sâu sắc đối với Stalin cũng như Sverdlov, Dzerzhinsky, Kirov của Liên Xô. Với tính đấu tranh giai cấp cứng rắn vô tình của Lenin, cũng như tính đấu tranh chính trị cứng rắn của Stalin và những người khác, ông cảm thấy đồng cảm sâu sắc. Ông thậm chí còn nảy sinh một ảo tưởng trong những năm tháng đó, đó là được Stalin trọng dụng ở Liên Xô, cuối cùng trở thành trợ thủ đắc lực của Stalin, rồi kế thừa Stalin, dùng bàn tay sắt cứng rắn để chỉnh đốn và lãnh đạo nước Cộng hòa Xô Viết, rồi tiếp đó chỉnh đốn và lãnh đạo toàn bộ phong trào cộng sản quốc tế.

Ông có một sự hoài niệm đầy khao khát đối với cuộc đấu tranh "phản Trotsky" diễn ra ở Liên Xô lúc bấy giờ. Sau khi nhân vật số bốn của Liên Xô lúc bấy giờ là Kirov bị ám sát, Stalin đã bắt đầu cuộc thanh trừng lớn trên phạm vi toàn quốc, đặc biệt thể hiện sự thuần túy của đấu tranh chính trị. Ông thích kiểu chính trị như vậy.

Trong trạng thái mơ màng, ông hồi tưởng lại thân thế của mình như làn khói bay mây lướt. Ông là người trang Đại Đài, huyện Giao, tỉnh Sơn Đông, ông nội Trương Bảo Nguyên là đệ tử cửa Khổng, trong nhà có bảy tám nghìn mẫu đất. Cha là Trương Phát Tường là tú tài, còn có hàng nghìn mẫu đất. Tên đầu tiên sau khi sinh của ông là Trương Thiếu Khanh, lại gọi là Trương Vượng, dùng cái tên này học tư thục năm năm. Sau đó, đến trường trung học Lễ Hiền ở Thanh Đảo, đổi tên là Trương Tông Khả, học đến năm 19 tuổi thì tốt nghiệp. Sau lại đổi tên là Trương Dụ Tiên, năm 20 tuổi đến học tại Chư Thành giáo sư giảng tập sở một năm. Năm 1924, ông đổi tên là Trương Vân bước chân vào Thượng Hải, học tại khoa Khoa học Xã hội trường Đại học Thượng Hải do Cù Thu Bạch làm chủ nhiệm khoa. Năm 1925, ông dùng cái tên Trương Vân gia nhập Đảng Cộng sản Trung Quốc, từ đó về sau, ông đã bị cuốn vào cuộc đấu tranh ở tầng lớp cao nhất của Đảng Cộng sản, từng có lịch sử qua lại dây dưa với Lý Lập Tam, Vương Minh, trong thời gian này, ông lại đổi tên là Triệu Dung. Năm 1927, ông kết hôn với Tào Dật Âu cũng học tại Đại học Thượng Hải. Trong nền chính trị tàn khốc của cách mạng ngoài Đảng, đấu tranh trong Đảng, ông giống như một cỗ máy không bao giờ tắt lửa. Mục tiêu phấn đấu của ông chính là làm một lãnh tụ cách mạng. Người ta hướng đến nơi cao, ai cũng đang tranh thủ sự tiến bộ của bản thân. Năm 1933, khi tình thế cách mạng trong nước nguy hiểm nhất, ông đổi tên là Khang Sinh rồi đi Liên Xô. Lý do đổi họ thành Khang, đến nay ông vẫn nhớ mạch suy nghĩ lúc bấy giờ, Khang và Trương đồng âm, Khang phát âm trong tiếng Nga lại rất thuận tiện. Năm 1937, ông cùng Vương Minh quá cảnh Tân Cương trở về Diên An. Trong bốn năm ở Liên Xô, và những năm sau đó ở Diên An, ông luôn can dự vào cuộc đấu tranh tư tưởng chính trị ở tầng lớp cao nhất trong Đảng. Tất cả các cuộc đấu tranh đều kinh tâm động phách, biến hóa trong chớp mắt, đều phải phán đoán nhanh chóng, đưa ra ứng phó.

Trong cuộc đấu tranh kiểu này, ông càng lúc càng không ham mê nữ sắc. Trên đời có những việc thú vị hơn là chơi bời phụ nữ, đó là chính trị.

Chính trị nên là hoài bão đầu tiên của đàn ông. Chính trị nên là sở thích đầu tiên của đàn ông. Nghĩ một cách mơ màng như vậy, ông lại từ ngực kỳ cọ xuống thắt lưng, rồi vào trong nước kỳ cọ bụng, tâm trí không đặt vào đâu mà nhẹ nhàng kỳ cọ bộ phận đầy lông lá quanh biểu tượng đàn ông, kỳ cọ gốc đùi. Ông không kìm được nhớ đến Mao Trạch Đông kiêu ngạo hống hách, dũng mãnh chiến đấu trong sông Trường Giang như một con cá mập lớn. Mỗi khi nghĩ đến Mao Trạch Đông, sự tự tin vững chắc mà ông có được trong sự đối lập với Lỗ Tấn và Quách Mạt Nhược lại bị đả kích. Mao Trạch Đông chắc chắn có tính đấu tranh kiên cường không kém Lỗ Tấn, cũng có sự cứng rắn và vô tình đủ để đối chọi ngang hàng với Stalin, nhưng Mao Trạch Đông tuyệt đối không phải là người mất đi dục vọng đàn ông, hay nói cách khác, Mao Trạch Đông cũng có tài tình và phong lưu của Quách Mạt Nhược. Mao Trạch Đông về chính trị thì lạnh lùng vô tình kiên cường không khuất phục, với tư cách là một người đàn ông, về sinh lý chắc hẳn cũng kiện toàn phát đạt. Trước hình tượng vạm vỡ thần thái rạng rỡ của Mao Trạch Đông, ông không thể không thừa nhận sự thiếu khuyết nào đó của bản thân.

Nghĩ vậy, ông lại nằm ngửa trong bồn tắm, nước vừa rồi lắc lư bắn ra ngoài một ít, bây giờ nằm xuống thì không còn đầy lắm. Đầu gối lên chiếc khăn tắm lót ở thành bồn, tay lơ đãng nhẹ nhàng kỳ cọ cơ thể đang ngâm trong nước, đồng thời tâm trí lơ đãng suy tư. Kết quả của suy tư ông biết, đó là làm chính trị một cách kiên quyết vô tình hơn, làm một sát thủ chính trị ra tay nhanh gọn mạnh mẽ hơn. Ông rất thích hai chữ "sát thủ", đôi khi vận dụng những từ ngữ hiếm lạ hiểm hóc này có thể kích thích bản thân, khiến tư tưởng thấu đáo hơn.

Chuông điện thoại trong nhà vệ sinh reo lên, đây là máy nhánh nối liền với điện thoại ở phòng khách. Ông ngồi dậy khỏi bồn tắm, nhìn chiếc điện thoại trên tường gạch men trong nhà vệ sinh nhấp nháy đèn đỏ. Một lát sau, tiếng chuông dừng lại, là phu nhân Tào Dật Âu ở phòng khách đã nhấc máy. Nghe thấy tiếng bước chân dẫm lên sàn nhà nhẹ nhàng đi tới, cửa phòng vệ sinh bị đẩy hé một khe, truyền đến giọng nói hạ thấp của Tào Dật Âu: "Là điện thoại của đồng chí Giang Thanh, ông có nghe không?" Khang Sinh nói: "Bà cứ nói tôi vừa mới ra ngoài tản bộ, lát nữa tôi gọi cho bà ấy." Tào Dật Âu khép cửa vừa định rời đi, ông lại nói: "Tôi nghe vẫn hơn."

Ông ướt sũng đứng dậy khỏi bồn tắm, dùng khăn tắm quấn người lau qua một chút, rồi ném khăn tắm xuống sàn gạch men ướt sũng, ướt sũng bước chân ra khỏi bồn tắm, cẩn thận từng li từng tí bước lên chiếc khăn tắm trên sàn, vịn vào bồn rửa mặt cạnh bồn tắm, có chút run rẩy đi đến bên cạnh bồn cầu, nhấc chiếc điện thoại treo tường xuống. Ông ho khan một tiếng khàn đặc, liền nghe thấy giọng nói lảnh lót mà mềm mại của Giang Thanh, đồng thời nghe thấy tiếng Tào Dật Âu ở phòng khách nhẹ nhàng gác máy điện thoại.

Giang Thanh nói: "Khang lão, làm phiền ông nghỉ ngơi rồi." Khang Sinh nói: "Không không, tôi đang viết vài chữ." Giang Thanh nói: "Chủ tịch ngày mai đến, đã chốt xong xuôi rồi, tôi và đồng chí Xuân Kiều đang chuẩn bị tài liệu báo cáo." Khang Sinh trả lời: "Tốt quá rồi, cảm ơn cô đã báo cho tôi tin vui này."

Ông gác máy, người ướt sũng vịn vào bồn rửa mặt đứng đó. Đối diện là một tấm gương thủy tinh lớn, đèn tuýp dạng ống từ phía trên gương thủy tinh chiếu xuống sáng lóa, ông nhìn thấy hình ảnh khỏa thân 68 tuổi của chính mình. So với đôi vai, lồng ngực và cánh tay xương xẩu của ông, ông phát hiện bộ phận già nua nhất chính là khuôn mặt kia. Cơ thể chỉ là gầy một chút, lỏng lẻo một chút, yếu một chút, mỏng manh một chút, nhưng khuôn mặt kia lại khắc đầy những nếp nhăn đặc thù của nó: nếp nhăn ngang trên trán, nếp nhăn hình quả óc chó ở khóe mắt, nếp nhăn hình chữ V trên má. Hơn nữa, màu sắc của nó là đen nhất.

Ông cảm thán khẽ lắc đầu: Trong cuộc đời mỗi người, khuôn mặt là mệt mỏi nhất, vất vả nhất.

Chú thích:

[1] "Mới uống nước Trường Sa, lại ăn cá Vũ Xương, vượt ngang vạn dặm Trường Giang, ngắm nhìn bầu trời Sở rộng mở". Thơ Mao Trạch Đông trong bài "Thủy điệu ca đầu. Bơi lội" (tháng 6 năm 1956). "Mới uống nước Trường Sa, lại ăn cá Vũ Xương. Vượt ngang vạn dặm Trường Giang, ngắm nhìn bầu trời Sở rộng mở. Mặc cho gió thổi sóng vỗ, thắng được thong dong tản bộ, hôm nay được thảnh thơi. Tử tại xuyên thượng viết: Thệ giả như tư phù! Gió buồm động, rùa rắn tĩnh, khởi hồng đồ. Một cầu bay bắc nam, thiên hiểm biến thông đồ. Lại lập vách đá Tây Giang, cắt đứt mây mưa Vu Sơn, hẻm cao ra hồ phẳng. Thần nữ ưng vô dạng, đương kinh thế giới thù." Bài từ này đăng lần đầu trên "Thi san" số tháng 1 năm 1957. Những câu thơ này từng được Hồng vệ binh trích dẫn rộng rãi trong "Cách mạng Văn hóa".