Vinh quang của Đấng xoay chuyển muôn loài
Thấu suốt khắp không gian và rạng soi
Nơi tỏ ngời hơn, nơi lại mờ hơn.
Trong tầng trời nhận nhiều ánh sáng nhất
Tôi từng tới, thấy những điều không ai
Rời chốn ấy về có thể thuật lại;
Bởi khi tiến gần đến điều khao khát,
Trí tuệ ta chìm sâu đến mức
Ký ức chẳng thể nào theo kịp nữa.
Hỡi Apollo cao quý, cho kỳ công cuối này,
Xin biến tôi thành bình chứa quyền năng ngài,
XỨng đáng nhận vòng nguyệt quế ngài yêu dấu!
Bấy lâu một đỉnh Parnassus là đủ,
Nhưng nay tôi phải nhờ cả hai đỉnh
Để bước vào đấu trường còn lại này.
Hãy ngự vào lồng ngực tôi và hà hơi,
Như khi xưa ngài đã kéo Marsyas
Ra khỏi bao vỏ thân xác của hắn.
Hỡi thần lực linh thiêng, nếu ngài ban cho tôi
Khả năng hiện rõ bóng hình cõi phúc
Vẫn còn in đậm trong trí óc này,
Ngài sẽ thấy tôi đến bên cây ngài yêu quý,
Và tự đội lên đầu vòm lá ấy,
Nơi chủ đề này và ngài khiến tôi xứng đáng.
Hỡi Đức Cha, hiếm khi ta hái lá ấy
Để vinh danh một Caesar hay một Thi nhân,
(Tội lỗi và hổ thẹn của ham muốn loài người,)
Nên vòm lá Peneus hẳn mang lại
Niềm vui cho vị thần Delphic hân hoan,
Mỗi khi có ai đó khát khao nó.
Tia lửa nhỏ khởi đầu ngọn lửa lớn;
Họa chăng sau tôi, những giọng ca hay hơn
Sẽ cất lời nguyện cầu để Cyrrha đáp lại!
Với người trần, qua muôn lối khác nhau
Ngọn đèn thế giới mọc lên; nhưng qua lối
Nối bốn vòng tròn với ba chữ thập,
Nó hiện ra cùng hành trình tốt đẹp hơn,
Cùng một ngôi sao an lành hơn kết hợp,
Đãi lọc và in dấu lên sáp thế gian theo cách riêng mình.
Lối ấy gần như đã mang bình minh đến đó
Và hoàng hôn chốn này; bán cầu bên ấy
Trắng rực một màu, còn bên kia chìm trong bóng tối,
Khi tôi thấy Beatrice quay về phía bên trái,
Và ngắm nhìn mặt trời chằm chằm;
Chưa có đại bàng nào nhìn chăm chăm đến thế!
Và như một tia sáng thứ hai thường lệ
Phát ra từ tia đầu rồi hướng lên cao,
Giống người hành hương tha thiết quay về,
Hành động của nàng, qua ánh mắt truyền vào
Trí tưởng tượng tôi, đã thành hành động của chính tôi,
Tôi nhìn về phía mặt trời vượt ngoài thói thường.
Ở đó nhiều điều hợp lẽ mà nơi đây vượt quá
Năng lực chúng ta, nhờ vào đặc tính chốn ấy
Được tạo ra làm nơi chốn riêng của loài người.
Tôi chẳng chịu được lâu, nhưng cũng không quá ngắn
Đủ để thấy xung quanh tóe lên muôn tia sáng
Như sắt nung chảy ra từ ngọn lửa hồng;
Và bỗng nhiên như thể ngày nối tiếp ngày
Được cộng thêm vào, như Đấng toàn năng
Đã trang hoàng bầu trời bằng một mặt trời nữa.
Đôi mắt hướng về những bánh xe vĩnh cửu,
Beatrice đứng chăm chú; và tôi, nhìn nàng,
Dời ánh mắt khỏi những tầng trời phía trên,
Dáng vẻ nàng khiến tâm trí tôi biến đổi
Như Glaucus khi nếm thứ cỏ thần
Đã thành đồng lứa với các vị thần biển cả.
Diễn tả sự vượt bản tính người bằng lời
Là điều không thể; ví dụ trên, vì thế,
Đã đủ cho ai được Ơn Thần ban trải nghiệm.
Nếu tôi chỉ là phần mà Ngài mới tạo ra,
Hỡi Tình Yêu cai trị chốn tầng trời,
Ngài thấu hiểu, Đấng đã nâng tôi lên bằng ánh sáng!
Khi bánh xe mà Ngài làm cho vĩnh cửu
Vì khát khao Ngài, khiến tôi chú ý tới
Bằng giai điệu Ngài hòa nhịp và đong đếm,
Bấy giờ bầu trời như bừng cháy rực rỡ
Bởi ngọn lửa mặt trời, đến nỗi sông hay mưa
Chưa từng tạo nên hồ nước nào mênh mông đến thế.
Âm thanh lạ kỳ và ánh sáng chói lọi
Gieo vào tôi lòng khao khát tìm nguyên do,
Mãnh liệt hơn bao giờ hết tôi từng cảm thấy;
Vì thế nàng, người nhìn thấu tôi như tôi tự thấy,
Để làm dịu tâm trí đang xáo động trong tôi,
Đã cất lời trước khi tôi kịp cất tiếng hỏi,
Nàng bắt đầu: "Ngươi tự làm mình u mế
Bởi những tưởng tượng sai lầm, đến nỗi không thấy
Điều ngươi sẽ thấy nếu gạt bỏ chúng đi.
Ngươi không còn ở dưới mặt đất như ngươi tưởng;
Bởi sét rạch khỏi vị trí thuộc về nó
Cũng chẳng bay nhanh bằng ngươi đang trở về chốn cũ."
Nếu mối nghi ngờ trước của tôi đã được giải tỏa
Bởi những lời ngắn gọn như nụ cười mỉm hơn là nói,
Thì tôi lại càng vướng vào nghi ngờ mới;
Và tôi nói: "Tôi đã thôi ngỡ ngàng
Trước nỗi kinh ngạc lớn; nhưng nay lại sửng sốt
Vì sao tôi lại vượt qua được những thể nhẹ này."
Thế rồi nàng, sau một tiếng thở dài thương hại,
Hướng ánh mắt về phía tôi với cái nhìn
Của người mẹ nhìn đứa con đang mê hoảng;
Và nàng bắt đầu: "Mọi vật dù là gì
Đều có trật tự lẫn nhau, và đó là hình thái
Khiến vũ trụ trở nên giống như Thiên Chúa.
Tại đây các tạo vật cao cấp nhìn thấy dấu chân
Của Quyền Năng Vĩnh Cửu, vốn là đích đến
Mà vì đó quy luật nói trên được tạo ra.
Trong trật tự mà ta đang nói tới,
Mọi bản tính đều hướng về, theo vận mệnh khác nhau,
Gần hay xa hơn đối với cội nguồn của mình;
Từ đó chúng tiến tới những bến bờ khác nhau
Trên biển lớn của sự tồn tại; và mỗi tạo vật
Mang theo bản năng được ban để đưa nó đi.
Bản năng này cuốn ngọn lửa về phía mặt trăng;
Đây là động lực trong trái tim người trần;
Đây là điều gắn kết và hợp nhất trái đất.
Không chỉ những tạo vật vắng bóng trí tuệ
Mới được cánh cung này bắn ra,
Mà cả những tạo vật có cả trí tuệ lẫn tình yêu.
An Bồi bài trí tất cả những điều này
Dùng ánh sáng làm cho tầng trời mãi an bình,
Nơi xoay chuyển bánh xe có tốc độ nhanh nhất.
Và giờ đây, như hướng về nơi đã định,
Sức mạnh của dây cung ấy cuốn chúng ta đi,
Cánh cung ngắm mũi tên vào đích đến hân hoan.
Đúng là, cũng như nhiều khi hình dáng
Chẳng khớp với ý đồ của nghệ thuật,
Vì vật chất chói tai chẳng chịu lắng nghe,
Thì cũng vậy, khỏi con đường này đôi khi
Tạo vật lệch hướng, dù có sức mạnh
Để chuyển dời sang nẻo khác, dù được thúc đẩy,
(Cũng như người ta thấy ngọn lửa
Rơi xuống từ đám mây,) nếu lực đẩy ban đầu
Bị kéo về trái đất bởi niềm vui hư ảo nào đó.
Ngươi không nên kinh ngạc thêm nữa, nếu ta đoán đúng,
Trước sự bay lên của ngươi, cũng như trước dòng suối nhỏ
Từ núi cao chảy xuống đồng bằng.
Kinh ngạc sẽ là ở nơi ngươi, nếu như
Không bị cản trở, ngươi lại ngồi trệch ở bên dưới,
Như thể ngọn lửa sống lại bình lặng dưới thế gian."
Nói rồi nàng lại hướng mặt về phía tầng trời.