Những năm gần đây, một trận mưa phó tế trút xuống miền bắc nước Anh: họ đông nghịt trên các sườn đồi, giáo xứ nào cũng có một hoặc vài vị; họ còn đủ trẻ để tràn đầy nhiệt huyết và lẽ ra phải làm được rất nhiều việc thiện. Nhưng chúng ta không định bàn về những năm gần đây; chúng ta đang quay ngược thời gian về đầu thế kỷ này. Những năm gần đây—những năm hiện tại—đầy bụi bặm, nắng cháy, nóng bức và cằn cỗi; chúng ta hãy né tránh cái nắng ngả bóng ban trưa, quên nó đi trong giấc ngủ trưa, trải qua quãng giữa ngày trong những giấc mộng và mơ về buổi bình minh.

Hỡi bạn đọc, nếu từ phần mở đầu này mà bạn nghĩ rằng một câu chuyện lãng mạn nào đó đang được chuẩn bị cho mình, thì bạn đã lầm to. Bạn có đang mong đợi tình cảm, thơ ca và những hoài niệm? Bạn có trông chờ niềm đam mê, sự kích thích và kịch nghệ? Hãy dịu bớt kỳ vọng của bạn xuống; hãy hạ thấp tiêu chuẩn ấy xuống. Một điều gì đó thực tế, điềm đạm và vững chắc đang bày ra trước mắt bạn; một thứ phi lãng mạn như buổi sáng thứ Hai, khi tất cả những ai có công việc đều thức dậy với ý thức rằng họ phải chỗi dậy và lao vào đó. Không hẳn là bạn sẽ không được nếm trải chút cảm giác kích thích, có lẽ là vào khoảng giữa hoặc cuối bữa ăn, nhưng người ta đã định đoạt rằng món ăn đầu tiên dọn lên bàn sẽ là thứ mà một tín đồ Công giáo—vâng, thậm chí cả một tín đồ Anh giáo—có thể ăn vào ngày Thứ Sáu Tuần Thánh trong Tuần Thương Khó: đó sẽ là đậu lăng lạnh và giấm không có dầu; đó sẽ là bánh không men ăn cùng rau đắng, và không có cừu quay.

Tôi đã nói rồi, những năm gần đây, một cơn mưa phó tế dồi dào đã đổ xuống miền bắc nước Anh; nhưng vào năm một nghìn tám trăm mười một, mười hai, trận mưa trù phú ấy vẫn chưa hạ xuống.

Lúc bấy giờ các vị phó tế rất hiếm hoi: chưa có Hội Trợ giúp Mục vụ—chưa có Hội Phó tế Bổ sung để đưa bàn tay giúp đỡ các vị chánh xứ và quản xứ già nua mệt mỏi, cấp cho họ tiền nong để chi trả cho một đồng nghiệp trẻ tuổi, năng nổ từ Oxford hay Cambridge. Những người kế vị các tông đồ hiện nay, môn đệ của Tiến sĩ Pusey và công cụ của Bộ Truyền giáo, vào thời điểm đó vẫn đang được ấp ủ dưới những chiếc chăn nôi, hoặc đang trải qua quá trình tái sinh bằng lễ rửa tội trong chậu rửa mặt ở phòng trẻ. Nhìn vào bất kỳ ai trong số họ, bạn sẽ không thể đoán được rằng những chiếc đăng ten kép ủi phẳng theo kiểu Ý trên chiếc mũ lưới của nó lại đang bao bọc lấy vầng trán của một người được định sẵn, được thánh hiến đặc biệt để kế vị Thánh Phao-lô, Thánh Phê-rô hay Thánh Gio-an; bạn cũng chẳng thể tiên đoán được trong những nếp áo ngủ dài của nó chính là chiếc áo surplice trắng mà sau này nó sẽ dùng để hành hạ tâm hồn các giáo dân một cách tàn nhẫn, và làm cho vị cha xứ cổ hủ của mình phải kinh ngạc khôn xiết khi giương cao trên bãi giảng chiếc áo dài trông giống như áo sơ mi chưa bao giờ vươn lên cao hơn bục đọc sách thánh.

Thế nhưng, ngay cả trong những ngày khan hiếm đó vẫn có các phó tế: loài cây quý hiếm ấy rất ít, nhưng vẫn có thể tìm thấy. Một vùng đất đặc ân nào đó ở West Riding thuộc Yorkshire có thểμ tự hào sở hữu ba cây gậy của A-rôn đang đơm hoa kết trái trong vòng bán kính hai mươi dặm. Bạn sẽ được diện kiến họ, hỡi bạn đọc. Hãy bước vào ngôi nhà vườn ngăn nắp này ở vùng ngoại vi Whinbury, tiến thẳng vào căn phòng khách nhỏ. Họ đang dùng bữa trưa kìa. Cho phép tôi được giới thiệu họ với bạn nhé: Ông Donne, phó tế xứ Whinbury; ông Malone, phó tế xứ Briarfield; ông Sweeting, phó tế xứ Nunnely. Đây là phòng trọ của ông Donne, vốn là nhà của một người thợ dệt vải nhỏ tên là John Gale. Ông Donne đã ân cần mời các huynh đệ đến chung vui cùng mình. Bạn và tôi sẽ cùng tham gia buổi tiệc, xem những gì cần xem và nghe những gì cần nghe. Tuy nhiên, lúc này họ mới chỉ đang ăn; và trong lúc họ ăn, chúng ta sẽ trò chuyện riêng ngoài lề.

Những vị quý ông này đang ở độ tuổi rực rỡ nhất của thanh xuân; họ sở hữu toàn bộ sự năng động của lứa tuổi thú vị ấy—một sự năng động mà các vị cha xứ già nua chán chường rất muốn lái vào kênh hướng của các nghĩa vụ mục vụ, thường bày tỏ mong muốn được nhìn thấy nó tiêu hao vào việc giám sát siêng năng các trường học và thường xuyên thăm nom những người đau ốm tại giáo xứ tương ứng của họ. Nhưng những chàng trai Lê-vi trẻ tuổi cảm thấy đây là một công việc tẻ nhạt; họ thích phung phí năng lượng của mình vào một chuỗi hành động mà, dẫu trong mắt người khác có vẻ nặng nề mùi chán chường, bị nguyền rủa bởi sự đơn điệu hơn cả công sức của người thợ dệt bên khung cửi, lại dường như mang lại cho họ nguồn tận hưởng và bận rộn không bao giờ cạn.

Tôi đang ám chỉ việc họ cứ chạy qua chạy lại giữa các phòng trọ của nhau—không phải theo một vòng tròn, mà là một tam giác ghé thăm, được họ duy trì suốt cả năm trời, trong mùa đông, mùa xuân, mùa hè và mùa thu. Mùa màng và thời tiết chẳng làm thay đổi được gì; với lòng nhiệt thành khó hiểu, họ bất chấp tuyết và mưa đá, gió và mưa, bùn lầy và bụi bặm để đến ăn trưa, uống trà hoặc ăn tối cùng nhau. Thật khó mà nói điều gì thu hút họ. Đó không phải là tình bạn, bởi vì hễ cứ gặp nhau là họ lại cãi vã. Đó không phải là tôn giáo—chủ đề ấy chưa từng được nhắc đến giữa họ; thần học thì có lẽ họ tranh luận đôi khi, nhưng lòng đạo đức thì—không bao giờ. Đó không phải là ham muốn ăn uống: mỗi người hoàn toàn có thể có một phần thịt nướng và bánh pudding ngon lành không kém, trà đậm đà không kém, và bánh mì nướng béo ngậy không kém ngay tại phòng trọ của chính mình, hệt như những gì được dọn ra cho anh ta ở nhà huynh đệ. Bà Gale, bà Hogg và bà Whipp—những bà chủ nhà trọ tương ứng của họ—khẳng định rằng "chẳng vì mục đích gì khác ngoài việc gây rắc rối cho người ta." Bằng từ "người ta", các bà quý hóa tất nhiên ngầm chỉ chính bản thân họ, bởi vì quả thực họ cứ phải sống trong cảnh "nóng ruột gan" liên tục bởi hệ thống xâm lược lẫn nhau này.

Ông Donne và các vị khách của ông, như tôi đã nói, đang dùng bữa trưa; bà Gale phục vụ họ, nhưng trong mắt bà có một tia lửa từ ngọn lửa bếp nóng bỏng. Bà cho rằng cái đặc quyền thỉnh thoảng mời bạn bè dùng bữa mà không phải trả thêm phí (một đặc quyền nằm trong các điều khoản cho thuê phòng trọ) dạo này đã bị lợi dụng quá mức cần thiết. Tuần này mới chỉ đến ngày Thứ Năm, thế mà vào Thứ Hai, ông Malone, phó tế xứ Briarfield, đã đến ăn sáng và ở lại ăn trưa; sang Thứ Ba, ông Malone và ông Sweeting xứ Nunnely đến uống trà, ở lại ăn tối, chiếm luôn phòng ngủ trống và ban ơn cho bà bằng sự hiện diện của họ vào bữa sáng sáng Thứ Tư; bây giờ, vào Thứ Năm, cả hai người lại có mặt ở đây ăn trưa, và bà gần như chắc chắn họ sẽ ở lại qua đêm. "Thế là quá đủ rồi," bà sẽ nói thế, nếu bà biết nói tiếng Pháp.

Ông Sweeting đang thái nhỏ miếng thịt bò nướng trên đĩa của mình và phàn nàn rằng nó rất dai; ông Donne bảo bia bị nhạt thếch. Vâng, điều tồi tệ nhất chính là ở đó: nếu họ chịu lịch sự một chút thì bà Gale đã chẳng bận tâm nhiều đến thế, nếu họ chỉ cần tỏ ra hài lòng với những gì mình nhận được thì bà đã chẳng màng; nhưng "những vị mục sư trẻ tuổi này cứ kiêu kỳ và khinh khỉnh thế nào ấy, họ coi mọi người đều chẳng xứng tầm với mình. Họ đối xử với bà chẳng chút lịch sự, chỉ vì bà không thuê người hầu mà tự tay làm mọi việc trong nhà như mẹ bà đã làm trước kia; rồi họ lúc nào cũng mở miệng chê bai phong tục Yorkshire và người dân Yorkshire", và chính vì điều đó mà bà Gale không đời nào tin nổi bất kỳ ai trong số họ là một quý tộc thực sự, hay xuất thân từ dòng dõi danh giá. "Mấy vị mục sư già đáng giá hơn cả đống thanh niên từ trường đại học ấy chứ; họ biết thế nào là phép lịch sự, và tử tế với cả người sang lẫn kẻ hèn."

"Thêm bánh mì!" ông Malone kêu lên, với một giọng điệu dẫu chỉ kéo dài để thốt ra hai âm tiết nhưng cũng đủ tuyên bố ngay lập tức rằng ông là người con của xứ sở cỏ ba lá và khoai tây. Bà Gale ghét ông Malone hơn cả hai người kia cộng lại; nhưng bà cũng sợ ông, bởi vì ông là một người cao lớn, vóc dáng vạm vỡ, với đôi chân và đôi tay đúng chất Ireland, cùng một khuôn mặt mang đậm nét quốc hồn quốc túy—không phải khuôn mặt theo kiểu người Milesian, không phải phong cách của Daniel O'Connell, mà là kiểu gương mặt có đường nét sắc sảo giống người da đỏ Bắc Mỹ, vốn thuộc về một tầng lớp quý tộc Ireland nhất định, mang một vẻ mặt đờ đẫn và kiêu hãnh, hợp với chủ nhân của một đồn điền nô lệ hơn là chủ nhà của những nông dân tự do. Cha của ông Malone tự nhận mình là một quý ông: ông ta nghèo túng, ngập trong nợ nần và kiêu ngạo đến mụ mị; và con trai ông ta cũng y hệt vậy.

Bà Gale đưa ổ bánh mì ra.

“Cắt ra, đàn bà,” vị khách của bà nói; và người “đàn bà” ấy đã cắt theo đúng ý. Nếu làm theo bản năng, bà hẳn đã “cắt” luôn cả vị mục sư; tâm hồn xứ Yorkshire của bà hoàn toàn phẫn nộ trước cách ra lệnh của hắn.

Các vị phó tế có sức ăn rất tốt, và mặc dù thịt bò "dai", họ vẫn ngốn một lượng lớn. Họ cũng nuốt trọn một lượng khá "bia nhạt", trong khi một đĩa bánh pudding Yorkshire và hai thố rau củ biến mất như lá trước đàn châu chấu. Phô mai cũng nhận được sự quan tâm đặc biệt từ họ; và một chiếc "bánh gia vị" được dọn ra làm món tráng miệng sau đó đã biến mất như một ảo ảnh, chẳng còn tìm thấy đâu nữa. Bản điếu văn của nó được cất lên trong nhà bếp bởi Abraham, con trai và là người thừa kế của bà Gale, một cậu nhóc sáu tuổi; thằng bé đã tơ tưởng đến phần thừa kế của chiếc bánh, và khi mẹ nó mang chiếc đĩa không xuống dưới nhà, nó đã cất tiếng khóc vang trời.

Trong khi đó, các vị phó tế ngồi nhâm nhi ly rượu vang của mình, một thứ đồ uống mang nhãn hiệu bình dân, được thưởng thức một cách chừng mực. Quả thực, ông Malone thà uống rượu whisky còn hơn; nhưng ông Donne là người Anh nên không trữ loại đồ uống ấy. Vừa nhâm nhi, họ vừa tranh luận, không phải về chính trị, không phải về triết học, cũng chẳng phải về văn học—những chủ đề này lúc bấy giờ, cũng như bao giờ hết, hoàn toàn chẳng có chút hấp dẫn nào đối với họ—thậm chí không phải về thần học thực hành hay tín lý, mà là về những điểm vụn vặt của kỷ luật giáo hội, những điều phù phiếm tưởng chừng nhẹ tựa bong bóng đối với bất kỳ ai ngoại trừ chính họ. Ông Malone, người xoay sở chộp được hai ly rượu vang trong khi các huynh đệ của anh ta chỉ bằng lòng với một ly, dần dần trở nên vui vẻ theo cách riêng của mình; nghĩa là, anh ta trở nên hơi hống hách, nói những lời thô lỗ với giọng điệu kẻ cả và cười lớn một cách ầm ĩ trước sự thông minh của chính mình.

Từng người một trong số những người bạn đồng hành của anh ta trở thành mục tiêu cho những trò hề của anh ta. Malone có sẵn một kho trò đùa dành cho họ, mà anh ta quen đem ra sử dụng đều đặn trong các dịp tụ họp vui vẻ như thế này, hiếm khi thay đổi sự hóm hỉnh của mình; thực ra thì cũng chẳng cần phải làm thế, vì anh ta hình như không bao giờ thấy mình trở nên nhàm chán, và chẳng thèm bận tâm người khác nghĩ gì. Anh ta ban ơn cho ông Donne bằng những lời ám chỉ về thân hình gầy gò quá mức, những lời bóng gió về chiếc mũi hếch, những câu châm biếm cay độc về chiếc áo khoác ngoài bằng vải sô-cô-la đã sờn rách mà vị quý ông đó thường mặc mỗi khi trời mưa hoặc có vẻ sắp mưa, cùng những lời chỉ trích về một tập hợp các cụm từ và cách phát âm đậm chất dân chơi thành thị—vốn là của riêng ông Donne và chắc chắn đáng được lưu ý vì sự tao nhã và trau chuốt mà chúng truyền vào văn phong của ông.

Ông Sweeting bị trêu chọc về chiều cao—ông là một người đàn ông nhỏ thó, chẳng khác gì một cậu bé về cả chiều cao và bề ngang khi so sánh với gã Malone lực lưỡng; bị chế giễu về tài năng âm nhạc—ông chơi sáo và hát thánh ca tựa như một sứ thần, theo suy nghĩ của một số thiếu nữ trong giáo xứ của ông; bị mỉa mai là "cục cưng của các chị em phụ nữ"; bị trêu ghẹo về thân mẫu và các chị em gái, những người mà tội nghiệp thay, ông Sweeting vẫn còn chút vương vấn tình cảm và lại ngốc nghếch đến mức thỉnh thoảng đem ra bàn tán trước mặt gã Paddies mang dòng máu linh mục nhưng chẳng hiểu sao lại bị khuyết thiếu bản năng tình cảm ruột thịt.

Các nạn nhân đón nhận những cuộc tấn công ấy theo cách riêng của mình: ông Donne với vẻ tự mãn ra điều ta đây và thói lạnh lùng nửa hậm hực, những chỗ dựa duy nhất cho lòng tự trọng vốn có phần xập xệ của ông; ông Sweeting với sự thờ ơ của một tính cách hời hợt, dễ dãi, vốn chưa từng tuyên bố là mình có lòng tự trọng nào cần duy trì.

Khi những lời chế giễu của Malone trở nên hơi quá xúc phạm, điều mà chẳng mấy chốc đã xảy ra, họ liền hùa vào tìm cách lật ngược thế cờ bằng cách hỏi anh ta xem có bao nhiêu đứa trẻ đã hét lên "Phê-rô người Ireland!" sau lưng anh ta khi anh ta đi dọc con đường đó ngày hôm nay (tên của Malone là Peter Malone----Linh mục Peter Augustus Malone); yêu cầu được cho biết có phải ở Ireland, các giáo chức có thói quen giắt súng lục đã lên đạn trong túi và cầm gậy shillelah trên tay khi đi thăm mục vụ hay không; hỏi ý nghĩa của những từ như vele, firrum, hellum, storrum (đó là cách ông Malone luôn phát âm veil, firm, helm, storm), và sử dụng những phương pháp trả đũa khác mà sự tinh tế bẩm sinh trong tâm trí họ gợi ý.

Điều này, tất nhiên, chẳng ăn thua gì. Malone vốn không phải là người tốt tính hay điềm tĩnh, liền nổi trận lôi đình ngay lập tức. Anh ta gào thét, khua tay múa chân; Donne và Sweeting cười phá lên. Anh ta chửi rủa họ là những tên Saxon và những kẻ hách dịch với âm lượng cao nhất của giọng Celtic the thé; họ chế nhạo anh ta là kẻ sinh ra trên một vùng đất bị chinh phục. Anh ta đe dọa nổi loạn nhân danh "quê hương" của mình, trút bầu căm hận cay đắng lên ách thống trị của người Anh; họ nhắc đến cảnh rách rưới, ăn xin và dịch bệnh. Căn phòng khách nhỏ náo loạn cả lên; bạn sẽ nghĩ rằng một cuộc đấu súng chắc chắn phải nổ ra sau những lời lăng mạ cay độc nhường ấy; thật kỳ lạ khi ông bà Gale không cảm thấy hoảng sợ trước tiếng ồn ào ấy và cử người đi gọi cảnh sát đến giữ trật tự. Nhưng họ đã quen với những màn trình diễn như vậy; họ thừa biết rằng các vị phó tế chưa bao giờ ăn trưa hay uống trà cùng nhau mà lại thiếu đi một chút màn thể hiện kiểu này, và hoàn toàn bình thản trước hậu quả, khi biết rằng những cuộc cãi vã mang tính giáo sĩ này vô hại chẳng kém gì sự ồn ào của chúng, rằng chúng chẳng đi đến đâu cả, và rằng dù các vị phó tế có chia tay nhau trong hoàn cảnh nào đi chăng nữa vào đêm nay, thì sáng hôm sau họ chắc chắn vẫn sẽ gặp lại nhau với tư cách là những người bạn tốt nhất trên đời.

Khi cặp đôi đáng kính đang ngồi bên lò sưởi nhà bếp, lắng nghe tiếng nắm đấm của Malone nện vang dội hết lần này đến lần khác lên mặt bàn gỗ gụ của phòng khách, cùng với tiếng đĩa và ly thủy tinh giật mình khua lảng sau mỗi cú đánh, tiếng cười nhạo bạt mạng của những nhà tranh luận người Anh đồng minh, và lời tuyên bố lắp bắp của gã người Ireland đơn độc—trong lúc họ đang ngồi như thế, một tiếng bước chân vang lên ở bậc cửa ngoài, và chiếc vòng gõ cửa rung lên bần bật bởi một cú đập gấp gáp.

Ông Gale đi ra mở cửa.

"Trên lầu phòng khách có những ai thế?" một giọng nói vang lên—một giọng nói khá đặc biệt, giọng mũi, phát âm cụt lủn.

“Ồ, ông Helstone, có phải ngài đấy không ạ? Tôi suýt nữa không nhận ra ngài vì trời tối; bây giờ trời tối nhanh quá. Mời ngài bước vào nhà ạ?”

"Tôi muốn biết trước xem có đáng công bước vào hay không. Trên lầu có những ai?"

"Thưa các phó tế ạ."

"Cái gì! Tất cả bọn họ á?"

"Vâng, thưa ngài."

"Đang ăn trưa ở đây à?"

"Vâng, thưa ngài."

"Thế thì được rồi."

Nói dứt lời, một người bước vào—một người đàn ông trung niên mặc đồ đen. Ông đi thẳng qua nhà bếp đến cánh cửa bên trong, mở ra, rướn đầu về phía trước và đứng lắng nghe. Có cái để mà nghe đấy, bởi vì tiếng ồn ào ở trên lầu lúc đó còn lớn hơn bao giờ hết.

"Hừ!" ông tự lẩm bẩm một mình; rồi quay sang ông Gale—"Anh có thường xuyên gặp cảnh này lắm không?"

Ông Gale từng là một giám thị giáo hội và rất khoan dung với hàng giáo phẩm.

"Bọn họ còn trẻ mà ngài, trẻ người non dạ thôi ạ," ông vừa phân bua vừa nói.

"Trẻ á! Phải cho chúng vài roi mới phải. Trò hư—trò hư cả! Và nếu anh là một người theo giáo phái ly khai, John Gale, thay vì là một tín đồ Anh giáo chân chính, thì chúng sẽ còn làm tới bến—chúng sẽ tự bêu rếu bản thân; nhưng tôi sẽ——"

Để kết thúc câu nói này, ông bước qua cánh cửa bên trong, khép nó lại phía sau và bước lên cầu thang. Lại một lần nữa ông đứng lắng nghe vài phút khi đến căn phòng trên lầu. Xông vào mà không thèm báo trước, ông đứng sừng sững trước mặt các vị phó tế.

Và họ bỗng im bặt; họ chết sững người đi; và kẻ xông vào cũng vậy. Ông—một nhân vật người thấp đậm nhưng dáng đi thẳng thắn, mang trên đôi vai rộng chiếc đầu, cái mỏ và đôi mắt của một con chim ưng, tất cả đội một chiếc mũ Rehoboam hoặc mũ rộng vành hình xẻng mà ông hình như chẳng buồn nhấc lên hay cởi ra trước sự hiện diện mà ông đang đứng đối mặt—khoanh tay trước ngực và thong thả quan sát những người bạn trẻ của mình, nếu thực sự họ là bạn.

“Cái gì!” ông bắt đầu, cất lên những âm thanh không còn mang giọng mũi nữa, mà trầm ấm—hơn cả trầm—một giọng nói được cố tình làm cho vang và có chiều sâu như từ hang động vọng ra—“cái gì! Phép lạ ngày Lễ Ngũ Tuần lại được tái diễn rồi sao? Những chiếc lưỡi chia ra lại ngự xuống nữa ư? Chúng đâu rồi? Âm thanh vừa nảy lửa lấp đầy cả căn nhà này cơ mà. Ta vừa nghe thấy mười bảy thứ tiếng đang hoạt động hết công suất: người Pa-thia, người Mê-đi, người Ê-la-mit, xứ Ca-pốt-đô-ki-a, trong vùng Pôn-tô và A-si-a, Phrygia và Pamphylia, ở Ai-cập và các vùng thuộc Li-by giáp với Ky-rê-ne, những người kiều cư từ Rô-ma, người Do-thái và người mới cải đạo, người Crê-ta và người Ả-rập; tất cả những kẻ đó chắc chắn đều phải có đại diện trong căn phòng này từ hai phút trước rồi chứ.”

"Tôi xin lỗi ông Helstone," ông Donne bắt đầu lên tiếng; "xin mời ngài ngồi ạ. Ngài có muốn dùng một ly rượu vang không?"

Những lời lịch sự của ông chẳng nhận được câu trả lời nào. Con chim ưng trong bộ đồ đen tiếp tục nói,—

"Ta đang nói cái gì về ân tứ ngôn ngữ nhỉ? Ân tứ, quái lạ thật! Ta nhầm chương, nhầm sách và nhầm cả Tân Ước rồi—phúc âm thành ra luật pháp, sách Công vụ thành ra sách Sáng thế, thành phố Giê-ru-lem thành ra đồng bằng Sinar. Chẳng có ân tứ nào hết mà chỉ là sự hỗn độn của ngôn ngữ đã lải nhải làm ta điếc đặc cả tai rồi đây. Các ngươi, các tông đồ á? Cái gì! Cả ba người các ngươi ư? Chắc chắn là không rồi; ba gã thợ xây kiêu ngạo xứ Ba-by-lôn—chẳng hơn không kém!"

"Tôi đảm bảo với ngài, thưa ngài, chúng tôi chỉ đang trò chuyện đôi chút bên ly rượu vang sau một bữa ăn thân mật—đang giải quyết bọn ly khai thôi mà!"

“Ồ! Giải quyết bọn ly khai cơ đấy? Thế Malone cũng đang giải quyết bọn ly khai à? Ta nghe có vẻ giống như hắn đang giải quyết các đồng tông đồ của mình thì đúng hơn. Các ngươi đang cãi vã với nhau, tạo ra tiếng ồn—chỉ ba cái thợ mộc các ngươi thôi—to chẳng kém gì Moses Barraclough, gã thợ may đi giảng đạo, và tất cả thính giả của hắn đang làm trong nhà nguyện Giám lý đằng kia, nơi chúng đang chìm đắm trong một cuộc phục hưng tôn giáo. Ta biết lỗi tại ai rồi.—Lỗi tại anh đấy, Malone.”

"Tôi á, thưa ngài?"

"Anh chứ ai, thưa ngài. Donne và Sweeting đã rất yên lặng trước khi anh đến, và sẽ vẫn yên lặng nếu anh cút đi. Ta ước gì, khi bước qua eo biển đó, anh đã bỏ lại những thói quen Ireland của mình ở bên kia. Những thói quen của sinh viên Dublin không dùng được ở đây đâu. Những hành vi có thể trôi qua một cách êm thấm ở một vùng đầm lầy và núi non hoang dã tại Connaught sẽ chỉ mang lại ô nhục cho những kẻ vướng vào nó ở một giáo xứ Anh quốc tử tế, và tồi tệ hơn nhiều, là mang nhục cho cả thể chế thiêng liêng mà chúng chỉ là những cái đuôi khiêm nhường bám theo."

Có một phẩm giá nhất định trong cách vị quý ông lớn tuổi khiển trách những thanh niên này, dẫu cho đó có lẽ không hẳn là phẩm giá thích hợp nhất cho hoàn cảnh bấy giờ. Ông Helstone, đứng thẳng như một cây sào, ánh mắt sắc bén như diều hâu, dẫu mang trên mình chiếc mũ giáo sĩ, áo khoác đen và quần tất chít gót, trông giống một sĩ quan kỳ cựu đang mắng mỏ các cấp dưới của mình hơn là một vị linh mục đáng kính đang khuyên rủ các con tin trong đức tin. Sự dịu dàng của Phúc âm, lòng nhân từ của các tông đồ, dường như chưa bao giờ thổi luồng ảnh hưởng của chúng lên khuôn mặt sắc sảo rám nắng ấy, nhưng sự kiên định đã khắc họa nên các đường nét và sự sắc sảo đã tự chạm trổ những nếp nhăn của chính nó trên đó.

"Ta đã gặp Supplehough," ông tiếp tục, "lết thết lội qua vũng bùn trong đêm mưa gió này để đi giảng đạo tại cái tiệm đối lập ở Milldean. Như ta đã nói với các cậu, ta nghe thấy Barraclough đang gào thét giữa một buổi họp kín giống như một con bò tót bị quỷ ám; và ta lại thấy các cậu, những quý ông đây, cứ lai rai bên nửa pint rượu vang đỏ đục ngầu và cãi vã hầm hè như những mụ già nổi giận. Hèn chi mà Supplehough lại có thể làm phép báp-têm cho mười sáu người lớn cải đạo chỉ trong một ngày—điều mà hắn đã làm hồi hai tuần trước; hèn chi mà cái tên Barraclough, dù là một kẻ đồi bại và đạo đức giả đi chăng nữa, vẫn thu hút được tất cả những cô thợ dệt xúng xính hoa và ruy băng đến để chứng kiến những đốt ngón tay của hắn cứng rắn đến mức nào khi giáng xuống cái vành gỗ của chiếc bục giảng; và cũng chẳng có gì lạ khi các cậu, khi bị bỏ lại một mình mà không có các cha xứ của các cậu—là ta, và Hall, và Boultby—đứng lưng vốn chống lưng cho, lại quá thường xuyên cử hành các thánh lễ của giáo hội chúng ta trước những bức tường trống hơ trống hoác, rồi đọc dăm ba bài giảng khô khan của mình cho mỗi người thư ký, tay đánh đàn phong cầm và kẻ gác cổng nghe. Nhưng thôi, không bàn chuyện đó nữa. Ta đến để tìm Malone.—Ta có một việc sai bảo đây, hỡi vị đại úy!"

"Việc gì thế ạ?" Malone hậm hực hỏi. "Giờ này làm gì có đám tang nào để mà cử hành."

"Anh có mang thứ vũ khí nào trên người không?"

"Vũ khí á, thưa ngài?—có chứ, cả chân lẫn tay." Và anh ta chìa ra những bộ phận lực lưỡng ấy.

"Păng! Ý ta là hung khí cơ."

"Tôi có súng lục mà chính tay ngài đã tặng đây. Tôi chẳng bao giờ rời xa chúng. Tối đến, tôi đặt chúng sẵn sàng lên đạn trên chiếc ghế cạnh giường ngủ. Tôi còn có cả gậy gỗ gai đen nữa."

"Rất tốt. Anh có muốn đi đến Hollow's Mill không?"

"Ở Hollow's Mill có chuyện gì động tĩnh thế ạ?"

"Hiện tại thì chưa có gì, và có lẽ cũng sẽ chẳng có gì; nhưng Moore đang ở đó một mình. Nó đã cử tất cả những thợ lành nghề mà nó có thể tin tưởng đến Stilbro'; ở đó chỉ còn lại hai người phụ nữ quanh quẩn. Đó sẽ là một cơ hội tuyệt vời cho bất kỳ kẻ thiện chí nào muốn đến thăm nó, nếu chúng biết con đường được dọn sẵn ngay trước mắt chúng thẳng tắp đến nhường nào."

"Tôi chẳng phải là kẻ thiện chí nào của hắn cả, thưa ngài. Tôi chẳng thèm quan tâm đến hắn."

"Chao ôi! Malone, anh đang sợ đấy à."

"Ngài hiểu tôi rõ hơn thế cơ mà. Nếu thực sự nghĩ rằng có cơ hội xảy ra ẩu đả, tôi đã đi rồi: nhưng Moore là một kẻ kỳ cục, hay thẹn thùng, mà tôi chẳng bao giờ thèm hiểu nổi; và chỉ vì cái công ty ngọt ngào của hắn thôi thì tôi thèm vào mà nhích một bước."

"Nhưng có cơ hội xảy ra ẩu đả đấy; nếu một cuộc bạo loạn thực sự không nổ ra—mà quả thực, ta chẳng thấy có dấu hiệu nào—thì tối nay khó lòng mà trôi qua hoàn toàn yên bình được. Anh biết đấy, Moore đã quyết định sắm máy móc mới, và hắn đang mong đợi hai xe tải chở đầy khung dệt và kéo xén từ Stilbro' về vào tối nay. Scott, quản đốc, cùng một số tuyển thủ được chọn lọc đã đi đón chúng rồi."

"Họ sẽ đưa chúng về an toàn và yên lặng thôi, thưa ngài."

"Moore nói thế, và khẳng định nó chẳng cần ai cả. Tuy nhiên, nó thế nào cũng phải có ai đó, dù chỉ để làm nhân chứng trong trường hợp có chuyện gì xảy ra. Ta gọi đó là kẻ cực kỳ bất cẩn. Nó ngồi trong phòng kế toán mà không đóng cửa chớp; nó đi chỗ này chỗ nọ sau khi trời tối, lang thang tận lên khe núi, xuống Fieldhead Lane, giữa những khu đồn điền, cứ như thể nó là cưng của vùng này, hay—vốn là kẻ bị căm ghét tột cùng ở đây—lại mang 'mệnh sống thần kỳ' như người ta vẫn nói trong truyện cổ tích. Nó chẳng thèm rút kinh nghiệm từ số phận của Pearson, hay của Armitage—một kẻ bị bắn ngay trong nhà hắn còn kẻ kia thì trên bãi hoang."

"Nhưng lẽ ra hắn phải rút kinh nghiệm, thưa ngài, và cũng nên dùng các biện pháp phòng ngừa nữa chứ," ông Sweeting xen vào; "và tôi nghĩ hắn sẽ làm thế nếu nghe được những gì tôi vừa nghe ngày hôm hôm trước."

"Các cậu đã nghe gì thế, Davy?"

"Ngài biết Mike Hartley, gã thợ dệt theo giáo phái bài trừ luật pháp chứ ạ?"

"Biết chứ."

"Khi Mike chè chén say sưa liền tù tì vài tuần liền, hắn thường kết thúc bằng một chuyến ghé thăm nhà xứ Nunnely, để nói cho ông Hall nghe một tràng suy nghĩ của hắn về những bài giảng của ngài ấy, lên án cái xu hướng khủng khiếp trong học thuyết về việc làm của ngài ấy, và cảnh báo rằng ngài ấy cùng tất cả thính giả của mình đang ngồi trong chốn tối tăm bên ngoài."

"Ừ, cái đó thì chẳng liên quan gì đến Moore cả."

"Ngoài việc là một kẻ bài trừ luật pháp, hắn còn là một tên Gia-cô-bê bạo lực và là kẻ chủ trương san bằng giai cấp nữa, thưa ngài."

"Ta biết chứ. Khi say khướt, tâm trí hắn lúc nào cũng chỉ nghĩ đến chuyện giết vua. Mike không phải là kẻ mù tịt về lịch sử, và thật thú vị khi nghe hắn điểm lại danh sách những kẻ bạo chúa mà theo như hắn nói, 'kẻ trả thù máu đã trừng phạt thích đáng'. Gã đó tỏ ra phấn khích một cách kỳ lạ trước những vụ sát hại nhắm vào đầu những kẻ đội vương miện hoặc bất kỳ cái đầu nào vì lý do chính trị. Ta đã nghe loáng thoáng rằng hắn có vẻ hơi tơ tưởng đến Moore đấy. Có phải ý cậu muốn nhắc đến điều đó không, Sweeting?"

"Ngài dùng đúng từ rồi đấy, thưa ngài. Ông Hall nghĩ Mike không hề có thù hằn cá nhân gì với Moore. Mike nói hắn thậm chí còn thích nói chuyện và bám theo hắn, nhưng hắn có cái ý thích quái gở là muốn Moore phải được đem ra làm gương. Hôm trước hắn còn ca tụng Moore trước mặt ông Hall là chủ xưởng dệt có bộ óc lớn nhất Yorkshire, và vì lý do đó, hắn khẳng định Moore nên được chọn làm vật tế thần, một lễ vật dâng hiến có mùi thơm dễ chịu. Theo ngài, Mike Hartley có đang tỉnh táo không?" ông Sweeting ngây thơ hỏi.

"Không thể biết được đâu, Davy. Hắn có thể bị điên, hoặc cũng có thể chỉ là ranh mãnh, hay có lẽ là pha trộn cả hai."

"Hắn hay nói về việc nhìn thấy khải tượng, thưa ngài."

"À đúng rồi! Hắn chẳng khác gì một tiên tri Ê-xê-chi-ên hay Đa-ni-ên chuyên nhìn thấy khải tượng. Hắn vừa đến đúng lúc ta chuẩn bị đi ngủ vào tối thứ Sáu tuần trước để kể lại một khải tượng vừa hiện ra với hắn trong công viên Nunnely ngay chiều hôm đó."

"Kể cho chúng tôi nghe đi thưa ngài. Nó thế nào ạ?" ông Sweeting giục.

"Davy, trong đầu cậu có một khối u tò mò khổng lồ đấy. Còn Malone, các cậu thấy đấy, chẳng có tí nào. Cả án mạng lẫn khải tượng đều chẳng làm hắn hứng thú. Nhìn cái bản mặt ngớ ngẩn trống rỗng của hắn lúc này mà xem."

"Saph! Saph là ai vậy thưa ngài?"

"Ta biết ngay là cậu không biết mà. Cậu có thể tự đi mà tìm hiểu. Nó trong kinh thánh đấy. Ta chẳng biết gì về hắn ngoài cái tên và dòng dõi; nhưng từ khi còn là một cậu bé cho đến lớn, ta luôn gắn một tính cách cụ thể cho Saph. Cứ tin ta đi, hắn là một kẻ thật thà, nặng nề và bất hạnh. Hắn đã bỏ mạng tại Gob dưới tay của Sibbechai."

"Còn khải tượng thì sao thưa ngài?"

"Davy, cậu sẽ được nghe kể. Donne thì đang cắn móng tay, còn Malone thì ngáp ngắn ngáp dài, thế nên ta chỉ kể cho cậu nghe thôi. Mike đang thất nghiệp, giống như bao người khác, thật không may. Ông Grame, quản gia của ngài Sir Philip Nunnely, đã giao cho hắn một việc làm quanh tu viện. Theo lời hắn kể, Mike đang bận rộn làm hàng rào khá muộn vào buổi chiều, nhưng trước khi trời tối, hắn nghe thấy âm thanh mà hắn nghĩ là của một ban nhạc ở đằng xa—kèn kèn bugle, kèn fife và tiếng kèn tò te; âm thanh đó phát ra từ khu rừng, và hắn tự hỏi tại sao trong đó lại có âm nhạc. Hắn ngẩng đầu lên. Giữa những tán cây, hắn thấy những vật thể chuyển động, màu đỏ như hoa anh to, hoặc màu trắng như hoa táo gai. Khu rừng ngập tràn những thứ đó; chúng túa ra và lấp đầy cả công viên. Hắn liền nhận ra đó là những người lính—hàng ngàn và hàng chục ngàn người; nhưng chúng chẳng tạo ra tiếng động nào hơn một đàn muỗi mòng vào một buổi tối mùa hè. Chúng xếp hàng ngay ngắn, hắn khẳng định thế, và diễu hành, từng trung đoàn này đến trung đoàn khác, băng qua công viên. Hắn đi theo chúng đến Nunnely Common; âm nhạc vẫn vang lên nhẹ nhàng và xa xăm. Trên bãi đất trống, hắn đứng xem chúng thực hiện hàng loạt các động cơ chiến thuật. Một người đàn ông mặc đồ đỏ đứng ở trung tâm và chỉ huy họ. Chúng dàn trận, hắn tuyên bố, trải rộng trên năm mươi mẫu đất. Chúng xuất hiện trong tầm mắt nửa tiếng đồng hồ; rồi chúng lặng lẽ diễu hành bỏ đi. Suốt thời gian đó, hắn không hề nghe thấy tiếng người hay tiếng bước chân—chẳng có gì ngoài tiếng nhạc thoang thoảng tấu lên một khúc quân hành trang nghiêm."

"Chúng đi đâu vậy thưa ngài?"

"Hướng về Briarfield. Mike đi theo chúng. Chúng có vẻ như đang đi ngang qua Fieldhead, thì một cột khói, trông giống như thứ do một trận địa pháo phun ra, lan rộng không tiếng động ra các cánh đồng, con đường, bãi hoang, và cuồn cuộn trôi, hắn nói, xanh ngắt và mờ ảo, đến tận chân hắn. Khi làn khói tan đi, hắn nhìn lại tìm những người lính, nhưng họ đã biến mất; hắn chẳng còn thấy họ đâu nữa. Mike, với tư cách là một nhà thông thái Đa-ni-ên như hắn vẫn thế, không chỉ thuật lại khải tượng mà còn giải mã ý nghĩa của nó. Hắn ám chỉ rằng nó báo hiệu sự đổ máu và xung đột dân sự."

"Ngài có tin điều đó không thưa ngài?" ông Sweeting hỏi.

"Cậu có tin không, Davy?—Thôi nào Malone; sao anh vẫn chưa chịu cút đi?"

"Tôi khá ngạc nhiên, thưa ngài, là sao ngài không tự mình ở lại với Moore cơ chứ. Ngài thích thể loại chuyện này cơ mà."

"Đáng ra ta đã làm thế, nếu như không vì một điều không may là ta đã hẹn trước với Boultby đến ăn tối trên đường hắn từ buổi họp Hội Kinh thánh ở Nunnely về nhà. Ta hứa cử anh đi làm người thay thế; mà nhân tiện, hắn cũng chẳng thèm cảm ơn ta vì chuyện đó đâu. Hắn thà có ta còn hơn là có anh, Peter. Nếu thực sự có bất kỳ nhu cầu cứu trợ nào, ta sẽ gia nhập cùng các anh. Chuông nhà máy sẽ phát tín hiệu cảnh báo. Trong lúc này, hãy đi đi—trừ phi (quay phắt sang ông Sweeting và ông Donne)—trừ phi Davy Sweeting hoặc Joseph Donne thích đi hơn.—Các cậu nói sao nào, các vị quý ông? Sứ mệnh này là một vinh dự đấy, không thiếu chút gia vị hiểm nguy thực sự đâu; vì đất nước đang ở trong tình thế kỳ lạ, như tất cả các cậu đều biết, và Moore cùng nhà máy lẫn máy móc của hắn đang bị căm ghét đủ đường. Ta chắc rằng đằng sau những chiếc áo lê-gít của các cậu ẩn chứa những tâm hồn hào hiệp, lòng dũng cảm rực cháy. Có lẽ ta quá thiên vị Peter cưng của ta rồi. Chàng David nhỏ bé sẽ là nhà vô địch, hoặc Joseph không tì vết.—Malone, rốt cuộc anh chẳng qua chỉ là một tên Saul to lớn vụng về, chỉ giỏi đem bộ giáp của mình ra cho mượn thôi. Lôi vũ khí của anh ra đi; xách gậy shillelah của anh lên. Nó ở kia kìa—trong góc góc ấy."

Với một nụ cười ranh mãnh đầy hàm ý, Malone rút súng lục của mình ra, chìa một khẩu cho mỗi người trong số các huynh đệ. Chúng không hề được chộp lấy một cách nhanh chóng đâu. Với sự khiêm nhường duyên dáng, mỗi vị quý ông lùi lại một bước trước thứ vũ khí được chìa ra.

"Tôi chưa bao giờ động đến chúng. Tôi chưa từng động đến bất cứ thứ gì tương tự thế," ông Donne nói.

"Tôi hầu như chẳng quen biết gì với ông Moore," ông Sweeting lầm bầm.

"Nếu chưa bao giờ chạm vào súng lục, hãy thử cảm giác của nó lúc này đi nào, hỡi tổng đốc vĩ đại của Ai-cập. Còn về phần tiểu ca sĩ, có lẽ cậu ta thích chạm trán với người Phi-li-tinh bằng thứ vũ khí duy nhất là cây sáo của mình hơn.—Đi lấy mũ cho chúng đi, Peter. Cả hai đứa nó sẽ đi đấy."

"Không, thưa ngài; không đâu, ông Helstone. Mẹ tôi không thích thế đâu," Sweeting nài nỉ.

"Và tôi coi việc không bao giờ dây dưa vào những chuyện thế này là nguyên tắc của mình," ông Donne nhận xét.

Helstone cười mỉm đầy mai mỉa; Malone cười lớn ha hả. Sau đó, anh ta cất lại vũ khí, cầm lấy mũ và gậy tày, rồi nói rằng "chưa bao giờ cảm thấy có hứng thú với một trận ẩu đả đến thế trong đời, và anh ta hy vọng vài chục tên thợ dệt vải dầu mỡ có thể đánh úp khu nhà của Moore tối nay," anh ta liền bước ra ngoài, vượt qua cầu thang chỉ bằng một sải chân và làm cả ngôi nhà rung chuyển bởi tiếng đóng sầm cửa trước ở phía sau.

Quay lại mục lục