Bàng hoàng ngơ ngác, tôi quay sang người dẫn đường,
Như đứa trẻ thơ luôn chạy đến tìm nơi nương tựa
Ở chính nơi nó đặt trọn niềm tin;
Và nàng, như người mẹ tức thời
Vỗ về đứa con trai đang xanh xao hốt hoảng
Bằng giọng nói quen thuộc vốn thường làm nó an lòng,
Nói với tôi: “Con không biết mình đang ở trên thiên đường sao,
Và con không biết thiên đường hoàn toàn thánh thiện
Và mọi điều làm ở đây đều xuất phát từ lòng nhiệt thành sốt sắng?
Tiếng hát ấy sẽ làm con biến đổi ra sao
Và ta biến đổi thế nào khi mỉm cười, giờ con có thể hình dung được rồi đấy,
Bởi tiếng kêu kia đã làm con giật mình đến thế,
Mà nếu con hiểu được lời cầu nguyện trong đó,
Con đã biết trước sự báo oán
Mà con sẽ được chứng kiến trước khi nhắm mắt xuôi tay.
Lưỡi gươm chốn cao xanh này chẳng vội vã
Cũng chẳng đờ đẫn trễ tràng, dù cho kẻ trông chờ nó
Trong sợ hãi hay khát khao có cảm thấy thế nào đi nữa.
Nhưng giờ hãy xoay người về phía những linh hồn khác,
Vì con sẽ thấy vô số anh linh hiển hách,
Nếu con hướng tầm mắt theo lời ta bảo.”
Theo lời nàng bảo, tôi quay mắt nhìn đi,
Và thấy hàng trăm cầu nhỏ ngọc ngà cùng nhau
Tỏa rạng muôn tia sáng làm đẹp thêm cho nhau.
Tôi đứng lặng như người tự nén lòng mình
Trước ngọn lửa khát khao, chẳng dám cất lời
Hỏi han chi, vì quá đỗi sợ làm điều quá trớn.
Và rồi viên ngọc lớn nhất, rực rỡ nhất
Trong số những ngọc ngà ấy tiến lại gần,
Để làm thỏa nguyện khát khao của tôi về nó.
Từ bên trong nó, tôi nghe tiếng phán: “Nếu con nhìn thấy
Lòng bác ái cháy rực giữa chúng ta
Như chính ta nhìn thấy, thì tâm ý con đã cất thành lời;
Nhưng để việc chờ đợi không làm con chậm trễ
Đạt tới đích cao sang, ta sẽ trả lời
Cho chính ngụ ý mà con còn ngần ngừ chưa hỏi.
Ngọn núi mà trên sườn núi có Cassino tọa lạc,
Xưa kia trên đỉnh núi thường được lui tới
Bởi một đám lầm lạc và hư hỏng;
Và ta chính là người đầu tiên mang lên chốn ấy
Danh xưng của Đấng đã đem đến cho thế gian
Chân lý cao siêu thăng hoa chúng ta đến thế.
Và ân sủng dồi dào đã chiếu soi trên ta,
Đến mức ta đã kéo tất cả các vùng lân cận thoát khỏi
Sự thờ phụng vô đạo vốn làm mê muội thế gian.
Những ngọn lửa khác đây, mỗi ngọn đều là những con người
Trầm suy chiêm niệm, được thắp sáng bởi hơi ấm
Làm nảy nở những bông hoa và hoa trái thánh thiện.
Nơi đây có Macarius, nơi đây có Romualdus,
Nơi đây là các anh em ta, những người trong tu viện
Đã dừng bước chân giang hồ và giữ trọn tấm lòng kiên định.”
Và tôi đáp lời ngài: “Tình cảm ngài biểu lộ
Khi trò chuyện cùng tôi, và vẻ từ khát
Mà tôi nhận thấy ở tất cả các ngọn lửa rực cháy nơi các ngài,
Đã làm niềm tin trong tôi rộng mở
Như mặt trời làm đóa hồng xòe nở,
Mở rộng đến mức tối đa mà nó có thể.
Vì vậy con xin nguyện cầu, và xin cha hãy cho con an lòng,
Liệu con có thể nhận được ân sủng lớn lao ấy,
Để được chiêm ngưỡng diện mạo của cha không cần che phủ?”
Ngài liền đáp: “Hỡi người anh em, khát vọng cao cả của con
Sẽ được viên mãn ở tầng trời xa thẫm nhất,
Nơi mọi khát vọng khác cùng khát vọng của chính ta đều tròn đầy.
Ở nơi đó, mọi ước muốn đều hoàn hảo,
Chín muồi và trọn vẹn; chỉ duy nhất trong tầng trời ấy
Mỗi phần đều ở nguyên nơi nó vốn luôn ở đó;
Vì nó không nằm trong không gian, cũng chẳng xoay quanh các cực,
Và chiếc thang của chúng ta vươn tới tận chốn ấy,
Nên nó mới khuất khỏi tầm mắt con như thế.
Tận độ cao ấy, Tông đồ Jacob từng thấy chiếc thang
Vươn phần đỉnh cao tuyệt vời, khi ấy
Nó hiện ra trước mắt ngài nơm nớp thiên thần đi lại.
Nhưng để bước lên đó giờ đây chẳng ai nhấc
Bàn chân khỏi mặt đất, và Quy luật của ta
Ở chốn nhân gian chỉ còn là giấy phí bỏ đi.
Những bức tường xưa kia vốn là Tu viện
Giờ đã biến thành hang ổ của lũ trộm cướp, và những chiếc áo dòng
Chỉ là những bao tải chứa đầy thứ bột mì tồi tệ.
Nhưng tội cho vay nặng lãi cũng chẳng làm phản cảm
Lòng Chúa bằng thứ hoa trái bất chính
Đã khiến trái tim các tu sĩ trở nên cuồng loạn đến thế;
Vì bất cứ thứ gì Tu viện gìn giữ
Đều là dành cho những kẻ cầu xin nhân danh Chúa,
Chứ không phải cho bà con dòng họ hay cho những điều tồi tệ hơn.
Thịt xương kẻ phàm trần quá đỗi yếu mềm,
Đến mức những khởi đầu tốt đẹp chốn nhân gian chẳng đủ sức
Kéo dài từ lúc cây sồi nảy mầm cho đến khi ra quả.
Peter bắt đầu giáo hội mà chẳng có vàng hay bạc,
Và ta bắt đầu bằng kinh nguyện cùng sự khổ hạnh,
Còn Francis thành lập tu viện bằng sự khiêm nhường.
Và nếu con nhìn vào khởi đầu của mỗi người,
Rồi quán sát xem họ đã trôi dạt về đâu,
Con sẽ thấy sắc trắng đã biến thành sắc nâu tà ám.
Quả thực, sông Jordan chảy ngược dòng,
Và biển cả rẽ đôi khi Chúa muốn, còn là điều
Kỳ diệu đáng kinh ngạc hơn là sự cứu giúp ở chốn này.”
Ngài nói với tôi như thế; rồi rút lui
Về với đoàn đoàn lớp lớp của ngài, và đoàn người khép chặt lại;
Rồi như một trận lốc xoáy, tất cả được cuốn phăng lên cao.
Người Nàng dịu dàng giục tôi nối gót họ
Vượt lên trên chiếc thang đó chỉ bằng một khoát tay,
Đức hạnh của nàng đã chế ngự bản tính tự nhiên của tôi;
Chưa từng có ở chốn trần gian, nơi người ta đi lên đi xuống
Theo quy luật tự nhiên, lại có chuyển động nào nhanh đến thế
Được sánh ngang với đôi cánh của tôi.
Hỡi người đọc, nguyện cho tôi được trở về cuộc chiến thắng
Thành kính ấy, nơi mà vì những lỗi lầm của mình,
Tôi thường đấm ngực khóc than,—
Bạn còn chưa kịp đút ngón tay vào lửa
Rút ra lại, thì tôi đã thấy
Chòm sao nối tiếp Kim Ngưu, và đã ở trong đó rồi.
Hỡi những vì sao vinh hiển, hỡi ánh sáng đong đầy
Mạnh mẽ đức hạnh, nơi tôi ghi nhận
Mọi tài năng của mình, dù nó là gì đi nữa,
Cùng với các người đã sinh ra, và ẩn mình cùng các người,
Đấng là cha của mọi sự sống phàm trần,
Khi tôi lần đầu tiên hít thở không khí vùng Tuscany;
Và rồi khi ân sủng được ban tặng dạt dào cho tôi
Để bước vào bánh xe cao sang đang xoay chuyển các người,
Vùng trời của các người đã được ấn định cho tôi.
Hướng về các người, giờ đây tâm hồn tôi thành kính
Thở dài khát khao, để tích tụ đủ sức mạnh
Cho bước ngoặt gian nan đang hút nó về phía mình.
“Con đã đến rất gần với sự cứu rỗi cuối cùng rồi,”
Beatrice bắt đầu như thế, “giờ đây con phải
Có đôi mắt trong veo và tinh tường;
Và vì thế, trước khi con tiến xa hơn vào trong,
Hãy nhìn xuống một lần nữa, và xem cả một thế giới bao la
Con đã bỏ lại dưới chân mình rồi;
Để trái tim con, hân hoan hết mức có thể,
Tự hiện diện trước đám đông chiến thắng
Đang vui mừng tiến qua tầng không tròn trặn này.”
Tôi đưa tầm mắt quay trở lại qua tất cả
Bảy tầng trời, và tôi nhìn thấy quả địa cầu này
Đến mức tôi phải mỉm cười trước dáng vẻ tầm thường của nó;
Và ý kiến cho rằng nó là nhỏ bé nhất
Chính là ý kiến tôi tán thành nhất; và ai hướng trí tư tưởng
Đến điều khác thì mới thực sự được gọi là người công chính.
Tôi nhìn thấy con gái của Latona tỏa sáng
Không còn vết bóng mờ mà xưa kia đã từng là nguyên do
Khiến tôi tin rằng mặt trăng có chỗ thưa chỗ đặc.
Diện mạo con trai ngài, Hyperion, tại đây
Tôi đã chịu đựng nổi, và nhìn thấy cách chuyển động xung quanh
Và gần kề ngài của Maia và Dione.
Từ đó hiện ra sự ôn hòa của Sao Mộc
Giữa người con và người cha, và đối với tôi thật rõ ràng
Sự thay đổi vị trí mà họ tạo ra;
Và cả bảy hành tinh đã biểu lộ cho tôi thấy
Chúng lớn lao biết bao, và chúng nhanh nhẹn biết bao,
Và khoảng cách giữa các nơi ở của chúng xa xôi thế nào.
Sân đập lúa làm chúng ta kiêu hãnh đến thế,
Khi tôi xoay chuyển cùng chòm Song Sinh vĩnh cửu,
Đã hiện ra trọn vẹn từ đồi núi cho đến bến cảng!
Rồi tôi lại hướng mắt về phía đôi mắt tuyệt mỹ của nàng.