Thế gian xưa giữa ngập tràn hiểm nguy từng tin tưởng
Rằng nàng Cypria kiều diễm gieo rắc tình yêu cuồng dại,
Tỏa luồng sáng xuống từ vòng xoay bản luân thứ ba;
Thế nên không chỉ riêng nàng được tôn vinh
Bằng lễ hiến tế và những lời khấn nguyện
Của các dân tộc cổ xưa trong lầm lỗi thuở ban sơ,
Mà cả Dione cùng Cupid cũng được họ sùng kính,
Nàng là mẹ, còn chú thiên thần kia là con,
Kẻ từng ngồi trong lòng hoàng hậu Dido;
Và chính từ tên nàng, khởi nguồn cho lời ca tôi,
Họ đã lấy để đặt tên cho ngôi sao
Vẫn luôn tình tứ cùng mặt trời, khi theo sau lúc đi trước.
Tôi chẳng hề hay biết chúng tôi đã bay lên tinh tú ấy;
Nhưng niềm tin trọn vẹn rằng mình đã ở nơi đây
Được trao bởi Nàng Thơ của tôi, người ngày càng lộng lẫy.
Và như trong ngọn lửa ta thấy một tia lửa,
Và như trong một giọng nói ta phân biệt được một giọng ca,
Khi một giọng ngân dài vững chãi, còn một giọng đến rồi đi,
Thì trong ánh sáng ấy tôi nhìn thấy những ngọn đèn khác
Đang chuyển động theo vòng tròn, lúc nhanh lúc chậm,
Tôi nghĩ là tùy theo mức độ thị kiến nội tâm của họ.
Từ đám mây lạnh chưa từng có luồng gió nào hạ xuống,
Dù hữu hình hay vô hình, mà lại di chuyển nhanh đến thế
Đến mức không tỏ ra chậm chạp và trì trệ
Trước bất kỳ ai từng thấy những ánh sáng thần tiên ấy
Đang tiến về phía chúng tôi, rời bỏ vòng xoay
Vốn khởi đầu từ tầng trời Seraphim cao quý.
Và đằng sau những ngọn đèn đi đầu tiên hết
Vang lên tiếng "Osanna!", khiến từ dạo ấy đến nay
Tôi chưa từng thôi khao khát được lắng nghe lần nữa.
Rồi một ngọn đèn tiến lại gần chúng tôi hơn,
Và cất tiếng một mình: "Tất cả chúng tôi đều sẵn sàng
Làm theo ý muốn của người, để người tìm thấy niềm vui ở chúng tôi.
Chúng tôi xoay vần cùng các Đấng Cùng Tầng Trời,
Cùng một vòng xoay, một nhịp chuyển động và một niềm khao khát,
Những đấng mà xưa kia ở trần gian người từng xướng lên:
'Hỡi những đấng bằng trí tuệ đang vận hành tầng trời thứ ba;'
Và chúng tôi đong đầy yêu thương, nên để làm vui lòng người,
Một chút lặng yên cũng chẳng kém phần ngọt ngào."
Sau khi đôi mắt tôi đã dâng trọn
Về phía Nàng Thơ của tôi với niềm thành kính, và nàng
Đã khiến mắt tôi an lòng và vững tin,
Chúng lại quay về phía ánh sáng, nơi vừa trao phó
Lời hứa lớn lao, và tiếng tôi vang lên:
"Xin hãy nói, người là ai?"
In đậm một niềm trìu mến thiết tha.
Ôi tôi đã thấy ngọn đèn ấy bừng sáng biết bao
Với niềm vui mới được bồi đắp thêm
Vào những niềm vui sẵn có, ngay khi tôi vừa cất lời!
Trong hình thái đổi thay ấy, ngọn đèn bảo tôi: "Thế gian từng sở hữu ta
Chỉ một thời gian ngắn nơi trần thế; và nếu thời gian ấy dài lâu hơn,
Thì nhiều tai họa đã chẳng xảy ra.
Niềm vui che giấu ta khỏi tầm mắt người,
Tỏa sáng lung linh quanh ta, và giấu ta đi
Như một sinh linh cuộn mình trong tơ tằm của chính nó.
Người từng yêu mến ta nhiều, và người có lý do chính đáng;
Vì nếu ta còn ở lại chốn trần gian, ta đã trao cho người
Nhiều điều hơn cả những mầm nụ của tình yêu.
Vùng bờ cõi bên trái, nơi tắm mình
Trong dòng sông Rhone khi hòa vào dòng Sorgue,
Từng chờ đợi ta làm chúa tể khi thời cơ đến,
Và dải đất Ausonia chập chùng những thành đô
Với Bari, Gaeta và Catona,
Nơi sông Tronto và sông Verde đổ ra biển cả.
Vương miện của vùng đất mà dòng sông Danube chảy qua
Sau khi rời bỏ biên giới nước Đức
Cũng đã từng lấp lánh trên trán ta;
Và hòn đảo Trinacria xinh đẹp, vốn mù mịt sương khói
Giữa Pachino và Peloro, (trên vịnh biển
Chịu nhiều tàn phá nhất từ những cơn gió Đông,)
Không phải do khổng lồ Typhoeus, mà do luồng lưu huỳnh mới sinh,
Đáng lẽ vẫn còn chờ đón những vị vua của riêng mình,
Nối nghiệp ta từ dòng họ Charles và Rudolph,
Nếu triều đại tàn bạo, vốn luôn làm phẫn nộ
Những thần dân bị trị, không kích động
Palermo thốt lên tiếng kêu 'Cái chết! Cái chết!'
Và giá như người anh em của ta sớm liệu trước điều này,
Thì đã mau chóng tránh xa cái nghèo tham lam của Catalonia,
Để nó không làm tổn hại đến mình;
Vì quả thực cần phải lo liệu,
Bởi chính bản thân hay nhờ người khác, để con thuyền của mình
Đã chất đầy hàng không phải chở thêm tải trọng.
Bản tính của anh ta, vốn từ rộng lượng sa sút thành hà tiện,
Sẽ cần đến một đội quân binh sĩ
Chẳng bận tâm đến việc tích trữ tiền tài trong rương kệ."
“Bởi vì tôi tin rằng niềm vui cao cả
Mà lời của Ngài truyền sang cho tôi, hỡi Chúa công,
Nơi mọi điều lành bắt đầu và kết thúc
Ngài đều thấu suốt như tôi đang thấy, nên điều đó càng làm tôi
Cảm kích xiết bao; và tôi cũng nâng niu điều này,
Rằng khi chiêm ngắm Chúa Trời Ngài đã nhận ra điều ấy.
Ngài đã khiến tôi hân hoan; vậy xin hãy làm sáng tỏ cho tôi,
Vì lời Ngài nói đã gợi lên trong tôi mối nghi ngờ,
Làm sao từ hạt giống ngọt ngào lại có thể nảy sinh trái đắng.”
Tôi nói với Ngài như thế; và Ngài đáp lại tôi: “Nếu ta
Có thể chỉ cho người thấy một sự thật, thì trước điều người đang hỏi
Người sẽ hướng mặt về nơi mà trước đó người quay lưng.
Đấng Tối Cao, Đấng làm xoay chuyển và thỏa nguyện toàn bộ cõi trời người đang bước lên,
Đã biến sự an bài của Ngài thành sức mạnh bên trong những thiên thể bao la này;
Và không chỉ bản tính của muôn loài được dự liệu
Trong tâm trí vốn dĩ hoàn hảo của Ngài,
Mà cả sự tồn tại vững bền của chúng cũng được an định.
Vì bất kỳ điều gì được cánh cung này bắn ra
Đều rơi xuống theo định mệnh dẫn đến một mục tiêu đã định sẵn,
Giống như một mũi tên lao thẳng tới đích của nó.
Nếu không như thế, tầng trời người đang bước đi
Sẽ tạo ra các tác động của nó theo cách thức
Mà chúng không còn là tuyệt tác nữa, mà chỉ là những đống đổ nát.
Điều này không thể xảy ra, trừ phi các Trí Tuệ
Điều khiển các ngôi sao này bị khiếm khuyết,
Và Đấng Khởi Nguyên cũng bị khiếm khuyết vì đã không làm cho họ hoàn hảo.
Người có muốn sự thật này được làm rõ hơn nữa không?”
Và tôi đáp: “Không cần ạ; vì tôi thấy rõ ràng là
Tự nhiên không bao giờ kiệt sức trong những gì thiết yếu.”
Nên Ngài lại nói: “Bây giờ hãy nói xem, liệu có tồi tệ hơn cho con người
Nơi trần thế nếu họ không sống thành cộng đồng dân cư?”
“Vâng,” tôi trả lời; “và ở đây tôi không cần hỏi lý do.”
“Và họ có thể sống như thế được không, nếu ở chốn trần gian họ không sống
Theo những vai trò khác nhau cho những sứ mệnh khác nhau?
Không thể, nếu thầy của các người viết không sai.”
Ngài đã dùng lập luận suy diễn để đi đến điểm này;
Rồi Ngài kết luận: “Vì vậy cần phải có
Những căn nguyên khác nhau cho các tác động của các người.
Do đó một người sinh ra là Solon, người khác là Xerxes,
Người khác là Melchisedec, và một người khác nữa là kẻ
Từng bay qua không trung rồi đánh mất con mình.
Tự Nhiên xoay vần, vốn là con dấu in dấu ấn
Lên lớp sáp phàm trần, luôn thực hiện tốt nghệ thuật của mình,
Nhưng chẳng phân biệt mái nhà này với mái nhà khác;
Từ đó mới xảy ra chuyện Esau khác biệt
Từ trong hạt giống với Jacob; và Quirinus sinh ra
Từ người cha đớn hèn đến mức được gán cho là con của Thần Chiến Tranh.
Một bản tính được sinh ra theo lẽ tự nhiên sẽ luôn đi theo con đường
Giống như những kẻ đã sinh ra nó,
Nếu Thiên Ý của Chúa Trời không chiến thắng.
Giờ đây điều ở sau lưng người đã ở trước mặt người;
Nhưng để người biết rằng ta hài lòng với người,
Ta sẽ khoác lên người một hệ quả rút ra.
Tự nhiên luôn luôn, nếu gặp phải vận mệnh
Không hòa hợp với nó, thì cũng như mọi hạt giống khác
Gieo bên ngoài thổ nhưỡng của mình, sẽ mang lại kết quả tồi tệ;
Và nếu thế gian bên dưới chịu chú tâm
Vào nền móng mà tự nhiên đã đặt để,
Mà noi theo đó, thì họ sẽ có được những con người tốt lành.
Nhưng các người lại ép buộc vào con đường tôn giáo
Kẻ sinh ra là để tuốt kiếm xông trận,
Và lại tôn lên làm vua kẻ chỉ hợp với việc giảng đạo;
Vì thế bước chân của các người mới lạc khỏi con đường đúng đắn.”