Vâng, thưa bạn đọc, giờ đây chúng ta phải thanh toán sổ sách. Tôi chỉ xin kể lại một cách ngắn gọn số phận cuối cùng của một vài nhân vật mà chúng ta đã làm quen trong câu chuyện này, rồi sau đó bạn và tôi sẽ bắt tay nhau, và tạm thời chia tay.

Hãy hướng sự chú ý đến các vị phó tế — những người được yêu mến thiết tha dẫu bị lãng quên lâu ngày. Hãy bước lên nào, sự khiêm nhường đáng khen! Malone, tôi thấy, đã nhanh chóng hưởng ứng lời kêu gọi. Anh ta thừa nhận ngay bức chân dung của chính mình khi vừa nghe nhắc đến.

Không, Peter Augustus; chúng ta không thể bàn gì về anh được nữa. Không được đâu. Thật không thể liều lĩnh kể lại câu chuyện đầy cảm động về những việc làm và định mệnh của anh. Anh không biết rằng, thưa Peter, công chúng vốn là những kẻ khó tính và lắm ý thích thất thường; rằng sự thật trần trụi chẳng có ai mưu cầu; rằng những sự việc rành rành ra đó thì không thể nào tiêu hóa nổi sao? Anh chẳng hề hay biết rằng tiếng kêu của con lợn thật giờ đây cũng chẳng được đón nhận mặn mà hơn so với thời xưa cũ sao? Nếu tôi kể lại đoạn kết cuộc đời và những câu chuyện của anh, công chúng sẽ ngất lên ngất xuống trong cơn cuồng phong hysteria, và người ta sẽ nháo nhác đi tìm nước hoa pha amoniac cùng lông vũ cháy để hồi sức. Người ta sẽ phán quyết ở chỗ này rằng: "Thật bất khả thi!"; ở chỗ khác sẽ hưởng ứng: "Thật không đúng sự thật!"; và người ta sẽ long trọng kết luận: "Thật thiếu nghệ thuật!". Hãy ghi nhớ cho kỹ. Bất cứ khi nào bạn bày ra sự thật nguyên chất, giản đơn, thì cách này hay cách khác, nó luôn bị lên án là lời nói dối — họ chối bỏ nó, xua đuổi nó, đẩy nó ra cho nhà thờ xã lo liệu; trong khi đó, sản phẩm của trí tưởng tượng, những thứ bị đặt ra, những áng hư cấu rành rành lại được đón nhận, nuông chiều, được ca tụng là xinh xắn, đúng mực, ngọt ngào và tự nhiên — cái sinh linh giả mạo nhỏ bé ấy thì được hưởng mọi thứ bánh kẹo ngọt ngào, còn đứa con chính thống, hợp pháp thật thà thì ăn trọn những cú tát tai. Đời là thế đấy, Peter ạ; và vì anh chính là đứa trẻ hoang đàng hợp pháp, thô lỗ, nhếch nhác và hư hỏng, nên anh phải lùi xuống.

Hãy nhường đường cho ông Sweeting.

Kia ông ấy đang tới, dìu theo phu nhân trên cánh tay — người phụ nữ lộng lẫy nhất và nặng cân nhất ở hạt Yorkshire — bà Sweeting, trước kia là cô Dora Sykes. Họ kết hôn trong hoàn cảnh vô cùng hạnh phúc, khi ông Sweeting vừa được bổ nhiệm một giáo xứ sung túc, còn gia thế của ông Sykes đủ sức trao cho Dora một thứ hồi môn hậu hĩnh. Họ sống bên nhau lâu dài và hạnh phúc, được các giáo dân và một vòng tròn bạn bè đông đảo yêu mến.

Đấy! Tôi nghĩ lớp vec-ni đã được phết lên rất ư là đẹp mắt.

Mời bước lên, ông Donne.

Quý ông này hóa ra lại là một người đáng nể — vượt xa những gì bạn hay tôi có thể kỳ vọng, thưa bạn đọc. Ông ta cũng cưới được một người vợ nhỏ nhắn, vô cùng chu đáo, điềm đạm và đoan trang như quý bà. Cuộc hôn nhân ấy đã làm thay đổi cuộc đời ông. Ông trở thành một người đàn ông của gia đình đầy gương mẫu, và là một mục tử thực sự xông xáo trong giáo xứ (còn với tư cách là một mục sư hướng dẫn, cho đến tận lúc nhắm mắt xuôi tay, ông vẫn kiên quyết từ chối đảm nhiệm). Bề ngoài của chiếc chén và cái đĩa, ông đánh bóng bằng thứ bột mài hảo hạng nhất; còn đồ đạc trong thánh đường và điện thờ thì được ông chăm lo với sự tận tụy của một thợ bọc nệm, sự tỉ mỉ của một thợ mộc đóng tủ. Ngôi trường nhỏ, nhà thờ nhỏ, nhà xứ nhỏ của ông — tất cả đều do một tay ông dựng nên; và chúng hoàn toàn làm rạng danh ông. Mỗi công trình đều là một kiểu mẫu. Nếu sự đồng đều và khiếu thẩm mỹ trong kiến trúc cũng đồng nghĩa với lòng kiên định và sự nhiệt thành trong tôn giáo, thì ông Donne hẳn đã trở thành một vị mục tử chăn dắt đoàn chiên Thiên Chúa xuất sắc nhường nào! Có một nghệ thuật mà không một phàm nhân nào trên đời từng vượt qua ông Donne: đó là nghệ thuật đi xin tiền. Bằng chính nỗ lực đơn độc của mình, ông đã quyên góp toàn bộ số tiền cho tất cả các công trình của ông. Trong vấn đề này, ông có một tầm nhìn bao quát và một phạm vi hoạt động vô cùng độc đáo. Ông xin từ người sang kẻ hèn — từ đứa trẻ đi giày rách ở túp lều tranh cho đến vị công tước đội vương miện. Ông gửi thư xin tiền đi khắp mọi nơi — tới Nữ hoàng Charlotte già cả, tới các nàng công chúa là con gái bà, tới các hoàng tử là con trai bà, tới Hoàng thân Nhiếp chính, tới Lãnh chúa Castlereagh, tới từng thành viên trong nội các đương quyền; và điều đáng chú ý hơn là, ông đã moi được chút ít từ tất cả những nhân vật ấy. Sách vở còn ghi lại rằng ông đã xin được năm bảng từ vị nữ hoàng già keo kiệt Charlotte, và hai đồng guinea từ gã hoàng tử ăn chơi trác táng là con trưởng của bà. Khi ông Donne lên đường đi quyên góp, ông tự trang bị cho mình một bộ giáp bằng đồng thau dày dặn. Việc bạn đã quyên góp một trăm bảng vào ngày hôm qua chẳng hề là lý do để bạn không phải móc ra hai trăm bảng vào ngày hôm nay. Ông sẽ nói thẳng điều đó vào mặt bạn, và mười ăn một, ông sẽ moi được tiền từ bạn. Người ta đành cúng tiền để tóm lấy sự yên thân. Suy cho cùng, ông cũng làm được chút ít việc thiện nhờ số tiền đó. Ông đã sống một đời hữu ích cho thế hệ của mình.

Có lẽ tôi nên lưu ý rằng, sau khi ông Malone đột ngột biến mất khỏi sân khấu giáo xứ Briarfield (bạn không thể biết chuyện đó xảy ra thế nào đâu, thưa bạn đọc; sự tò mò của bạn đành phải chịu thiệt thòi để nhường chỗ cho sở thích tao nhã chuộng những điều đẹp đẽ và dễ chịu), người đến kế nhiệm ông là một phó tế người Ireland khác, ông Macarthey. Tôi rất vui vì có thể thông báo với bạn một cách chân thực rằng vị quý ông này làm rạng danh đất nước mình bao nhiêu thì Malone bấy nhiêu lại làm cho nó mất mặt. Ông tỏ ra đàng hoàng, lịch sự và tận tâm bao nhiêu thì Peter lại ngổ ngáo, ồn ào và... bấy nhiêu. Từ cuối cùng này tôi chọn cách giấu đi, bởi vì nó sẽ làm lộ tẩy mọi chuyện. Ông tận tụy làm việc trong giáo xứ. Các trường học, cả trường ngày Chủ nhật lẫn trường ban ngày, đều phát triển dưới quyền ông tươi tốt như cây nguyệt quế xanh. Vốn là con người bằng xương bằng thịt, tất nhiên ông cũng có những khiếm khuyết. Tuy nhiên, đó lại là những khuyết điểm mang tính giáo sĩ đứng đắn, khuôn phép — những điều mà nhiều người sẽ gọi là đức tính. Cảnh tượng được mời dùng trà với một người bất tuân giáo luật có thể khiến ông chao đảo suốt cả một tuần. Cảnh một tín hữu Quaker đội mũ trong nhà thờ, hay ý nghĩ về một sinh linh chưa được rửa tội lại được an táng theo nghi thức Thiên Chúa — những điều ấy có thể gây ra sự tàn phá kỳ lạ trong nền tảng thể chất và tinh thần của ông Macarthey. Ngoài ra, ông vẫn là một người tỉnh táo và lý trí, siêng năng và bác ái.

Tôi chắc rằng một công chúng yêu chuộng công lý hẳn đã nhận ra từ lâu rằng, cho đến thời điểm này, tôi đã tỏ ra vô trách nhiệm đến mức tội tễ trong việc truy đuổi, bắt giữ và trừng trị thích đáng kẻ mưu sát ông Robert Moore. Đây vốn là một cơ hội tuyệt vời để dẫn dắt những độc giả dễ bảo của tôi vào một màn khiêu vũ vừa thanh tao vừa kích thích — một màn khiêu vũ của luật pháp và Phúc âm, của ngục tối, vành móng ngựa và cái chết cận kề. Bạn có lẽ sẽ thích điều đó, thưa bạn đọc, nhưng tôi thì không. Tôi và đề tài của mình sẽ sớm cãi nhau to, và rồi tôi sẽ gục ngã mất. Tôi rất đỗi vui mừng khi thấy các sự kiện thực tế đã hoàn toàn minh oan cho tôi khỏi nỗ lực ấy. Kẻ sát nhân chưa từng bị trừng phạt, vì một lý do rất đơn giản là hắn chưa từng bị bắt — hệ quả từ việc hắn chưa từng bị truy đuổi. Các quan tòa làm ra vẻ lăng xăng như thể họ sắp đứng lên làm những chuyện hiển hách; nhưng vì bản thân Moore, thay vì hối thúc và dẫn dắt họ như trước đây, lại nằm yên trên chiếc đi-văng trong ngôi nhà tranh nhỏ của mình, mỉm cười đắc ý và nhếch mép với từng đường nét trên khuôn mặt ngoại kiều nhợt nhạt, nên họ đã suy nghĩ lại, và sau khi hoàn thành một số thủ tục bắt buộc, họ khôn ngoan quyết định để chìm xuồng câu chuyện đó lặng lẽ, và họ đã làm thế thật.

Ông Moore biết ai là kẻ đã bắn mình, và toàn bộ Briarfield cũng rõ. Không ai khác chính là Michael Hartley, gã thợ dệt nửa điên nửa tỉnh từng được nhắc đến trước đó, một kẻ cuồng tín dị giáo trong tôn giáo và là một tên chủ trương bình đẳng cực đoan trong chính trị. Tội nghiệp, gã đã chết vì chứng sảng rượu cấp tính một năm sau vụ mưu sát Moore, và Robert đã cho người vợ khốn khổ của gã một đồng guinea để chôn cất gã.

Mùa đông đã qua đi; mùa xuân nối tiếp bằng những chuyến bay khi ngập tràn ánh nắng lúc ẩn khuất bóng râm, khi rực rỡ hoa tươi lúc đượm buồn mưa phùn. Giờ đây chúng ta đang ở giữa trái tim mùa hè — vào giữa tháng Sáu — tháng Sáu năm 1812.

Thời tiết đang oi ả. Bầu trời một màu xanh thẳm và vàng rực. Nó rất hợp với thời điểm này, hợp với thời đại này, và hợp với tinh thần hiện tại của các quốc gia. Thế kỷ mười chín đang hoang phí sức trẻ cường tráng của mình; thiếu niên Titan nhổ cả núi non trong trò chơi của nó và quăng quắc những khối đá trong cuộc vui cuồng nhiệt. Mùa hè này, Bonaparte đang ngự trên lưng ngựa; hắn cùng đại quân quét qua những vùng hoang mạc nước Nga. Đi theo hắn có người Pháp và người Ba Lan, người Ý và những đứa con vùng Rhine, mạnh tới sáu mươi vạn quân. Hắn hành quân tiến đánh Moscow cổ kính. Dưới những bức tường thành của Moscow cổ kính, người Cossack thô lỗ đang chờ hắn. Tên khắc kỷ man rợ ấy! hắn chờ đợi mà không hề sợ hãi thảm họa khôn cùng đang cuồn cuộn kéo đến. Hắn đặt niềm tin vào một đám mây tuyết; chốn hoang vu, gió lốc và những trận mưa đá là chốn nương thân của hắn; đồng minh của hắn chính là các nguyên tố — không khí, lửa, nước. Và đó là gì? Ba vị tổng lãnh thiên thần khủng khiếp luôn túc trực trước ngai vàng của Giê-hô-va. Họ đứng đó trong trang phục trắng tinh, thắt lưng bằng những dải đai vàng; họ giương cao những chiếc bình chứa đầy cơn thịnh nộ của Đức Chúa Trời. Thời điểm của họ là ngày báo oán; tín hiệu của họ là lời của Chúa tể các đạo quân, "vang dội với âm thanh uy nghi của Ngài."

“Ngươi đã vào trong kho tàng của tuyết chưa?

Hay ngươi đã thấy kho tàng của mưa đá, mà ta dành cho thời gian khốn khổ, cho ngày chiến tranh và giao chiến?”

“Hãy đi đường của các ngươi. Hãy trút những bình thịnh nộ của Đức Chúa Trời xuống mặt đất.”

Mọi chuyện đã hoàn tất. Trái đất bị thiêu trụi bằng lửa; biển biến thành "như máu của một thây ma"; những hòn đảo trốn chạy; núi non chẳng còn tìm thấy đâu.

Trong năm này, Lãnh chúa Wellington đã nắm quyền điều hành ở Tây Ban Nha. Người ta tôn ông làm tổng tư lệnh, vì sự cứu rỗi của chính họ. Trong năm này, ông chiếm được Badajoz, chiến đấu tại trận địa Vittoria, chiếm đóng Pamplona, hạ gác San Sebastian; trong năm này, ông giành chiến thắng ở Salamanca.

Hỡi những người dân Manchester, tôi xin lỗi vì bản tóm tắt ngắn ngủi này về các sự kiện chiến tranh, nhưng điều đó chẳng có gì quan trọng cả. Lãnh chúa Wellington, đối với các vị, giờ đây chỉ là một ông già đã sa sút. Tôi lại nghĩ rằng một số người trong các vị đã gọi ông là "kẻ lú lẫn"; các vị đã chế giễu tuổi tác và sự suy giảm thể lực của ông. Các vị quả là những anh hùng cao cả làm sao! Những người như các vị có quyền chà đạp lên phần phàm trần của một á thần. Cứ việc thỏa thích chế giễu; sự khinh miệt của các vị chẳng bao giờ có thể làm vỡ nát trái tim cao cả của ông đâu.

Nhưng này các bạn, dù là tín hữu Quaker hay thợ in vải bông, chúng ta hãy tổ chức một đại hội hòa bình và trút bỏ nọc độc một cách nhẹ nhàng đi thôi. Chúng ta đã bàn luận với sự nhiệt tình không đúng chỗ về những trận chiến đẫm máu và những vị tướng tàn sát; giờ đây chúng ta đã tiến đến một chiến thắng đúng sở trường của các vị. Vào ngày 18 tháng 6 năm 1812, Đạo luật Hội đồng (Orders in Council) đã bị bãi bỏ và các cảng bị phong tỏa được mở cửa trở lại. Các vị thừa biết — những ai đủ lớn tuổi để ghi nhớ — các vị đã làm cho cả Yorkshire và Lancashire rung chuyển bằng tiếng hô vang của mình trong dịp ấy. Những người rung chuông đã làm nứt một quả chuông trong tháp chuông Briarfield; nó bị lạc điệu cho đến tận ngày nay. Hiệp hội Thương gia và Nhà sản xuất đã cùng nhau ăn mừng tại Stilbro', và ai nấy đều ra về trong một tình trạng mà vợ họ chẳng bao giờ muốn chứng kiến thêm lần nào nữa. Liverpool giật mình và khò khè như một con hà mã bị đánh thức giữa đám sậy bởi tiếng sấm. Một số thương gia châu Mỹ cảm thấy những dấu hiệu của chứng đột quỵ và đã tự thảy mình đi trích huyết — tất cả, như những người khôn ngoan, ngay trong khoảnh khắc thịnh vượng đầu tiên này, đều chuẩn bị lao đầu vào những canh bạc đầu cơ, để đào bới những rắc rối mới, trong vực sâu của chúng họ có thể tự đánh mất chính mình vào một ngày nào đó trong tương lai. Cổ phiếu bị tồn đọng từ nhiều năm nay bỗng chốc được giải phóng trong chớp mắt, trong nháy mắt. Kho bãi được dọn nhẹ, tàu bè được xếp đầy hàng hóa; công việc dồi dào, tiền lương tăng lên; thời tươi đẹp dường như đã đến. Những viễn cảnh này có thể chỉ là ảo tưởng, nhưng chúng vô cùng rực rỡ — với một số người, chúng thậm chí còn là sự thật. Vào kỷ nguyên đó, ngay trong tháng Sáu đơn lẻ ấy, không ít cơ ngơi vững chắc đã được tạo dựng.

Khi cả một tỉnh thành hân hoan, người dân hèn mém nhất cũng nếm trải bầu không khí lễ hội; âm thanh của những tiếng chuông cộng đồng đánh thức cả chốn thâm sơn cùng cốc, như thể đang gọi mời người ta hãy vui lên. Caroline Helstone cũng nghĩ thế, khi cô ăn diện kỹ càng hơn thường lệ vào ngày chiến thắng thương mại này, và diện chiếc áo muslin chỉnh tề nhất để sang Fieldhead tiêu phí buổi chiều, ở đó giám sát một số khâu chuẩn bị thời trang cho một sự kiện trọng đại, với quyết định cuối cùng về những vấn đề này được giao phó cho gu thẩm mỹ không thể chê vào đâu được của cô. Cô chọn vòng hoa, khăn voan, chiếc váy sẽ mặc trước bệ thờ. Cô chọn lựa nhiều kiểu áo váy khác nhau cho những dịp bình thường hơn mà chẳng cần tham khảo mấy ý kiến của cô dâu — thực ra vị tiểu thư ấy đang ở tâm trạng có phần khó chiều.

Louis đã tiên đoán trước những khó khăn, và quả nhiên anh đã gặp phải — thực tế là, vị tiểu thư của anh đã tỏ ra vô cùng trêu ngươi, trì hoãn ngày cưới từ ngày này qua ngày khác, tuần này qua tuần nọ, tháng này qua tháng nọ, thoạt đầu thì dỗ dành anh bằng những cái cớ ngon ngọt về sự trì hoãn, để rồi cuối cùng khơi dậy bản tính kiên định nhưng quyết đoán của anh đứng lên nổi dậy chống lại sự chuyên chế của cô, vừa ngọt ngào vừa không tài nào chịu nổi.

Cần phải có một cú sốc tựa giông bão mới đưa được cô đến sát vạch đích; nhưng cuối cùng cô cũng có mặt ở đó, bị xiềng xích vào một ngày cố định. Cô nằm đó, bị khuất phục bởi tình yêu và bị ràng buộc bởi một lời thề.

Bị chinh phục và trói buộc như thế, cô héo mòn như bất kỳ sinh vật hoang mạc bị xích nào khác. Chỉ có kẻ bắt giữ cô mới có thể vực cô dậy; chỉ có bầu bạn bên anh mới có thể đền bù cho đặc quyền tự do đã mất. Vắng bóng anh, cô ngồi hoặc lang thang một mình, nói ít và ăn càng ít hơn.

Cô chẳng thúc đẩy chút công tác chuẩn bị nào cho lễ cưới của mình; chính Louis phải tự tay chỉ đạo mọi phen sắp xếp. Anh thực chất đã là ông chủ của Fieldhead từ nhiều tuần trước khi danh chính ngôn thuận trở thành — vị chủ nhân ít kiêu ngạo nhất, tử tế nhất từng có, nhưng lại nắm quyền tuyệt đối với phu nhân của mình. Cô thoái vị mà không một lời hay một cuộc tranh đấu nào. "Hãy đến gặp anh Moore, đi hỏi anh Moore đi," là câu trả lời của cô khi được hỏi xin ý kiến. Chưa từng có gã đàn ông theo đuổi cô tiểu thư giàu có nào lại được miễn trừ triệt để khỏi phần việc phụ thuộc, lại bị buộc phải gánh vác vai trò tối cao một cách bất đắc dĩ đến thế.

Trong tất cả những điều này, cô Keeldar một phần nhượng bộ theo bản tính của mình; nhưng một nhận xét cô đưa ra một năm sau đó đã chứng minh rằng một phần cô cũng hành động theo một hệ thống nhất định. "Louis," cô nói, "sẽ chẳng bao giờ học được cách cai trị nếu cô ta không thôi điều hành. Sự bất tài của vị quân vương đã làm phát triển quyền lực của vị thủ tướng."

Người ta đã định sẵn cô Helstone sẽ đóng vai trò phù dâu trong đám cưới cận kề, nhưng Định mệnh lại dành cho cô một vai trò khác.

Cô về nhà kịp lúc để tưới cây. Cô đã hoàn thành nhiệm vụ nhỏ nhặt này. Bông hoa cuối cùng được chăm sóc là một khóm hồng, nở rộ trong một góc xanh tĩnh lặng ở phía sau ngôi nhà. Loài thực vật này đã nhận được cơn mưa mát lành; cô lúc này đang dừng chân nghỉ ngơi một lát. Gần bức tường có một mảnh đá điêu khắc — một di tích của tu sư — có lẽ từng là chân của một cây thánh giá. Cô trèo lên đó để có thể phóng tầm mắt quan sát rõ hơn. Cô vẫn cầm chiếc bình tưới ở một tay; tay kia nhẹ nhàng giữ chiếc váy xinh xắn sang một bên để tránh những giọt nước nhỏ tong tỏng. Cô ngắm nhìn qua bức tường, dọc theo những cánh đồng hoang vắng; vượt qua ba cái cây tối màu đang vươn lên sát cạnh nhau bầu trời; vượt qua một cái gai đơn độc ở đầu một con ngõ vắng ở đằng xa. Cô quan sát những vạt đồi mờ tối, nơi những đống lửa trại đang được nhóm lên. Buổi tối mùa hè thật ấm áp; khúc nhạc chuông thật vui tươi; làn khói lam chiều của những ngọn lửa trông thật dịu dàng, những ngọn lửa đỏ rực rỡ. Phía trên chúng, trên bầu trời nơi mặt trời đã khuất bóng, lấp lánh một điểm sáng bạc — ngôi sao tình yêu.

Caroline không hề bất hạnh vào buổi tối hôm ấy — hoàn toàn ngược lại; nhưng khi cô ngắm nhìn, cô thở dài, và khi cô thở dài, một cánh tay vòng qua ôm lấy cô, khẽ đặt lên vòng eo cô. Caroline nghĩ cô biết ai vừa đến gần; cô đón nhận cái chạm ấy mà không hề hoảng hốt.

“Con đang ngắm sao Kim, mẹ ạ. Nhìn kìa, nó thật đẹp. Ánh sáng của nó mới trắng ngần làm sao, so với sắc đỏ thẫm của những đống lửa trại!”

Câu trả lời là một cái ôm xiết chặt hơn; và Caroline quay người lại, nhìn không phải vào gương mặt phúc hậu của bà Pryor, mà ngước lên một khuôn mặt nam tính, sẫm màu. Cô thả rơi chiếc bình tưới và bước xuống khỏi bệ đá.

“Anh đã ngồi trò chuyện với ‘mẹ’ suốt một tiếng đồng hồ,” kẻ xâm nhập cất lời. “Anh đã có một cuộc trò chuyện dài với bà. Trong lúc đó, em đã đi đâu?”

“Đến Fieldhead. Shirley vẫn ngang bướng như mọi khi, Robert. Cô ấy chẳng thèm nói Có hay Không cho bất kỳ câu hỏi nào được đặt ra. Cô ấy cứ ngồi thừ ra một mình. Em chẳng thể biết cô ấy đang u sầu hay dửng dưng nữa. Nếu anh chọc ghẹo hay mắng mỏ cô ấy, cô ấy sẽ ném cho anh một cái nhìn, nửa như luyến tiếc, nửa như bất cần, khiến anh rời đi trong trạng thái kỳ quặc và điên rồ chẳng kém gì cô ấy. Không biết Louis sẽ xoay xở thế nào với cô ấy nữa. Phần em, nếu em là một quý ông, chắc em sẽ không đời nào dám nhận lấy cục nợ ấy.”

“Đừng bận tâm đến họ. Họ sinh ra là dành cho nhau. Louis, thật kỳ lạ làm sao, lại càng thích cô ấy hơn vì những trò quái đản ấy. Cậu ấy sẽ trị được cô ấy, nếu như có ai làm được. Tuy nhiên, cô ấy cũng thử thách cậu ấy đấy. Cậu ấy đã có một cuộc theo đuổi đầy giông bão cho một tính cách điềm đạm như vậy; nhưng em thấy đấy, tất cả đều kết thúc bằng chiến thắng thuộc về cậu ấy. Caroline, anh tìm em là để xin một cuộc trò chuyện. Tại sao chuông lại reo vang thế kia?”

“Vì việc bãi bỏ đạo luật khủng khiếp của anh — những cái Lệnh mà anh căm ghét đến thế. Anh thấy vui chứ, phải không?”

“Chiều hôm qua vào giờ này, anh đang đóng gói vài cuốn sách cho một chuyến hải trình. Đó là những tài sản duy nhất, ngoại trừ một ít quần áo, hạt giống, rễ cây và dụng cụ, mà anh cảm thấy tự do mang theo đến Canada. Anh đã định rời xa em.”

“Rời xa em? Rời xa em ư?”

Những ngón tay nhỏ bé của cô bấu chặt vào cánh tay anh; giọng nói và ánh mắt cô đầy vẻ hoảng hốt.

“Không phải bây giờ — không phải bây giờ. Hãy nhìn khuôn mặt anh — vâng, hãy nhìn anh cho kỹ vào. Sự tuyệt vọng vì chia ly có hiển hiện trên đó không?”

Cô nhìn vào một gương mặt rạng rỡ, nơi các đường nét đều bừng sáng, dẫu cho làn da vẫn còn sẫm tối. Khuôn mặt này, đầy uy lực trong sự uy nghi của các nét phác thảo, đã trút xuống người cô niềm hy vọng, sự trìu mến và niềm hạnh phúc.

“Việc bãi bỏ đạo luật có mang lại điều tốt cho anh — rất nhiều điều tốt, điều tốt tức thì không?” cô gặng hỏi.

“Việc bãi bỏ Đạo luật Hội đồng đã cứu rỗi anh. Giờ đây anh sẽ không phá sản; giờ đây anh sẽ không từ bỏ việc kinh doanh; giờ đây anh sẽ không rời bỏ nước Anh; giờ đây anh sẽ không còn nghèo khó; giờ đây anh có thể trả hết nợ; giờ đây toàn bộ số vải anh có trong kho sẽ được mua sạch, và người ta sẽ giao thêm cho anh nhiều đơn hàng lớn hơn nữa. Ngày hôm nay đặt nền móng vững chắc, rộng lớn cho cơ ngơi của anh, nơi mà lần đầu tiên trong đời, anh có thể xây dựng một cách an toàn.”

Caroline ngấu nghiến từng lời anh; cô nắm chặt bàn tay anh trong tay mình; cô hít một hơi thật dài.

“Anh được cứu rồi ư? Những khó khăn nặng nề của anh đã được nhấc bổng lên rồi sao?”

“Chúng đã được nhấc lên. Anh được thở phào. Anh có thể hành động.”

“Cuối cùng thì! Ồ, Thật là nhân từ làm sao, Chúa ơi! Hãy tạ ơn Ngài đi, Robert.”

“Anh thực sự tạ ơn Chúa.”

“Và em nữa, vì lợi ích của anh!” Cô ngước nhìn lên một cách thành kính.

“Giờ đây anh có thể tuyển thêm công nhân, trả lương cao hơn, vạch ra những kế hoạch khôn ngoan và rộng lượng hơn, làm chút ít việc thiện, bớt ích kỷ đi. Giờ đây, Caroline, anh có thể có một ngôi nhà — một tổ ấm mà anh có thể thực sự gọi là của mình — và giờ thì……”

Anh dừng lại, bởi giọng nói trầm ấm của anh bị nghẹn lại.

“Và giờ,” anh tiếp lời — “giờ đây anh có thể nghĩ đến chuyện hôn nhân, giờ đây anh có thể tìm kiếm một người vợ.”

Đây không phải là lúc để cô cất lời. Cô không nói gì cả.

“Liệu Caroline — người vẫn luôn khiêm nhường mong được tha thứ như cách cô ấy tha thứ — liệu cô ấy có tha thứ cho tất cả những gì anh đã bắt cô ấy phải chịu đựng, tất cả nỗi đau đớn kéo dài mà anh đã tàn nhẫn gây ra cho cô ấy, tất cả sự suy sụp thể xác và tinh thần mà cô ấy phải gánh chịu vì anh? Liệu cô ấy có quên đi những gì cô ấy biết về tham vọng nghèo nàn của anh, những mưu đồ đê tiện của anh? Liệu cô ấy có để anh chuộc lại những lỗi lầm đó? Liệu cô ấy có cho phép anh chứng minh rằng, dẫu thuở trước anh từng tàn nhẫn ruồng bỏ, đùa cợt buông thả, tổn thương hèn hạ, thì giờ đây anh có thể yêu thương chung thủy, ân cần nâng niu, trân trọng dịu dàng không?”

Bàn tay anh vẫn nằm trong tay Caroline; một cái siết nhẹ nhàng đáp lời anh.

“Caroline có là của anh không?”

“Caroline là của anh.”

“Anh sẽ trân quý cô ấy. Cảm thức về giá trị của cô ấy ở ngay đây, trong trái tim anh; sự cần thiết phải có sự hiện diện của cô ấy hòa quyện với cuộc đời anh. Anh sẽ bảo vệ hạnh phúc và sự bình an của cô ấy chẳng kém gì dòng máu đang nuôi dưỡng nhịp đập trong huyết quản mình.”

“Em cũng yêu anh, Robert, và sẽ chăm sóc anh thật chu đáo.”

“Em sẽ chăm sóc anh thật chu đáo ư? Thật chu đáo sao! Tựa như bông hồng kia hứa hẹn che chở khỏi giông bão cho khối đá xám xịt, cứng nhắc này vậy! Nhưng cô ấy sẽ chăm sóc anh theo cách riêng của mình. Đôi bàn tay này sẽ là những người ân cần chăm chút cho từng sự thoải mái mà anh có thể nếm trải. Anh biết rằng sinh linh mà anh tìm cách gắn kết với cuộc đời mình sẽ mang lại cho anh một sự xoa dịu, một lòng bác ái, một sự thanh khiết mà bản thân anh vốn xa lạ.”

Bỗng nhiên Caroline trở nên bối rối; đôi môi cô run rẩy.

“Điều gì làm chú chim bồ câu của anh dao động thế?” Moore hỏi, khi cô nép vào người rồi lại bứt rứt lùi ra khỏi anh.

“Tội nghiệp mẹ! Em là tất cả những gì mẹ có. Em phải rời xa mẹ sao?”

“Em biết không, anh đã nghĩ đến rắc rối đó đấy. Anh và ‘mẹ’ đã thảo luận về nó rồi.”

“Hãy nói cho em biết anh muốn gì, anh thích gì, và em sẽ suy nghĩ xem liệu có thể đồng ý hay không. Nhưng em không thể ruồng bỏ mẹ, ngay cả vì anh. Em không thể làm vỡ nát trái tim bà, dẫu có vì anh đi nữa.”

“Bà ấy đã chung thủy khi anh giả dối — phải không nào? Anh chưa từng đến bên giường bệnh của em, còn bà thì túc trực ở đó không ngừng nghỉ.”

“Em phải làm gì đây? Bất cứ điều gì trừ việc rời xa mẹ.”

“Theo ý anh, em sẽ không bao giờ phải rời xa bà.”

“Bà có thể sống ở rất gần chúng ta chứ?”

“Ở cùng chúng ta — chỉ là bà sẽ có phòng riêng và người hầu riêng. Điều này chính bà đã đưa ra làm điều kiện.”

“Anh biết mẹ có thu nhập đủ để giúp bà hoàn toàn độc lập với thói quen sinh hoạt của mình chứ?”

“Bà đã nói với anh điều đó bằng một niềm kiêu hãnh dịu dàng gợi anh nhớ đến một người nào đó.”

“Mẹ hoàn toàn không thích nhúng tay vào chuyện người khác và không hề thích buôn chuyện đâu.”

“Anh hiểu bà mà, Cary. Nhưng nếu, thay vì là hiện thân của sự kín đáo và thận trọng, bà lại là điều hoàn toàn ngược lại đi nữa, anh cũng chẳng sợ bà đâu.”

“Tuy nhiên bà vẫn sẽ là mẹ vợ của anh đấy nhé?” Người nói khẽ gật đầu một cái đầy tinh nghịch. Moore mỉm cười.

“Louis và anh không thuộc tuýp đàn ông sợ mẹ vợ đâu, Cary. Kẻ thù của chúng ta chưa bao giờ, và cũng sẽ không bao giờ, là những người trong chính mái nhà mình. Anh tin chắc mẹ vợ sẽ rất cưng chiều anh cho mà xem.”

“Bà sẽ thế đấy — theo cách điềm tĩnh của riêng mẹ, anh biết đấy. Mẹ không hay biểu lộ cảm xúc; và khi anh thấy mẹ im lặng, hay thậm chí lạnh lùng, anh đừng vội nghĩ là mẹ đang khó chịu; đó chỉ là tính cách của mẹ thôi. Hãy chắc chắn để em làm thông dịch viên cho mẹ bất cứ khi nào mẹ làm anh bối rối nhé; hãy luôn tin vào cách giải thích của em về vấn đề đó, Robert.”

“Ồ, tuyệt đối tin tưởng! Nói đùa chút thôi, anh cảm thấy anh và mẹ sẽ hợp nhau — không thể tuyệt vời hơn. Hortense, em biết đấy, cực kỳ nhạy cảm — theo nghĩa tiếng Pháp của chúng tôi — và có lẽ không phải lúc nào cũng hợp lý trong những yêu cầu của cô ấy; thế nhưng, cô gái tội nghiệp, đáng yêu ấy, anh chưa từng làm tổn thương cảm xúc của cô ấy một cách đau đớn hay có một cuộc cãi vã nghiêm trọng nào với cô ấy trong đời.”

“Không; anh quả thật vô cùng ân cần chu đáo, thật sự vô cùng dịu dàng nuông chiều chị ấy; và anh cũng sẽ chu đáo với mẹ thôi. Anh đích thị là một quý ông từ trong trứng nước, Robert ạ, và chẳng ở đâu anh lại là một quý ông hoàn hảo hơn là bên lò sưởi của chính mình.”

“Một lời ca tụng anh rất thích; nó thật ngọt ngào. Anh rất lấy làm hài lòng khi Caroline của anh nhìn nhận anh dưới ánh sáng này.”

“Mẹ cũng nghĩ về anh y như em vậy.”

“Hy vọng là không hẳn thế chứ?”

“Mẹ không muốn cưới anh đâu — đừng có mà ảo tưởng; nhưng hôm nọ mẹ có nói với em rằng, ‘Con yêu à, ông Moore có tác phong rất dễ chịu; ông ấy là một trong số ít những người đàn ông mà mẹ từng thấy vừa có sự lịch thiệp lại vừa phảng phất vẻ chân thành.’”

“‘Mẹ’ đúng là hơi mang tính chất bất mãn với loài người phải không em? Không có cái nhìn thiện cảm nhất cho phái mạnh nhỉ?”

“Mẹ kiềm chế không phán xét họ như một tổng thể, nhưng mẹ có những ngoại lệ mà bà ngưỡng mộ — Louis và ông Hall, và dạo gần đây là cả anh nữa. Trước kia mẹ không thích anh; em biết điều đó, bởi vì mẹ chẳng bao giờ chịu nhắc đến anh. Nhưng, Robert——”

“Gì thế, chuyện gì nữa đây? Lại có ý tưởng mới nào à?”

“Anh vẫn chưa gặp bác em sao?”

“Anh gặp rồi. ‘Mẹ’ đã gọi bác ấy vào phòng. Bác ấy đồng ý với một số điều kiện. Nếu anh chứng minh được rằng mình có khả năng nuôi vợ, anh có thể cưới được cô ấy; và anh có thể nuôi cô ấy tốt hơn bác ấy tưởng — tốt hơn những gì anh muốn khoe khoang.”

“Nếu anh giàu lên, anh sẽ dùng tiền làm việc thiện chứ, Robert?”

“Anh sẽ làm việc thiện; em sẽ bảo anh phải làm thế nào. Thật ra, anh có vài dự tính riêng mà em và anh sẽ bàn thảo bên lò sưởi của chúng ta vào một ngày nào đó. Anh đã thấy sự cần thiết phải làm việc thiện; anh đã nhận ra sự ngu ngốc tột cùng của việc sống ích lợi cho bản thân. Caroline, anh nhìn trước được điều mà giờ đây anh sẽ tiên đoán. Cuộc chiến này chẳng mấy chốc sẽ đi đến hồi kết. Thương mại có khả năng sẽ hưng thịnh trong một vài năm tới. Có thể sẽ có một sự hiểu lầm ngắn ngủi giữa nước Anh và nước Mỹ, nhưng điều đó sẽ không kéo dài đâu. Em sẽ nghĩ thế nào nếu một ngày kia — có lẽ trước khi mười năm nữa trôi qua — Louis và anh chia đôi giáo xứ Briarfield cho hai đứa? Louis, dù sao đi nữa, chắc chắn sẽ có được quyền lực và tài sản. Cậu ấy sẽ không chôn vùi tài năng của mình. Cậu ấy là một anh chàng nhân hậu, và ngoài ra còn sở hữu một trí tuệ không hề tầm thường. Tâm trí cậu ấy điềm tĩnh nhưng kiên định. Nó phải hoạt động. Nó có thể hoạt động một cách từ tốn, nhưng sẽ hoạt động cực kỳ hiệu quả. Cậu ấy sẽ được phong làm thẩm phán của vùng — Shirley nói cậu ấy sẽ thế. Cô ấy sẽ tiến hành một cách bốc đồng và vội vã để mang lại cho cậu ấy chức vụ này nếu cậu ấy chịu để cô ấy làm, nhưng cậu ấy sẽ không đời nào. Như thường lệ, cậu ấy chẳng vội vàng gì. Chưa đầy một năm từ khi làm chủ Fieldhead, toàn bộ khu vực sẽ cảm nhận được sức ảnh hưởng trầm lặng của cậu ấy và thừa nhận sự vượt trội khiêm nhường của cậu ấy. Một vị thẩm phán là điều đang cần; theo thời gian, họ sẽ tự nguyện và không chút miễn cưỡng trao cho cậu ấy chức vụ đó. Mọi người đều ngưỡng mộ người vợ tương lai của cậu ấy, và theo thời gian, mọi người cũng sẽ yêu mến cậu ấy. Cậu ấy thuộc tuýp bột được đại đa số công nhận, tốt như bánh mì — thứ lương thực hằng ngày cho những kẻ khó tính nhất, tốt lành cho cả trẻ nhỏ lẫn người già, bổ dưỡng cho người nghèo, lành mạnh cho người giàu. Shirley, dẫu cho những tính khí thất thường và kỳ quặc, những trò né tránh và trì hoãn của cô ấy, lại có một tình yêu say đắm đến mù quáng dành cho cậu ấy. Sẽ có ngày cô ấy thấy cậu ấy được yêu mến khắp nơi như chính cô ấy hằng mong muốn. Cậu ấy cũng sẽ được mọi người kính trọng, coi trọng, tham vấn, dựa dẫm — có lẽ là quá mức. Những lời khuyên của cậu ấy sẽ luôn sáng suốt, sự giúp đỡ của cậu ấy sẽ luôn tốt bụng. Chẳng bao lâu nữa cả hai điều đó sẽ bị yêu cầu đến mức bất tiện. Cậu ấy sẽ phải áp đặt những giới hạn. Còn về phần anh, nếu anh thành công như dự định, thành công của anh sẽ làm gia tăng thu nhập cho cậu ấy và Shirley. Anh có thể nhân đôi giá trị của cơ ngơi nhà máy của họ. Anh có thể lót những dãy nhà tranh và những hàng vườn cottage dọc theo cái Hũng cằn cỗi kia——”

“Robert! Và nhổ phăng cả khu rừng thưa á?”

“Khu rừng thưa ấy sẽ thành củi đốt trước khi năm năm trôi qua. Khe núi hoang dã tuyệt đẹp sẽ trở thành một lối đi thoai thoải; bậc thềm tự nhiên xanh mướt sẽ là một con đường lát đá. Sẽ có những ngôi nhà tranh trong khe núi tối tăm, và những ngôi nhà tranh trên các sườn dốc cô quạnh. Lát đường gập ghềnh đầy sỏi đá sẽ thành một con đường bằng phẳng, vững chãi, rộng rãi, đen kịt muội than, rải đầy xỉ than từ nhà máy của anh; và nhà máy của anh, Caroline — nhà máy của anh sẽ lấp đầy cái sân hiện tại của nó.”

“Thật kinh khủng! Anh sẽ biến bầu không khí vùng đồi núi xanh ngắt của chúng ta thành bầu không khí khói bụi như ở Stilbro' mất thôi.”

“Anh sẽ trút dòng nước của Pactolus chảy qua thung lũng Briarfield.”

“Em thích con suối nhỏ hơn gấp ngàn lần.”

“Anh sẽ xin một Đạo luật để bao bọc Nunnely Common, và chia nhỏ nó ra thành các trang trại.”

“Tuy nhiên, Stilbro' Moor sẽ thách thức anh, tạ ơn Chúa! Anh có thể trồng trọt gì ở Bilberry Moss chứ? Cái gì sẽ sinh sôi nổi trên Rushedge chứ?”

“Caroline, những kẻ không nhà, những người đang chết đói, những kẻ thất nghiệp sẽ kéo đến Hollow's Mill từ khắp muôn nơi; và Joe Scott sẽ giao việc cho họ, và Louis Moore, Esq., sẽ cho họ thuê một gian nhà, và bà Gill sẽ phân phát phần ăn cho họ cho đến ngày lãnh lương đầu tiên.”

Cô mỉm cười ngước lên nhìn mặt anh.

“Một trường Chủ nhật như em sẽ có đấy, Cary! Những buổi gây quỹ mà em sẽ thu về! Một trường ban ngày mà em và Shirley cùng cô Ainley sẽ phải xoay xở quản lý chung với nhau! Nhà máy sẽ chi trả lương cho một thầy giáo và cô giáo, và vị địa chủ hay thương gia vải vóc sẽ đãi tiệc một lần mỗi quý.”

Cô lặng lẽ trao một nụ hôn — một lời đề nghị bị lợi dụng một cách không thương tiếc, dẫn đến việc vòi vĩnh khoảng một trăm nụ hôn khác.

“Những giấc mơ giữa ban ngày thật hoang đường,” Moore nói với một tiếng thở dài và nụ cười, “nhưng có lẽ chúng ta sẽ hiện thực hóa được một vài trong số đó. Trong khi đó, sương đang rơi rồi. Thưa phu nhân Moore, anh đưa em vào nhà đây.”

Đang là tháng Tám. Tiếng chuông lại reo vang một lần nữa, không chỉ khắp Yorkshire, mà trên toàn nước Anh. Từ Tây Ban Nha, tiếng kèn đã vang lên từ lâu; giờ đây nó ngày càng dõng dạc hơn; nó tuyên bố Salamanca đã chiến thắng. Đêm nay Briarfield sẽ được rọi sáng ngập tràn ánh đèn. Vào ngày này, các tá điền của Fieldhead cùng nhau dự tiệc; công nhân của Hollow's Mill sẽ tập trung cho một mục đích ăn mừng tương tự; các trường học có một bữa tiệc lớn. Sáng nay đã có hai đám cưới được tổ chức long trọng tại nhà thờ Briarfield — Louis Gérard Moore, Esq., trước đây ở Antwerp, kết hôn với Shirley, con gái của cố Charles Cave Keeldar, Esq., ở Fieldhead; Robert Gérard Moore, Esq., ở Hollow's Mill, kết hôn với Caroline, cháu gái của Mục sư Matthewson Helstone, M.A., chánh xứ Briarfield.

Hôn lễ thứ nhất do Mục sư Helstone chủ trì, Hiram Yorke, Esq., ở Briarmains, là người dắt cô dâu trao cho chú rể. Ở hôn lễ thứ hai, ông Hall, mục sư phó tế của Nunnely, làm chủ lễ. Trong số đoàn người đưa dâu, hai nhân vật đáng chú ý nhất là các phù rể trẻ tuổi, Henry Sympson và Martin Yorke.

Tôi cho rằng những lời tiên tri của Robert Moore đã phần nào ứng nghiệm, ít nhất là thế. Hôm nọ, tôi đi qua vùng Hollow, nơi truyền thuyết kể rằng từng xanh tươi, cô tịch và hoang dã; và ở đó tôi nhìn thấy những giấc mơ giữa ban ngày của nhà sản xuất hiện thực hóa thành những khối đá, gạch và tro tàn kiên cố — con đường lớn đen sì xỉ than, những ngôi nhà tranh, và những khu vườn nhỏ trước nhà; ở đó tôi nhìn thấy một nhà máy khổng lồ, và một cái ống khói đầy tham vọng như ngọn tháp Babel. Tôi đã kể cho bà quản gia già của mình nghe khi về nhà về nơi tôi vừa đặt chân đến.

“Vâng,” bà nói, “thế gian này có những đổi thay kỳ lạ đấy. Tôi có thể nhớ lúc nhà máy cũ được xây dựng — đó là nhà máy đầu tiên trong cả vùng; và rồi tôi có thể nhớ lúc nó bị phá bỏ, và cùng với những đứa bạn gái nhỏ của mình đi xem người ta đặt viên đá móng cho cái nhà máy mới. Hai ông Moore đã làm rùm beng lên chuyện đó. Họ có mặt ở đó, cùng với một đám đông những kẻ sang trọng khác, và cả hai vị phu nhân của họ nữa; trông họ thật xinh đẹp và lộng lẫy. Nhưng phu nhân Louis là người lộng lẫy nhất; cô ấy luôn mặc những bộ váy đẹp đẽ nhường ấy. Phu nhân Robert có vẻ trầm tính hơn. Phu nhân Louis thường mỉm cười khi nói chuyện. Cô ấy mang một vẻ mặt thực sự hạnh phúc, vui vẻ, tốt bụng; nhưng cô ấy sở hữu đôi mắt có thể nhìn xuyên thấu tâm can người ta. Thời buổi này chẳng còn những quý bà như thế nữa đâu.”

“Hồi đó vùng Hollow trông như thế nào hả Martha?”

“Khác với bây giờ chứ; nhưng tôi còn có thể kể cho ngài nghe về nó một cách hoàn toàn khác nữa, khi mà chẳng có lấy một cái nhà máy, một túp lều hay một dinh thự nào, ngoại trừ Fieldhead, nằm trong bán kính hai dặm quanh đó. Tôi có thể kể, vào một buổi tối mùa hè năm mươi năm về trước, mẹ tôi hớt hải chạy về nhà ngay lúc trời vừa chạng vạng tối, hồn xiêu phách lạc vì suýt mất mật, bảo rằng bà vừa nhìn thấy một nàng tiên (fairy) ở Fieldhead Hollow; và đó là nàng tiên cuối cùng từng được nhìn thấy trên vùng quê này (dù người ta vẫn nghe thấy tiếng họ trong vòng bốn mươi năm trở lại đây). Đó là một chốn hoang vắng, và là một chốn tươi đẹp, ngập tràn những cây sồi và cây dẻ. Giờ thì nó thay đổi rồi.”

Câu chuyện đã khép lại. Tôi nghĩ lúc này tôi đang thấy vị độc giả sáng suốt đang đeo kính lên để tìm kiếm bài học đạo đức. Thật là một sự xúc phạm đến sự nhạy bén của ông ấy nếu tôi lại đi đưa ra những chỉ dẫn. Tôi chỉ xin nói rằng, cầu Chúa phù hộ cho hành trình tìm kiếm của ông!