Trước mặt tôi hiện ra với đôi cánh xòe rộng
Hình ảnh diệu kỳ trong niềm vui sướng ngọt ngào
Đã làm các linh hồn đan cài hoan hỉ;
Mỗi linh hồn hiện lên như một viên hồng ngọc nhỏ, nơi tia nắng
Đang rực cháy bừng bừng rạng rỡ
Khiến từng viên khúc xạ vào tận mắt tôi.
Và điều giờ đây ta phải ghi nhớ lại
Chưa từng có giọng nói nào thuật lại, chưa từng có mực nào viết ra,
Cũng chưa từng được trí tưởng tượng nào thấu hiểu;
Bởi tôi thấy chiếc mỏ cất lời và đồng thời lắng nghe,
Và thốt lên bằng giọng nói của mình cả chữ ‘Ta’ lẫn chữ ‘Của Ta’,
Trong khi ý niệm trong tâm lại là ‘Chúng Ta’ và ‘Của Chúng Ta’.
Và nó cất lời: “Bởi vì công chính và nhân từ
Nên ta được tôn vinh lên chốn vinh quang này
Mà không khao khát nào vượt quá nổi;
Và trên trần gian ta để lại ký ức về mình
Sao cho những kẻ tâm địa ác độc ở đó
Dù ca tụng nó, nhưng chẳng chịu nối tiếp câu chuyện.”
Cũng như từ nhiều ngọn than hồng tỏa ra một hơi ấm duy nhất,
Cũng từ nhiều mối tình yêu
Cất lên một âm thanh duy nhất phát ra từ hình ảnh ấy.
Nên tôi liền đáp: “Hỡi những đóa hoa vĩnh hằng
Của niềm vui bất diệt, những vị chỉ bằng một đóa duy nhất
Khiến ta cảm nhận được hương thơm muôn màu của các ngài,
Hãy tỏa hương và phá vỡ cơn đói khát trường kỳ trong ta
Điều đã khiến ta chịu đói suốt một thời gian dài,
Không tìm thấy chút lương thực nào trên cõi trần.
Ta thừa biết rằng, nếu Công lý Thần thánh
Tạo ra một cõi giới khác làm gương soi trên thiên đường,
Thì cõi của các ngài tiếp nhận nó chẳng qua màn che nào cả.
Các ngài biết rõ tôi chăm chú lắng nghe
Đến nhường nào; và các ngài biết rõ mối nghi ngờ nào
Vẫn là cơn đói khát lâu đời trong tôi.”
Tựa như chú chim ưng, khi vừa cởi mũ trùm,
Bèn cử động đầu, vỗ cánh tỏ mừng vui,
Biểu lộ niềm khao khát và làm dáng cho đẹp đẽ,
Cũng vậy, tôi thấy cỗ chuẩn đích ấy hóa thành,
Thứ được đan dệt từ những lời ca tụng ơn thánh
Bằng những khúc ca mà chỉ kẻ hoan ca chốn ấy mới thông thuộc.
Rồi nó cất lời: “Kẻ đã xoay vòng compa
Trên vành ngoài cùng của thế giới, và kẻ đã vạch ra trong đó
Biết bao điều huyền bí lẫn tỏ tường,
Đã chẳng thể khắc ấn quyền năng của mình
Lên toàn thể vũ trụ sao cho Lời của Ngài
Không dôi dư đến vô tận.
Và điều này minh chứng rằng sinh linh kiêu ngạo đầu tiên,
Kẻ vốn là hình mẫu hoàn mỹ của mọi tạo vật,
Vì không chờ đợi ánh sáng nên đã sa ngã khi hãy còn non dại.
Và từ đó hiển hiện rằng mọi bản tính nhỏ nhoi hơn
Đều là chiếc bình quá đỗi chật hẹp chứa đựng ân huệ ấy
Thứ không có điểm tận cùng và tự đo lường bằng chính mình.
Do đó, thị lực của chúng ta vốn dĩ bắt buộc
Phải là một tia sáng phát xuất từ trí tuệ ấy
Nơi vạn vật muôn loài đều tràn trề,
Không thể do bản tính riêng mà trở nên hùng mạnh đến mức
Không nhận ra nguồn gốc của chính mình
Vượt xa những gì hiển hiện trước mắt nó.
Thế nên, quyền năng thị giác mà thế gian các người nhận được
Đâm xuyên vào công lý vĩnh hằng
Như con mắt nhìn xuống đại dương;
Dù nhìn thấy đáy gần bờ,
Nhưng ở vùng sâu thẳm lại chẳng thấy gì, dẫu rằng đáy vẫn ở đó,
Chỉ là bị che khuất bởi chiều sâu mà thôi.
Chẳng có thứ ánh sáng nào không đến từ cõi thanh tao
Vốn chưa từng bị mây mù che khuất, phải, đó chính là bóng tối
Hoặc cái bóng của thể xác, hay là nọc độc của nó.
Giờ đây hang động đã mở rộng thênh thang cho ngươi
Nơi từng che giấu công lý hằng sống
Mà ngươi đã cất công gặng hỏi bấy lâu.
Bởi ngươi từng nói: ‘Một con người sinh ra trên bờ sông Indus,
Và ở đó chẳng có ai nói về Chúa Kitô,
Cũng chẳng có ai biết đọc, chẳng có ai biết viết;
Và mọi khuynh hướng cùng hành động của y
Đều tốt đẹp theo như lý trí con người nhận thấy,
Không hề phạm tội trong đời sống hay lời ăn tiếng nói:
Thế mà y chết đi khi chưa chịu phép rửa và không có đức tin;
Công lý kết án y ở nơi đâu?
Lỗi lầm của y nằm ở chỗ nào nếu y không tin tưởng?’
Giờ thì ngươi là ai mà dám ngồi trên ghế phán xét
Từ khoảng cách ngàn dặm xa xôi,
Với tầm nhìn ngắn ngủi chỉ vỏn vẹn một gang tay?
Quả thật, với kẻ nào tranh luận tỉ mỉ cùng ta
Nếu Kinh Thánh không ngự trị trên đầu các người,
Thì đã có biết bao dịp kỳ lạ để hoài nghi.
Hỡi những loài động vật trần gian, hỡi những tâm trí đần độn,
Ý chí nguyên thủy vốn tự thân đã tốt lành,
Chưa từng rời bỏ chính mình, là Đấng Tối Cao Thiện Hảo.
Điều gì phù hợp với nó thì đó là công lý;
Không có thiện hảo tạo thọ nào kéo nó về phía mình,
Mà chính việc nó tỏa chiếu ánh sáng mới tạo ra điều đó.”
Như chú cò bay lượn vòng quanh tổ
Sau khi đã mớm mồi cho bầy con nhỏ,
Và chú chim non được mớm mồi ngước nhìn lên mẹ,
Cũng vậy, tôi ngẩng cao đầu, và hình ảnh diệu thánh ấy cũng thế,
Đang chuyển động đôi cánh của mình,
Thôi thúc bởi biết bao lời khuyên nhủ.
Vừa bay vòng quanh, nó vừa ca hát rằng: “Những nốt nhạc của ta
Đối với ngươi, kẻ chẳng thể hiểu thấu chúng, ra sao,
Thì phán quyết vĩnh hằng đối với các ngươi, những kẻ phàm trần, cũng vậy.”
Những ánh quang huy hoàng ấy của Chúa Thánh Thần
Bấy giờ liền im lặng, nhưng vẫn ở trong cỗ chuẩn đích
Từng khiến người La Mã được thế gian kính trọng.
Nó cất lời trở lại: “Chưa từng có kẻ nào bước lên vương quốc này
Mà không có đức tin nơi Chúa Kitô,
Dù là trước hay sau khi Ngài bị đóng đinh trên thập tự giá.
Nhưng hãy nhìn xem, có biết bao kẻ đang gào thét ‘Chúa Kitô, Chúa Kitô!’
Mà vào ngày phán xét lại ở cách xa Ngài
Hơn rất nhiều so với một số kẻ chưa từng biết đến Chúa Kitô.
Những tín đồ Kitô giáo ấy sẽ lên án người Ê-thi-o-pi-a,
Khi hai đoàn người được tách bạch,
Một bên mãi mãi giàu sang, bên kia nghèo khó.
Người Ba Tư sẽ chẳng thốt lên những lời gì với các vị vua của các ngươi,
Khi họ mở cuốn sách đó ra
Nơi ghi lại tất cả những điều tai tiếng của chúng?
Người ta sẽ thấy, giữa những chiến tích của Albert,
Điều chẳng bao lâu nữa sẽ khiến ngòi bút phải chuyển động,
Khiến vương quốc Praha sẽ bị bỏ hoang.
Người ta sẽ thấy nỗi thống khổ mà hắn mang đến bên bờ sông Seine
Bằng cách làm tiền xu giả,
Kẻ sẽ phải bỏ mạng dưới cú húc của một con lợn rừng.
Người ta sẽ thấy sự kiêu ngạo gây ra cơn khát cuồng dã,
Kẻ khiến người Scotland và người Anh trở nên điên cuồng
Đến mức chẳng thể yên ổn trong lãnh thổ của họ;
Sẽ thấy sự xa hoa và lối sống ẻo lả
Của kẻ xứ Tây Ban Nha và xứ Bohemia,
Kẻ chưa từng biết đến dũng khí và cũng chẳng bao giờ mong muốn điều đó;
Sẽ thấy Kẻ Què quặt thành Jerusalem,
Sự tốt lành của hắn được biểu thị bằng chữ I,
Trong khi chữ M sẽ biểu thị điều ngược lại;
Sẽ thấy lòng tham lam và sự hèn nhát
Của kẻ canh giữ Hòn đảo Lửa,
Nơi Anchises đã kết thúc cuộc đời trường thọ của mình;
Và để minh họa cho thấy hắn thảm hại đến nhường nào,
Hồ sơ về hắn sẽ được viết bằng những ký tự thu gọn
Ghi chép rất nhiều điều trong một khoảng không gian nhỏ hẹp.
Và tội ác đê hèn của người chú và người anh
Những kẻ đã làm nhục một quốc gia lừng danh cùng hai chiếc vương miện
Sẽ phơi bày trước mắt mọi người.
Cả kẻ cai trị Bồ Đào Nha lẫn Na Uy cũng sẽ được biết mặt tại đó,
Và cả kẻ xứ Rascia nữa,
Kẻ đã phải một phen khốn đốn khi nhìn thấy đồng tiền Venice.
Hỡi xứ Hungary hạnh phúc, nếu mụ không để mình
Bị tổn hại thêm nữa! Và xứ Navarre hạnh phúc,
Nếu mụ được vũ trang bằng những ngọn đồi bao bọc quanh mình!
Và ai nấy đều có thể tin rằng, giờ đây như một điềm mở đầu,
Cả Nicosia lẫn Famagosta đang phải khóc than và phẫn nộ
Vì chính con quái vật của họ,
Kẻ vẫn kè kè chẳng chịu rời khỏi sườn của những kẻ khác.”