Hôm sau, Moore đã thức dậy trước cả khi mặt trời mọc, và kịp cưỡi ngựa đi Whinbury rồi quay về trước khi em gái anh kịp pha xong món cà phê sữa hay cắt bánh mì phết bơ cho bữa sáng của anh. Những công việc anh giải quyết ở đó, anh giữ kín cho riêng mình. Hortense chẳng hỏi han gì: vốn dĩ cô không có thói quen bình luận về việc làm của anh, và anh cũng chẳng bao giờ giải trình về chúng. Những bí mật kinh doanh — những ẩn số phức tạp và thường ảm đạm — được chôn giấu trong lòng anh, và chẳng bao giờ lộ diện ra ngoài, họa hoằn lắm mới có lúc xuất hiện để dọa cho Joe Scott một vố, hoặc làm cho một phóng viên người nước ngoài giật mình. Quả thực, thói quen kín tiếng chung về bất cứ điều gì quan trọng dường như đã ngấm vào dòng máu thương gia của anh.

Bữa sáng qua đi, anh đi thẳng đến phòng kế toán. Henry, cậu bé phụ việc của Joe Scott, mang vào những lá thư và tờ báo hằng ngày; Moore ngồi xuống bàn làm việc, bóc niêm phong các tài liệu và liếc qua chúng. Tất cả đều ngắn ngủi, nhưng xem ra chẳng mấy ngọt ngào — trái lại, có lẽ khá cay đắng, bởi khi Moore đặt tờ cuối cùng xuống, mũi anh phát ra một tiếng khịt đầy nhạo báng và thách thức, và dù anh không thốt lên lời độc thoại nào, trong ánh mắt anh vẫn thoáng lên một tia nhìn như muốn thỉnh cầu quỷ dữ, giao phó cho ác ma quét sạch toàn bộ cơ ngơi này xuống địa ngục. Tuy nhiên, sau khi chọn một cây bút và tiện tay bứt trụi phần lông vũ trên đầu trong một cơn giận ngón tay chớp nhoáng (chỉ giận bằng ngón tay thôi — khuôn mặt anh vẫn điềm tĩnh), anh liền viết ào ạt một loạt câu trả lời, niêm phong lại, rồi bước ra ngoài và đi một vòng qua xưởng dệt. Khi quay lại, anh ngồi xuống đọc tờ báo của mình.

Nội dung hình như chẳng cuốn hút cho lắm; có đến mấy lần anh đặt tờ báo lên đùi, khoanh tay lại, và đăm đăm nhìn vào lò sưởi; thỉnh thoảng anh lại quay đầu về phía cửa sổ; lâu lâu anh lại liếc nhìn đồng hồ; tóm lại, tâm trí anh có vẻ đang bận tâm chuyện gì khác. Có lẽ anh đang nghĩ đến thời tiết đẹp — vì đó là một buổi sáng đẹp trời và ôn hòa so với thời điểm trong năm — và ao ước được ra ngoài đồng cỏ để tận hưởng không khí ấy. Cửa phòng kế toán mở toang. Gió và ánh nắng ùa vào tự do; nhưng vị khách đầu tiên đến thăm lại chẳng mang theo chút hương xuân nào trên đôi cánh, mà chỉ có những luồng lưu huỳnh thoảng qua từ cột khói dày đặc muội than đang tuôn ra đen kịt từ chiếc ống khói xưởng dệt xám xịt.

Một bóng đen (chính là Joe Scott, người vẫn còn nhuốm đầy màu sắc của thùng nhuộm) xuất hiện chớp nhoáng ở ô cửa mở, thốt lên câu "Hắn đến rồi, thưa ngài," rồi biến mất.

Ông Moore không hề rời mắt khỏi tờ báo. Một người đàn ông to lớn, vai rộng và chân tay vạm vỡ, mặc bộ đồ vải thô và đi tất len xám, bước vào. Ông được đón tiếp bằng một cái gật đầu và được mời ngồi. Người đó liền ngồi xuống, vừa cởi chiếc mũ ra (một chiếc mũ rất tồi), nhét nó xuống dưới ghế, vừa dùng chiếc khăn tay bằng vải bông in hoa lấy từ vành mũ để lau trán, vừa cất giọng rằng trời "nóng chèm chẹp ra phết cho tháng Hai". Ông Moore đồng ý — ít ra thì ông cũng phát ra một âm thanh nhỏ, dù không rõ lời, nhưng cũng có thể coi là một sự đồng ý. Vị khách cẩn thận đặt vào góc tường cạnh mình một chiếc gậy trông giống như gậy công quyền mà ông đang cầm trên tay; xong xuôi, ông huýt sáo, có lẽ để tỏ ra cho tự nhiên.

- Anh có đủ những thứ cần thiết chứ, phỏng ạ? - Ông Moore nói.

- Có chứ, có chứ! Mọi chuyện ổn cả.

Ông lại tiếp tục huýt sáo, còn ông Moore tiếp tục đọc sách. Tờ báo hình như đã trở nên thú vị hơn. Tuy nhiên, lát sau, ông quay sang chiếc tủ đựng đồ nằm trong tầm với của cánh tay dài, mở nó ra mà không cần đứng dậy, lấy ra một cái chai màu đen — chính là cái chai ông từng đem ra để thết đãi Malone — một chiếc cốc thủy tinh và một cái bình, đặt chúng lên bàn, rồi nói với vị khách của mình:

- Tự nhiên đi; có nước trong cái vại ở góc phòng kìa.

- Tui chả thèm chắc là cần mấy đâu, dù ai đời sáng ra mà chẳng thấy khô cả cổ họng (khát), - người đàn ông mặc vải thô nói, vừa đứng dậy vừa làm theo lời mời.

- Thế ông Moore không dùng gì à? - ông ta hỏi, khi đang khéo léo pha một ly, và sau khi nếm thử bằng một ngụm dài, liền ngả người ra sau ghế với vẻ mãn nguyện và điềm đạm. Moore, vốn kiệm lời, đáp lại bằng một cử động phủ nhận và tiếng lẩm bẩm.

- Cậu nên uống đi, - vị khách nói tiếp; - làm một ngụm thế này cho người nó sảng khoái. Rượu gin Hà Lan ngon tuyệt cú mèo. Chắc cậu nhập từ nước ngoài về chứ gì?

- Ừ!

- Nghe lời tôi, thử một ly xem nào. Mấy tay sắp tới sẽ làm cậu mỏi cả mồm đấy, chả biết đằng nào mà lần đâu. Cậu sẽ cần phải bồi bổ đấy.

- Sáng nay anh có gặp ông Sykes không? - Moore hỏi.

- Tui gặp ổng cách đây nửa tiếng — à không, chắc là một khắc trước, ngay trước lúc tui khởi hành. Ổng bảo định tạt qua đây, và tui dám cá là cậu cũng sẽ tóm được cả lão Helstone nữa. Tui thấy họ đang yên cương cho con ngựa còi của lão khi đi ngang qua phía sau nhà xứ.

Người nói quả là một nhà tiên tri đích thực, bởi năm phút sau, tiếng móng guốc cộc cạch của một con ngựa nhỏ đã vang lên trong sân. Nó dừng lại, và một giọng mũi quen thuộc cất lên lanh lảnh: "Cậu bé" (có lẽ đang gọi Harry Scott, người thường la cà quanh khuôn viên từ 9 giờ sáng đến 5 giờ chiều), "dắt ngựa của ta vào chuồng mau."

Helstone bước vào với dáng đi nhanh nhẹn và thẳng thắn, trông rám nắng, sắc sảo và hoạt bát hơn thường ngày.

- Buổi sáng tốt lành, Moore. Dạo này thế nào, chàng trai? Hả! Chúng ta có ai đây? (quay sang nhân vật cầm gậy). - Sugden! Gì chứ! Anh định ra tay ngay lập tức à? Nói thật là anh chẳng phí chút thời gian nào nhỉ. Nhưng tôi đến đây để hỏi cho ra lẽ. Thông điệp của anh đã được chuyển đến tôi rồi đấy. Anh có chắc là mình đang đi đúng hướng không? Anh định tiến hành việc này thế nào? Anh đã có trát bắt người chưa?

- Sugden có rồi.

- Vậy anh định đi tìm hắn ngay bây giờ à? Tôi sẽ đi cùng anh.

- Ông sẽ đỡ được phiền phức đó đấy, thưa ông; hắn đang đến tìm tôi đây. Tôi vừa mới ngồi chờ sẵn sự xuất hiện của hắn thôi.

- Thế đó là ai? Một giáo dân của tôi phỏng?

Joe Scott đã bước vào từ lúc nào không hay. Giờ đây hắn đứng đó, trông như một bóng ma đầy ác độc, với một nửa cơ thể bị nhuộm chàm đậm đặc, tay tì lên bàn làm việc. Câu trả lời của người chủ dành cho câu hỏi của vị mục sư chỉ là một nụ cười. Joe tiếp lời. Với vẻ mặt bình thản nhưng đầy ranh mãnh, hắn nói:

- Đó là một quen cũ của ngài đấy, thưa ông Helstone, một quý ông mà ngài vẫn hay nhắc tới ấy.

- Thật sao? Tên hắn là gì thế, Joe? Sáng nay trông cậu có vẻ phơi phới nhỉ.

- Dạ, chính là Mục sư Moses Barraclough; cái tên diễn giả bục giảng mà thỉnh thoảng ngài hay gọi ấy ạ.

- À! - vị mục sư nói, vừa lấy hộp thuốc lá ra và hít một hơi thật dài — à! Thật không thể ngờ tới được. Sao chứ, gã sùng đạo đó có bao giờ là thợ của cậu đâu, Moore. Hắn vốn là một thợ may cơ mà.

- Và đó cũng chính là lý do tôi căm ghét hắn, vì dám xía vào chuyện của tôi và xúi giục những công nhân bị tôi sa thải chống lại tôi.

Mặt trời mùa đông dường như càng thêm ảm đạm.

- Và Moses thực sự có mặt trong trận chiến ở Stilbro' Moor ư? Hắn ta cũng đến đó với cái chân gỗ của mình á?

- Vâng, thưa ngài, - Joe đáp; - hắn cưỡi ngựa đến đó để không ai chú ý đến cái chân gỗ. Hắn làm thủ lĩnh và đeo mặt nạ. Những kẻ khác chỉ bôi nhọ nồi lên mặt thôi.

- Thế sao hắn lại bị lộ tẩy?

- Để tôi kể cho ngài nghe, - Joe nói. - Ông chủ đây vốn không thích đôi co nhiều. Còn tôi thì chẳng ngại gì cả. Hắn ta theo đuổi Sarah, cô hầu gái của ông chủ Moore, ngặt nỗi cô nàng chẳng thèm đếm xỉa gì đến hắn; có lẽ vì cô không thích cái chân gỗ của hắn, hoặc cô ta sớm nhận ra hắn chỉ là một kẻ đạo đức giả. Biết đâu (vì phụ nữ vốn là những sinh vật khó hiểu; chúng ta có thể nói với nhau điều này khi không có mặt họ ở đây) cô ấy đã khuyến khích hắn, bất chấp cái chân gỗ và sự giả dối kia, chỉ để giết thời gian thôi chẳng hạn. Tôi từng thấy khối cô làm thế, kể cả những người trông có vẻ xinh xắn và đoan trang nhất — vâng, tôi từng thấy những cô nàng gọn gàng, ngăn nắp, trông thanh tao và trong trắng như hoa cúc, nhưng ở đời ai mà lường trước được, hóa ra họ chẳng khác gì loài tầm ma độc ác, đầy nọc độc.

- Joe đúng là một tên ranh mãnh, - Helstone chen vào.

- Dẫu sao đi nữa, Sarah vẫn còn một mũi tên khác trong bẫy. Fred Murgatroyd, một trong những thanh niên bên xưởng ta, đang để ý cô ta; và vì phụ nữ thường đánh giá đàn ông qua bề ngoài — mà Fred lại có một khuôn mặt ưa nhìn, trong khi Moses thì chẳng đẹp đẽ gì cho cam như chúng ta đều biết — nên cô nàng đã ngã vào lòng Fred. Cách đây chừng hai ba tháng, Murgatroyd và Moses tình cờ gặp nhau vào tối Chủ nhật; cả hai đều rình mò quanh khuôn viên này với ý định rủ Sarah đi dạo cùng. Họ cãi nhau, xô xát, và Fred đã thất thế, vì cậu ta còn trẻ và nhỏ con, trong khi Barraclough, dẫu chỉ có một chân, lại khỏe gần bằng gã Sugden đằng kia — quả thực, bất cứ ai nghe tiếng hắn thét ra lửa trong các buổi nhóm họp phục hưng hay tiệc tình ái cũng có thể chắc chắn hắn chẳng phải kẻ yếu đuối gì.

- Joe, cậu đúng là không thể chịu nổi mà, - ông Moore bấy giờ mới lên tiếng cắt ngang. - Cậu dài dòng câu chuyện chẳng kém gì Moses giảng đạo. Tóm lại là thế này: Murgatroyd ghen tuông với Barraclough; và tối qua, khi cậu ta cùng một người bạn trú mưa trong một cái kho, họ đã vô tình nghe và thấy Moses đang bàn bạc với một số đồng bọn ở bên trong. Qua cuộc trò chuyện của chúng, rõ ràng hắn chính là kẻ cầm đầu, không chỉ trong vụ Stilbro' Moor, mà còn trong vụ tấn công tài sản của Sykes. Hơn nữa, chúng còn lên kế hoạch phái một phái đoàn đến gặp tôi sáng nay, do tên thợ may đó dẫn đầu, với tinh thần vô cùng tôn kính và hòa bình, để nài nỉ tôi tống khứ cái thứ ô uế đó ra khỏi lều của mình. Tôi đã cưỡi ngựa sang Whinbury sáng nay, kiếm một viên cảnh sát và một tờ trát, và giờ tôi đang đợi để đón tiếp người bạn của mình cho xứng đáng. Nhân tiện, kìa ông Sykes tới rồi. Ông Helstone, ông phải khích lệ tinh thần lão ta mới được. Lão đang tỏ ra nhát gan trước ý định khởi kiện đấy.

Tiếng xe ngựa lộc cộc lăn vào sân. Ông Sykes bước vào — một người đàn ông cao lớn, vạm vỡ tuổi ngũ tuần, nét mặt khôi ngô nhưng thần sắc lại có vẻ yếu đuối. Trông ông ta đầy lo lắng.

- Chúng đến chưa? Chúng đi chưa? Đã túm được hắn chưa? Xong xuôi cả chưa? - ông ta hỏi.

- Vẫn chưa, - Moore điềm tĩnh đáp. - Chúng ta đang chờ chúng đây.

- Chúng sẽ không đến đâu; trời gần trưa rồi. Thôi bỏ qua đi cho lành. Việc này sẽ khơi mào cho ác cảm — gây náo động — và có lẽ dẫn đến hậu quả tai hại đấy.

- Ông không cần phải lộ diện đâu, - Moore nói. - Tôi sẽ tiếp chúng ngoài sân khi chúng tới; ông cứ ở lại đây.

- Nhưng tên tôi sẽ phải lù lù ra trong các thủ tục pháp lý ấy chứ. Vợ con đùm đề, ông Moore ạ — có vợ có con khiến người ta phải thận trọng chứ bộ.

Moore tỏ vẻ chán ghét. - Tùy ông thôi, xin cứ việc rút lui, - hắn nói; - hãy để mặc tôi lo lấy một mình. Tôi chẳng ngại hành động đơn độc; chỉ xin báo trước là ông sẽ chẳng tìm thấy sự an toàn nào trong sự nhượng bộ đâu. Đối tác Pearson của ông đã nhượng bộ, nhân nhượng và buông xuôi đấy thôi. Chà, điều đó có ngăn được bọn chúng mưu sát ông ta ngay tại nhà riêng đâu.

- Anh bạn thân mến, uống chút rượu pha nước đi nào, - ông Helstone khuyên nhủ. Thứ rượu pha nước đó thực chất là rượu gin Hà Lan pha loãng, như ông Sykes đã phát hiện ra sau khi pha và nốc cạn một cốc đầy tràn. Nó đã biến hóa ông ta chỉ trong vòng hai phút, kéo sắc hồng trở lại khuôn mặt, và làm cho ông ta ít ra cũng trở nên mạnh miệng. Ông ta bấy giờ tuyên bố rằng mình hy vọng bản thân đủ tư cách để không bị tầng lớp hạ dân giày xéo; ông ta đã quyết tâm không chịu đựng sự xấc láo của giai cấp công nhân thêm nữa; ông ta đã suy nghĩ kỹ và quyết chơi tới bến; nếu tiền bạc và khí phách có thể dẹp yên đám bạo loạn này, thì chúng phải được dẹp yên; ông Moore muốn làm gì thì làm, còn ông ta — Christie Sykes — sẽ vung xu cuối cùng vào kiện tụng trước khi chịu khuất phục; ông ta sẽ cho chúng một bài học, cứ chờ mà xem.

- Làm thêm ly nữa đi, - Moore giục giã.

Ông Sykes chẳng ngại ngần gì nếu làm thêm ly nữa. Sáng nay trời lạnh thật (dù Sugden thấy trời ấm); cần phải cẩn trọng vào cái thời điểm này trong năm — uống chút gì để xua tan ẩm ướt là phải phép; ông ta đã hơi ho rồi đấy (đến đây ông ho khan để chứng minh cho lời nói); những thứ như thế này (nhấc chai đen lên) quả là tuyệt vời, dùng như thuốc vậy (ông rót thứ "dược phẩm" đó vào cốc); bình thường ông ta không có thói quen uống rượu mạnh vào buổi sáng, nhưng thỉnh thoảng cẩn thận vẫn hơn.

- Hoàn toàn cẩn thận, và cứ tự nhiên đi chứ, - người chủ nhà giục.

Ông Sykes bấy giờ quay sang nói chuyện với ông Helstone, người đang đứng bên lò sưởi, đầu đội chiếc mũ rộng vành, dùng đôi mắt sắc bén nhỏ xíu của mình nhìn ông đầy ẩn ý.

- Ngài đây, với tư cách là một mục sư, - ông ta nói, - chắc sẽ thấy khó chịu khi phải hiện diện giữa những chốn vội vã, huyên náo và, tôi dám nói là, đầy nguy hiểm này. Tôi cá là dây thần kinh của ngài không chịu nổi đâu. Ngài là người chuộng hòa bình, thưa ngài; nhưng chúng tôi, những nhà sản xuất sống giữa cuộc đời và lúc nào cũng đối mặt với bão táp, lại trở nên vô cùng hiếu chiến. Thật đấy, cảm giác kích động trước hiểm nguy làm tim tôi đập rộn lên. Cứ mỗi khi phu nhân Sykes sợ nhà cửa bị tấn công và đột nhập — như bà ấy vẫn sợ mỗi đêm — là tôi lại thấy phấn khích vô cùng. Tôi không thể diễn tả cho ngài nghe cảm giác của mình đâu, thưa ngài. Thật tình, nếu có ai đó đột nhập — trộm cắp hay bất cứ thứ gì — tôi tin là mình sẽ thích thú lắm cơ, tinh thần tôi là thế đấy.

Một tiếng cười gằn, tuy ngắn ngủi, khẽ khàng và hoàn toàn không mang ý lăng mạ, là câu trả lời của vị mục sư. Moore suýt nữa đã ép tên chủ xưởng hào hùng kia nốc thêm ly thứ ba, nhưng vị mục sư — người chưa bao giờ vượt quá, cũng như không bao giờ cho phép ai khác trong sự hiện diện của mình vượt quá ranh giới của sự chuẩn mực — đã ngăn hắn lại.

- Quá đủ cũng tương đương với một bữa tiệc thịnh soạn rồi, phải không ông Sykes? - ông nói; và ông Sykes đồng ý, rồi ngồi ngắm Joe Scott cất chai rượu theo ra hiệu của Helstone, với một nụ cười thỏa mãn trên môi và ánh mắt luyến tiếc khôn nguôi. Moore trông có vẻ như rất muốn đùa giỡn lão ta đến bến. Kín đáo mà nói, hẳn một người họ hàng trẻ tuổi nào đó của hắn sẽ nói gì nếu cô nhìn thấy Robert thân yêu, ngoan ngoãn và tuyệt vời của mình — vị Coriolanus của cô — lúc này đây? Liệu cô có nhận ra trong khuôn mặt tinh quái, mỉa mai đó chính là gương mặt mà cô từng ngước nhìn với bao yêu thương, gương mặt đã cúi xuống bên cô với sự dịu dàng nhường ấy vào tối qua không? Đó có phải là người đàn ông đã trải qua một buổi tối yên bình bên em gái và họ hàng — ngọt ngào với người này, dịu dàng với người kia — đọc kịch Shakespeare và lắng nghe thơ Chénier?

Vâng, vẫn là người đàn ông ấy thôi, chỉ là được nhìn ở một khía cạnh khác — một khía cạnh mà Caroline vẫn chưa thực sự nhìn thấy, dù có lẽ cô cũng đủ sự tinh tế để lờ mờ đoán ra sự tồn tại của nó. Chà, chắc chắn Caroline cũng có những điểm thiếu sót của riêng mình. Cô ấy cũng là con người. Vậy thì cô ấy hẳn phải có nhiều điều chưa hoàn hảo; và nếu cô ấy tận mắt thấy Moore ở mặt tệ hại nhất của hắn, có lẽ cô sẽ tự nhủ điều này và thông cảm cho hắn. Tình yêu có thể tha thứ tất cả mọi thứ trừ sự hèn hạ; nhưng sự hèn hạ sẽ bóp chết tình yêu, thậm chí làm thui chột cả tình cảm tự nhiên; nếu không có sự kính trọng thì tình yêu chân chính không thể tồn tại. Moore, dù mang bao tật xấu, vẫn là người đáng được kính trọng; bởi trong tâm trí hắn không hề có thứ bệnh tràng nhạc luân lý nào, không có vết nhơ ô uế tuyệt vọng nào — chẳng hạn như sự giả dối; hắn cũng không phải là nô lệ của dục vọng. Cuộc sống năng động mà hắn được sinh ra và nuôi dưỡng đã cho hắn nhiều việc để làm hơn là tham gia vào cuộc rượt đuổi vô vọng của kẻ ăn chơi trác táng. Hắn là một con người không bị tha hóa, là môn đồ của lý trí, chứ không phải kẻ tôn sùng cảm tính. Điều tương tự cũng có thể nói về lão Helstone. Cả hai người bọn họ đều không bao giờ nhìn, suy nghĩ hay thốt ra một lời dối trá; đối với cả hai, cái chai đen khốn kiếp vừa mới được cất đi chẳng có chút sức hút nào. Cả hai đều có quyền ngẩng cao đầu nhận lấy danh hiệu kiêu hãnh "chúa tể của muôn loài", bởi không có thói hư tật xấu động vật nào có thể làm chủ được họ; nhìn họ là biết họ vượt trội hơn hẳn so với tội nghiệp Sykes.

Một thứ âm thanh như tiếng tụ tập và giậm chân vang lên ngoài sân, rồi bỗng im bặt. Moore bước ra cửa sổ; Helstone đi theo sau. Cả hai đứng nép sang một bên, gã thanh niên cao lớn đứng sau người đàn ông lớn tuổi thấp hơn, cẩn thận nhìn ra ngoài để không bị phát hiện từ bên phía ngoài. Bình luận duy nhất của họ về cảnh tượng trước mắt là một nụ cười cay độc ánh lên trong đôi mắt sắc lạnh của nhau.

Một tiếng ho hùng biện đầy hoa mỹ vang lên lúc bấy giờ, tiếp theo là lời can ngăn "Suỵt!", có vẻ nhằm làm dịu đi tiếng xì xào của nhiều giọng nói. Moore hé mở cửa sổ chừng một hai phân để âm thanh lọt vào rõ hơn.

- Joseph Scott, - một giọng khụt khịt cất lên — Scott đang đứng gác cửa phòng kế toán — chúng tôi xin phép được hỏi liệu chủ nhân của anh có ở bên trong và có thể tiếp chuyện được không?

- Hắn ở trong, đúng vậy, - Joe dửng dưng đáp.

- Thế thì, nếu anh vui lòng (nhấn mạnh vào từ "anh"), hãy làm ơn nhắn lại với hắn rằng có mười hai vị quý ông muốn gặp.

- Chắc là ổng sẽ hỏi để làm gì cho mà xem, - Joe gợi ý. - Tui nói luôn cho ổng biết điều đó cùng lúc luôn cho tiện.

- Vì một mục đích, - câu trả lời là vậy. Joe bước vào.

- Thưa ông, có mười hai vị quý ông muốn gặp ngài, "vì một mục đích ạ."

- Tốt lắm, Joe; ta là người họ cần tìm đây. — Sugden, ra khi ta huýt sáo nhé.

Moore bước ra ngoài, cười khẩy khô khan. Hắn tiến ra sân, một tay đút túi quần, tay kia đút túi áo ghi-lê, vành mũụp xuống che khuất đôi mắt, phần nào che giấu đi tia sáng khinh miệt sâu thẳm đang lấp lánh trong đó. Mười hai người đàn ông đang đợi ngoài sân, một số mặc áo sơ mi tay cộc, một số mang tạp dề xanh. Hai người nổi bật hẳn lên ở hàng đầu. Một người là gã lùn diện mạo bảnh tẻ, nghênh ngang với cái mũi hếch; người kia là gã vai u thịt bắp, nổi bật không kém bởi vẻ mặt đoan trang, đôi mắt gian xảo chẳng khá gì loài mèo cùng với cái chiếc chân gỗ và cây nợn chống vững chãi. Xung quanh môi hắn thoáng nét cười cợt; hắn có vẻ đang cười thầm trong bụng về một ai đó hoặc chuyện gì đó; toàn bộ điệu bộ của hắn chẳng có lấy một điểm nào ra dáng một con người chân chính.

- Chào buổi sáng, ông Barraclough, - Moore cất lời với vẻ nhã nhặn hiếm thấy.

- Bình an ở cùng anh! - câu trả lời vang lên, ông Barraclough nhắm nghiền đôi mắt vốn đã bán khép tự nhiên của mình lại khi thốt ra câu đó.

- Cảm ơn anh. Bình an là một điều tuyệt vời; chẳng có gì tôi mong mỏi cho bản thân hơn thế. Nhưng chắc đó không phải là tất cả những gì anh muốn nói với tôi chứ phỏng? Tôi đoán mục đích của anh không phải là để cầu bình an đâu nhỉ?

- Nói về mục đích của chúng tôi, - Barraclough mở lời, - thì đó là một điều nghe có vẻ kỳ lạ và có lẽ ngớ ngẩn đối với những kẻ như anh, bởi con cái đời này khôn ngoan hơn con cái sự sáng trong thế hệ của chúng.

- Vào trọng tâm đi, xin vui lòng, và cho tôi biết đó là gì đi.

- Anh sẽ được nghe thôi, thưa ngài. Nếu tôi không nói hết được thì mười một người đằng sau sẽ phụ giúp tôi. Đó là một mục đích cao cả, và (chuyển giọng từ nửa mai mỉa sang rên rỉ) đó chính là mục đích của Chúa, và thế thì còn gì bằng.

- Các anh muốn quyên góp cho một nhà nguyện Giáo phái Ly khai mới à, ông Barraclough? Trừ khi mục đích của các anh liên quan đến chuyện đó, còn không thì tôi chẳng hiểu các anh dính dáng gì đến tôi.

- Tôi không có nhiệm vụ đó trong đầu, thưa ngài; nhưng vì Chúa đã đưa lối cho anh nhắc đến đề tài này, tôi sẽ tiện đường xin chút ít lòng hảo tâm nếu anh có sẵn thứ gì dư dả; dù chỉ là một khoản đóng góp nhỏ nhất cũng đáng quý vô cùng.

- Nói rồi, hắn cởi mũ ra và chìa ra như một cái hộp xin tiền, trên khuôn mặt nở một nụ cười trơ trẽn.

- Nếu tôi cho anh sáu xu, anh sẽ đem đi uống rượu sạch.

Barraclough ngửa hai lòng bàn tay và trợn ngược đôi mắt trắng dã, cử chỉ đó chẳng khác nào một màn kịch hề nhại lại sự đạo đức giả.

- Trông anh bảnh tỏn phết nhỉ, - Moore lạnh lùng và khô khan nói; - anh chẳng ngại cho tôi thấy rằng anh là một kẻ đạo đức giả trăm phần trăm, rằng nghề của anh là lừa đảo. Thậm chí anh còn mong làm tôi phì cười trước sự ranh mãnh khi anh đóng cái vai hề rẻ tiền này, trong khi đồng thời lại nghĩ rằng mình đang lừa gạt cả những người đứng đằng sau kìa.

Khuôn mặt Moses sầm lại. Hắn thấy mình đã đi quá đà. Hắn đang định đáp trả thì tên thủ lĩnh thứ hai, vì tỏ ra sốt ruột khi nãy giờ bị đẩy ra nền sau, liền bước lên trước. Gã này trông không giống một kẻ phản bội, dù hắn có vẻ mặt tự mãn và kiêu ngạo đến cùng cực.

- Ông Moore, - hắn bắt đầu, cũng nói bằng giọng cổ họng và giọng mũi, phát âm từng từ một cách cực kỳ chậm rãi, như thể muốn dành thời gian cho thính giả kịp thẩm thấu hết vẻ thanh tao kỳ lạ của ngôn từ, - có lẽ người ta có quyền nói rằng lý trí chứ không phải hòa bình mới là mục đích của chúng tôi. Chúng tôi đến đây, trước hết là để yêu cầu ông lắng nghe lý trí; và nếu ông từ chối, đó là nghĩa vụ của tôi phải cảnh báo ông bằng những lời lẽ vô cùng đanh thép rằng những biện pháp sẽ được áp dụng (ý hắn là viện đến) mà có lẽ sẽ kết thúc bằng — bằng cách đưa ông đến sự thức tỉnh về sự thiếu khôn ngoan, về sự — sự ngớ ngẩn dường như đang dẫn dắt và bảo vệ mọi hành động của ông với tư cách là một thương gia ở vùng sản xuất này của đất nước. Hừm! Thưa ngài, tôi xin mạn phép nhắc nhở rằng với tư cách là một kẻ ngoại kiều đến từ một bờ biển xa xôi, từ một góc trời và bán cầu khác của quả địa cầu này, bị ném ra, ví như thế, như một kẻ bơ vơ lạc lõng trên bờ biển này — những vách đá Albion — ông không thể hiểu được những thói quen và cách sống của chúng tôi, những thứ vốn dĩ có lợi cho tầng lớp lao động. Nếu, nói thẳng vào vấn đề cụ thể, ông chịu khó từ bỏ cái xưởng dệt này, và lủi thủi trở về ngay cái nơi chốn quê cha đất tổ của mình mà không cần chần chừ thêm nữa, thì có lẽ mọi chuyện sẽ ổn thỏa hơn nhiều. Tôi chẳng thấy có lý do gì phản đối một kế hoạch như thế cả. — Các cậu nghĩ sao hả anh em? - hắn quay người lại hỏi các thành viên khác trong phái đoàn, và nhận được sự đồng thanh hưởng ứng: "Đúng thế! Đúng thế!"

- Khá lắm, Noah xứ Tim's! - Joe Scott lẩm bẩm đứng sau lưng ông Moore. - Moses có nằm mơ cũng đừng mong bắt kịp. Những vách đá Albion, rồi cả bán cầu bên kia nữa chứ! Chúa tôi! Có phải anh chui từ Vùng Nam Cực tới đây không hở ngài? Moses phen này tiêu đời rồi.

Tuy nhiên, Moses từ chối chịu thua. Hắn nghĩ mình nên thử lại lần nữa. Liếc một cái đầy tức giận về phía "Noah xứ Tim's", hắn bắt đầu tuôn một tràng; và lần này hắn nói bằng giọng điệu nghiêm túc, vứt bỏ đi thứ mỉa mai mà hắn nhận ra là chẳng mang lại kết quả gì.

- Trước khi anh dựng lều cắm trại giữa chúng tôi, hỡi ông Moore, chúng tôi vẫn sống trong cảnh hòa bình và yên tĩnh — vâng, tôi có thể nói là trong tình yêu thương chan hòa. Bản thân tôi chưa phải là người già cả gì cho cam, nhưng tôi vẫn có thể nhớ lại cách đây chừng hai mươi năm, khi lao động thủ công còn được khuyến khích và tôn trọng, và chẳng có tên phá hoại nào dám bén mảng giới thiệu mấy cái cỗ máy tai hại này cả. Giờ thì tôi không phải là thợ hoàn tất vải, mà làm nghề thợ may. Dù vậy, tâm can tôi vốn mềm yếu. Tôi là một con người đầy cảm xúc, và khi chứng kiến anh em mình bị áp bức, giống như vị nhân vật vĩ đại cùng tên ngày xưa của tôi, tôi phải đứng lên bảo vệ họ; chính vì mục đích đó mà hôm nay tôi đến đây nói chuyện trực tiếp với anh, và khuyên anh hãy tống khứ cái máy móc quỷ quái này đi và nhận thêm nhiều nhân công vào làm.

- Sẽ ra sao nếu tôi không nghe theo lời khuyên của anh, ông Barraclough?

- Xin Chúa tha thứ cho anh! Xin Chúa hãy làm mềm lòng anh, thưa ngài!

— Anh có còn liên hệ với giáo hội Giám lý nữa không, ông Barraclough?

- Ngợi khen Chúa! Chúc tụng danh Ngài! Tôi là một tín đồ Giám lý chân chính!

- Điều đó hoàn toàn không ngăn cản anh trở thành một kẻ nát rượu lẫn một tên bịp bợp cùng lúc. Tôi đã bắt gặp anh vào một đêm cách đây tuần trước nằm say mèm bất tỉnh bên vệ đường, khi tôi từ chợ Stilbro' trở về; và trong khi anh ra rả giảng về hòa bình, thì công việc hằng ngày của anh lại là khơi mào cho những cuộc tranh chấp bất hòa. Anh chẳng hề đồng cảm với những người nghèo khổ khốn cùng cũng như chẳng hề đồng cảm với tôi. Anh xúi giục họ nổi loạn vì những mục đích ích kỷ tồi tệ của chính anh; kẻ gọi là Noah xứ Tim's kia cũng vậy. Cả hai anh đều là những tên để tiện bầy hầy, vô lại, hiếu động thích chõ mũi vào chuyện người khác, với động cơ cốt lõi là sự tham vọng ích kỷ vừa nguy hiểm lại vừa trẻ con. Những kẻ đứng đằng sau anh có một vài người là những con người lương thiện dù bị dắt mũi; nhưng riêng hai anh thì tôi coi là thứ bỏ đi toàn tập.

Barraclough định lên tiếng.

- Im miệng! Anh đã nói đủ rồi, và giờ đến lượt tôi. Còn chuyện bắt tôi phải tuân theo mệnh lệnh của anh, hay bất kỳ thằng Jack, thằng Jem hay Jonathan nào trên đời này, tôi sẽ không đời nào dung thứ dù chỉ một giây. Các anh muốn tôi rời khỏi đất nước này; các anh yêu cầu tôi tống khứ máy móc của mình. Trường hợp tôi từ chối, các anh đe dọa tôi. Tôi từ chối đấy — từ chối thẳng thừng! Tôi vẫn ở lại đây, tôi vẫn bám trụ lấy xưởng dệt này, và tôi sẽ mang vào đây những cỗ máy tối tân nhất mà các nhà phát minh có thể cung cấp. Các anh sẽ làm gì nào? Giới hạn cao nhất mà các anh có thể làm — và các anh sẽ không bao giờ dám làm — là đốt cháy xưởng dệt của tôi, phá hủy mọi thứ bên trong và bắn tôi. Rồi sao nữa? Giả sử tòa nhà đó thành đống tro tàn và tôi là một thây ma — thì sao nữa hỡi mấy cậu đứng sau hai tên vô lại kia? Liệu điều đó có chặn đứng được sự phát triển của phát minh hay vắt kiệt khoa học không? Thậm chí không đến một phần triệu giây! Một cỗ máy dệt mới và tốt hơn sẽ mọc lên trên đống tro tàn này, và có lẽ một ông chủ có chí tiến thủ hơn sẽ thay thế vị trí của tôi. Nghe đây! Tôi sẽ sản xuất vải theo cách của mình và theo những hiểu biết tốt nhất mà tôi có. Trong quá trình sản xuất, tôi muốn dùng phương tiện nào là quyền của tôi. Bất cứ kẻ nào, sau khi nghe những lời này, còn dám xớ rớ can thiệp vào chuyện của tôi thì cứ tự chịu lấy hậu quả. Một bài học thực tế sẽ chứng minh là tôi không nói chơi đâu.

Hắn huýt sáo một tiếng thật chói tai và vang dội. Sugden, với cây gậy và lệnh trát trong tay, đã xuất hiện tại hiện trường.

Moore quay phắt lại phía Barraclough. — Anh đã có mặt ở Stilbro', - hắn nói; - tôi có bằng chứng trong tay. Anh đã ở trên đồng hoang, anh đeo mặt nạ, chính tay anh đã đánh gục một trong những công nhân của tôi — anh đấy! Một kẻ rao giảng phúc âm! — Sugden, bắt lấy hắn!

Moses đã bị tóm gọn. Một tiếng hét vang lên cùng một cú lao tới nhằm giải cứu, nhưng bàn tay phải nãy giờ vẫn giấu kín trong ngực áo của Moore đột nhiên rút ra, lăm lăm một khẩu súng lục.

- Cả hai nòng đều đã lên đạn, - hắn tuyên bố. — Tôi hoàn toàn quyết tâm đấy! Tránh xa ra!

Vừa lùi về phía sau, vừa đối mặt với kẻ thù trên từng bước chân, hắn hộ tống con mồi thẳng vào phòng kế toán. Hắn ra lệnh cho Joe Scott đưa Sugden và phạm nhân vào trong, rồi cài then cửa từ bên trong. Còn về phần mình, hắn cứ đi qua đi lại dọc theo mặt tiền xưởng dệt, đăm đăm nhìn xuống đất, tay buông thõng một cách hờ hững bên hông nhưng vẫn cầm chặt khẩu súng. Mười một đại biểu còn lại đứng nhìn hắn một lúc, thì thầm to nhỏ với nhau. Cuối cùng, một người trong số họ bước lại gần. Gã này trông rất khác so với hai kẻ đã lên tiếng trước đó; hắn có vẻ ngoài thô kệch nhưng trông khiêm tốn và ra dáng đàn ông.

- Tui không có mấy lòng tin vào Moses Barraclough đâu, - hắn nói, - và chính tui muốn nói vài điều với ngài đây, thưa ông Moore. Tui có mặt ở đây hoàn toàn không phải vì ác ý gì đâu, mà chỉ vì muốn cố gắng vớt vát cho mọi thứ vào guồng thôi, vì mọi thứ đang rối như canh hẹ rồi. Ngài thấy đấy, chúng tui đang khốn đốn — khốn đốn lắm; gia đình đói kém nghèo túng. Bọn tui bị mất việc vì mấy cái máy này; chẳng kiếm nổi việc làm; chẳng làm ra tiền của. Giờ phải làm sao đây? Chẳng lẽ bắt tụi tui ngậm miệng suỵt! rồi nằm lăn ra đấy mà chết à? Không; tui chẳng có từ ngữ hoa mỹ nào để nói đâu ông Moore, nhưng tui cảm thấy đó là một nguyên lý thấp hèn nếu một con người có lý trí lại chịu chết đói như một con vật vô tri. Tui không đời nào làm thế. Tui không thích đổ máu: tui chẳng muốn giết hay làm tổn hại ai cả; tui cũng chẳng thích đập phá xưởng dệt hay bẻ gãy máy móc — bởi vì, đúng như ngài nói, cách làm đó chẳng bao giờ chặn nổi tiến bộ của phát minh; nhưng tui sẽ lên tiếng — tui sẽ làm ầm lên hết mức có thể. Phát minh có thể đúng, nhưng tui biết người nghèo đói kém là không đúng. Những kẻ cầm quyền phải tìm cách giúp đỡ chúng tui; họ phải ban hành những quy định mới. Ngài sẽ bảo điều đó khó làm lắm chứ gì. Thế thì chúng tui càng phải la hét thật to vào, vì có thế thì mấy ông nghị quốc hội mới chịu nhúc nhích giải quyết việc khó nhằn này chứ.

- Cứ việc hành hạ các nghị sĩ quốc hội tùy thích, - Moore đáp; - nhưng việc hành hạ các chủ xưởng dệt là điều ngớ ngẩn, và cá nhân tôi sẽ không đời nào dung thứ chuyện đó.

- Ngài đúng là một kẻ cứng đầu cứng cổ! - người công nhân đáp lại. — Ngài không thể cho chúng tui chút thời gian sao? Ngài không thể đồng ý làm chậm lại các thay đổi của mình một chút sao?

- Tôi có phải là toàn bộ giới sản xuất vải ở Yorkshire này đâu? Trả lời tôi xem nào.

- Ngài là chính ngài chứ còn ai.

- Và chỉ là một mình tôi thôi. Nếu tôi dừng lại dọc đường dù chỉ một tích tắc trong khi những kẻ khác đang lao đi, tôi sẽ bị giẫm đạp đến chết. Nếu tôi làm theo ý các anh muốn, tôi sẽ phá sản trong vòng một tháng; và liệu việc tôi phá sản có nhét được miếng bánh vào cái miệng đang đói khát của con cái các anh không? William Farren, tôi sẽ không khuất phục trước mệnh lệnh của anh hay bất kỳ ai khác. Đừng nói với tôi về chuyện máy móc nữa. Tôi sẽ làm theo ý mình. Ngày mai tôi sẽ mang những cỗ máy mới về. Các anh có đập phá chúng, tôi vẫn sẽ mua thêm. Tôi sẽ không bao giờ nhượng bộ.

Đến lúc đó chuông xưởng dệt reo điểm mười hai giờ. Đã đến giờ ăn trưa. Moore phắt người quay lưng khỏi phái đoàn và bước trở lại phòng kế toán.

Những lời nói cuối cùng của hắn để lại một ấn tượng vô cùng tồi tệ và cay nghiệt; ít ra thì hắn cũng đã "thất bại trong việc nắm bắt cơ hội mà mình làm chủ". Bằng cách nói năng tử tế với William Farren — một con người vô cùng lương thiện, không hề ghen tị hay căm hận những kẻ có hoàn cảnh may mắn hơn mình, không coi việc phải lao động kiếm sống là một sự cay đắng hay bất công, sẵn sàng thấy mãn nguyện một cách chính đáng chỉ cần có việc làm — Moore hoàn toàn có thể kết bạn với anh ta. Thật kỳ lạ làm sao khi hắn có thể quay lưng đi với một con người như thế mà không thốt ra lấy một lời ôn tồn hay đồng cảm. Khuôn mặt của người tội nghiệp trông phờ phạc vì túng quẫn; anh ta mang dáng vẻ của một kẻ đã từ nhiều tuần, có khi nhiều tháng qua không biết thế nào là sống trong sung túc và đủ đầy, thế nhưng trên nét mặt ấy lại chẳng hề có lấy một nét hung dữ hay ác độc nào; nó tiều tụy, chán nản, khắc khổ, nhưng vẫn nhẫn nại làm sao. Sao Moore có thể rời bỏ anh ta như thế, với câu nói "Tôi sẽ không bao giờ nhượng bộ," mà không hề có lấy một lời thì thầm thiện chí, hy vọng hay giúp đỡ nào?

Farren, trên đường bước về ngôi nhà tranh của mình — ngày trước, trong những ngày tháng tươi đẹp hơn, đó là một nơi chốn tươm tất, sạch sẽ và dễ chịu, nhưng giờ đây, dù vẫn sạch sẽ, lại vô cùng ảm đạm vì quá nghèo túng — tự hỏi bản thân câu hỏi ấy. Anh kết luận rằng gã chủ xưởng người nước ngoài kia là một kẻ ích kỷ, vô cảm, và anh nghĩ, cũng là một kẻ ngớ ngẩn. Đối với anh, việc di cư, giả sử anh có đủ phương tiện để đi di cư, còn hơn là phải làm tôi tớ cho một kẻ chủ như thế. Anh cảm thấy vô cùng nản lòng — gần như tuyệt vọng.

Vừa bước chân vào nhà, vợ anh đã dọn ra một cách ngăn nắp bữa trưa mà chị có thể lo cho anh và lũ trẻ. Chỉ có cháo, và cháo cũng chẳng đủ ăn. Vài đứa con nhỏ đòi thêm khi đã ăn hết phần của mình — một yêu cầu khiến William vô cùng buồn lòng. Trong lúc vợ anh cố gắng dỗ dành chúng hết sức có thể, anh rời chỗ ngồi và bước ra cửa. Anh huýt sáo một điệu nhạc vui tươi, dẫu vậy vẫn không ngăn nổi một vài giọt nước mắt lăn dài (giống như "trận mưa giông đầu mùa" hơn là những giọt rỉ ra từ vết thương của võ sĩ giác đấu) đọng lại trên mi đôi mắt xám, rồi rơi tót xuống thềm cửa. Anh dùng tay áo quẹt đi tầm nhìn nhòe nhoẹt, và khi cơn xúc động qua đi, một nét mặt vô cùng nghiêm nghị lại hiện lên.

Anh vẫn đứng đăm chiêu trong im lặng thì một quý ông mặc đồ đen tiến đến — thoạt nhìn là biết ngay một mục sư, nhưng không phải Helstone, cũng chẳng phải Malone, Donne hay Sweeting. Ông có lẽ tầm tuổi tứ tuần; ngoại hình bình thường, da ngăm đen, tóc đã điểm hoa râm. Khi đi, lưng ông hơi khom xuống. Giao diện của ông lúc bước đến mang một vẻ lơ đễnh và có phần ủ rũ; nhưng khi lại gần Farren, ông ngẩng đầu lên, và rồi một biểu cảm nồng hậu bỗng bừng sáng trên khuôn mặt đầy đăm chiêu, nghiêm nghị ấy.

- Có phải anh đấy không, William? Anh thế nào rồi? - ông hỏi.

- Cũng tàm tạm thôi, thưa ông Hall. Ngài khỏe chứ? Mời ngài bước vào nhà nghỉ chân một lát ạ?

- Ông Hall, người mà cái tên từng được nhắc đến trước đó trong truyện (và thực ra chính là mục sư của giáo xứ Nunnely, nơi Farren từng là dân bản địa, và từ đó anh mới chuyển đến sống ở Briarfield cách đây ba năm để tiện làm việc tại Xưởng dệt Hollow), bước vào ngôi nhà tranh, sau khi chào hỏi người vợ và lũ trẻ, ông liền ngồi xuống. Ông bắt đầu trò chuyện rất rôm rả về khoảng thời gian trôi qua từ khi gia đình rời khỏi giáo xứ của ông, những đổi thay diễn ra từ đó; ông trả lời các câu hỏi liên quan đến cô em gái Margaret của mình, người mà mọi người hỏi thăm với rất nhiều sự quan tâm; rồi đến lượt ông đặt câu hỏi, và cuối cùng, khi liếc nhanh qua cặp kính cận (ông đeo kính vì bị cận thị) đầy lo lắng xung quanh căn phòng trống hoác, cùng với những khuôn mặt gầy gò, tái mét của những con người vây quanh — bởi lũ trẻ đã túm tụm quanh đầu gối ông còn vợ chồng Farren thì đứng trước mặt — ông đột ngột hỏi:

- Thế còn tất cả các anh chị thì sao? Cơ sự thế nào rồi?

- Xin thưa, dù ông Hall là một học giả uyên bác, không chỉ nói giọng miền Bắc nặng đặc mà thỉnh thoảng còn thoải mái dùng cả những thành ngữ vùng miền.

- Tụi tui cơ sự chẳng ra sao cả, thưa ông; ai nấy đều thất nghiệp hết rồi. Tui đã bán hầu hết đồ đạc trong nhà đi rồi như ngài thấy đấy; còn tiếp theo phải làm gì thì Chúa mới biết.

- Ông Moore sa thải anh à?

- Ổng sa thải tụi tui rồi ạ; và tui có cái nhìn về ổng tệ đến mức tui nghĩ dẫu ngày mai ổng có kêu tui quay lại làm thì tui cũng chẳng thèm làm thuê cho ổng nữa.

- Nói thế không giống tính anh chút nào đâu, William.

- Tui biết chứ; nhưng tui đang thay đổi khác hẳn con người trước kia rồi; tui thấy mình đang đổi khác. Tui chẳng buồn bận tâm nếu vợ con tui có đủ ăn đủ mặc; đằng này chúng đói khát — chúng quắt queo——

- Này anh bạn trẻ, anh cũng vậy thôi; tôi thấy rõ ràng là thế. Thời buổi này thật bi đát; tôi đi đến đâu cũng thấy đau khổ. William, ngồi xuống đi. Grace, ngồi xuống nào. Chúng ta hãy cùng bàn tính xem sao.

Và để việc bàn tính được thuận lợi hơn, ông Hall bế đứa con nhỏ nhất lên đùi, đặt tay lên đầu đứa lớn hơn một chút; nhưng khi mấy đứa nhỏ bắt đầu ríu rít trò chuyện với ông, ông liền bảo chúng "Suỵt!", rồi đăm đăm nhìn vào lò sưởi, trầm ngâm ngắm nghía nắm than hồng đang leo lét cháy trong đó.

- Thời buổi buồn thảm, - ông nói, - và chúng kéo dài đằng đẵng. Đó là ý Chúa. Xin vâng ý Ngài. Nhưng Ngài đang thử thách chúng ta đến tận cùng.

Ông lại chìm đắm trong suy tư.

- Anh chẳng còn chút tiền nào, William, và cũng chẳng có thứ gì có thể đem bán để gom lấy một khoản nhỏ sao?

- Không ạ. Tui đã bán cái tủ đựng quần áo, cái đồng hồ cây, cái bàn gỗ gụ nhỏ xíu, cả cái khay trà xinh xắn lẫn bộ đồ sứ mà vợ tui đem theo làm của hồi môn hồi chúng tui cưới nhau rồi.

- Và nếu ai đó cho anh mượn một hai bảng, anh có thể dùng nó vào việc gì có ích không? Anh có thể bắt đầu một cách làm ăn mới nào đó chăng?

- Farren chưa kịp trả lời thì vợ anh đã nhanh nhảu đáp: - Thưa ngài, chắc chắn là ông nhà tui làm được chứ ạ. Chồng tui là người cực kỳ tháo vát. Nếu có trong tay vài ba bảng, anh ấy có thể bắt đầu buôn bán dạo được đấy ạ.

- Anh làm được chứ, William?

- Xin ơn trên phù hộ, - William từ tốn đáp, - tui có thể mua ít hàng tạp hóa, dải băng, chỉ khâu, và những thứ mà tui nghĩ dễ bán, rồi bắt đầu đi bán rong trước đã.

- Và ngài biết đấy, thưa ngài, - Grace chen vào, - ngài cứ tin chắc là William sẽ không bao giờ nhậu nhẹt, la cà hay phung phí vào bất cứ việc gì đâu. Anh ấy là chồng tôi nên tôi không nên khen, nhưng tôi dám nói ở nước Anh này chẳng có người đàn ông nào chí thú làm ăn và lương thiện hơn anh ấy đâu.

- Thử để tôi nói chuyện với một hai người bạn xem sao, tôi nghĩ mình có thể hứa cho anh ấy mượn 5 bảng trong một hoặc hai ngày tới — dưới hình thức cho mượn, anh nhớ nhé, không phải cho không. Anh ấy phải trả lại đấy.

- Tui hiểu rồi, thưa ngài. Tui hoàn toàn đồng ý với điều đó.

- Nhân tiện đây, có ít xu cho chị này, Grace, cứ cầm lấy để duy trì bếp núc cho tới khi việc buôn bán bắt đầu. — Nào các cháu, đứng xếp hàng thành một hàng và đọc thuộc bài giáo lý đi, trong lúc mẹ các cháu đi mua chút gì đó làm cơm trưa; vì chắc chắn hôm nay các cháu chưa được ăn mấy đâu. — Cháu bắt đầu trước đi, Ben. Tên cháu là gì?

Ông Hall ở lại cho đến khi Grace quay về; sau đó ông vội vã cáo từ, bắt tay cả Farren lẫn vợ anh. Ngay tại ngưỡng cửa, ông dành tặng họ vài lời ngắn ngủi nhưng vô cùng chân thành mang tính an ủi và khích lệ về mặt tôn giáo. Với lời chào đồng điệu "Xin Chúa phù hộ ngài, thưa mục sư!", "Xin Chúa phù hộ các anh chị, những người bạn của tôi!", họ chia tay nhau.

Trở về mục lục