Tôi không hẹn hò đã lâu lắm rồi nên giờ chẳng nhớ phải làm ăn ra sao. Nhưng Claire là một cô giáo rất nhẫn nại. Cô đã gợi lại cho tôi cách khóc bên người khác, mà bài học đó thuộc diện rất khó nhằn. Sinh ra làm trai ở vùng Tennessee, bạn sẽ thấm nhuần tư tưởng không được để ai thấy mình khóc. Khóc là biểu hiện của sự yếu đuối. Hồi nhỏ, nước mắt sẽ khiến những thằng con trai khác trở nên dũng cảm hơn mình.

Trong quân đội, sự tình khác hẳn. Bạn sẽ vẫn phải bỏ đi tìm chỗ khóc một mình, nhưng bạn không sợ những người anh chị em đồng chí. Trong quân đội, nước mắt khiến những người còn lại hãi sợ. Bạn không muốn sự yếu đuối loang ra. Nước mắt rất dễ lây.

Duy nhất một lần tôi thấy ba mình khóc. Ông không khóc khi tôi rời nhà tham chiến, và không khóc khi mẹ chết. Ông không khóc khi anh tôi rời trại cai nghiện và cả hai chúng tôi đều thấy ánh nhìn của anh và biết anh sẽ không động đến một giọt rượu nào nữa. Ông không khóc khi chị bọn tôi cưới một viên sĩ quan nhà ở Cyphus và biết nếu may ra thì hai năm một lần sẽ được gặp chị trong đợt lễ tết. Tất cả những lần đó tôi cảm thấy như mình muốn nổ tung, bởi tôi kìm nén trong lòng mọi đau buồn và nhẹ nhõm. Tất cả những lần đó tôi đều biến vào phòng, ngồi một mình, ụp mặt vào tay khóc.

Nhưng ba tôi không. Không, hôm duy nhất tôi thấy ông bật ra nức nở là ngày ông gạt thanh côn của cái máy kéo cũ, trong khi đường dầu phanh khô cong, thế là cái máy giật ngược ra sau và lao xuống đồi trước khi ông kịp vào lại số cho nó, và có tiếng ẳng nghẹt hơi của con chó nhà tôi, vốn lúc nào cũng bám quá sát máy kéo, và rồi nó chết.

Tôi chưa từng hỏi ba vì sao phải chờ đến tận khi ấy. Lúc đó mẹ đã mất, và Shelly đã qua Cyphus, và Tyrese đã cai rượu, và tôi đã nhập ngũ và xong kì huấn luyện. Lúc đó là khi tất cả những điều ấy đã trôi qua. Thế nhưng giờ ông mới khóc, ôm chặt con chó bấy giờ đã già nua và được hưởng một cuộc sống lâu dài nhàn nhã mà mọi con chó trong vũ trụ đều mơ ước, lông đã ngả bạc và mắt đã nhòe dử, và không hề phải chịu chút đau đớn nào – đã nhắm mắt trong khi làm cái trò vui vẻ mình thích nhất trên đời: bám đuôi ba tôi chạy quanh nhà.

Tôi nhìn ba khóc nửa tiếng đồng hồ. Hai ngày nữa tôi sẽ ra trận. Tôi đến bên ông, và tôi đứng ngơ ở đó, cảm thấy bất ngờ và rối óc hơn là sầu thảm. Ừ thì, tôi cũng yêu con chó, nhưng tôi yêu ba tôi hơn, và tôi chẳng hiểu phải làm cái quái gì để an ủi ông. Hải quân dạy tôi cách thực hiện chiêu thức Sao Vụt khi đang xoay vòng trong khí quyển để quay về quỹ đạo, nhưng không ai dạy tôi vòng tay ôm lấy người cha đang khóc hết nước mắt của mình. Không một ai hết.

Tôi lui về hiên nhà và quan sát từ đằng đó. Được một lúc, tôi cảm thấy cáu tiết. Ông chưa từng khóc như vậy vì tôi, chưa một lần. Không khóc vì mẹ. Không khóc vì Shelly. Không khóc vì Tyrese.

Tôi nghĩ mình níu kéo cơn giận ấy quá lâu. Tôi không hiểu nổi tại sao ba mình khóc. Phải đến khi Claire bảo tôi buông xuôi là chuyện bình thường tôi mới ngộ ra, và khi ấy, tôi thấy mình bật khóc vì tất cả. Và vì mọi người. Và thậm chí còn cho cả bản thân một chút.

Giá mà hôm đó tôi hiểu điều ba đang phải trải qua. Tôi ghét ông vì ông khóc thương sai chỗ. Nhưng giờ tôi hiểu khi ấy ông khóc thương tất cả. Ông khóc thương tôi. Khóc vì tôi sắp đi chiến tranh. Vì nhiều khả năng ông sẽ không còn được thấy mặt tôi nữa.

Có khi hôm đó đường phanh dầu khô không chỉ đè nát mỗi lưng con chó của ông. Cái thứ giúp ba tôi trụ vững cũng vỡ tan nốt. Tôi từng kinh qua cảm giác ấy. Có thứ gì sâu trong lồng ngực chết đi. Một khe nứt hình thành giữa thứ giúp ta rung động và thứ giúp ta hít thở. Để hàn gắn chúng lại, ta cần được ai đó quan tâm ôm lấy. Ba tôi cần được ôm như thế. Hôm đó ông cần cái ôm đấy, không phải cái ôm lấy lệ èo uột tôi tặng ông hôm lên đường ra trận. Cái ngày con chó ông chết là ngày tôi thực sự tham chiến. Đó là ngày ba thực sự cần tôi. Còn tôi thì ngồi dưới hiên và cáu bẳn với thiên hạ.

Có lẽ câu chuyện đời tôi là vậy đó: luôn ở đúng nơi đúng lúc, thế rồi chẳng làm gì sất. Tôi cứ đứng đó. Hoặc tôi đong đưa tới lui trên ghế của ông nội. Hoặc tôi đi tìm một nơi yên ắng ngon nghẻ trên chiến hào, và tôi đong đầy nơi đó những giọt nước mắt nóng hổi.

Đây là điều tôi học được từ Claire: Khóc không chỉ đơn thuần là hành động mở đập ngăn những thương chấn riêng tư và xả hết chúng ra – khóc cũng là để cho những người xung quanh biết ta đang đau đớn. Nước mắt có mục đích riêng của nó, nhưng rất hiếm khi ta để chúng thực hiện việc của mình. Tôi chẳng hiểu tại sao chúng ta lại kìm hãm mục đích của chúng – có lẽ do bọn đầu gấu bắt nạt hồi cấp hai, hoặc do bố mẹ cấm khóc vì thấy xấu hổ khi con khóc lóc nơi công cộng – tôi chỉ biết phải có gan mới dám quên đi nỗi nhục được dạy, và ở bên hỗ trợ người khác khi họ đang loay hoay quên đi nỗi nhục đó, và mọi sự sẽ dễ dàng hơn hẳn sau khi cảm nhận được nó lành mạnh thế nào.

Hình ảnh trạm tín hiệu số 1529 choán đầy cửa kính buồng lái tàu cứu sinh tôi trong lúc tôi còn đang mải ngẫm về những điều trên. Tôi bay sang hông trạm và đỗ vào đai neo tàu từ tính dẫn ra chốt khí. Mười trên mười theo thang chấm trình bay. Khi bật mở cửa, Cricket chồm vào trong trạm, chạy tìm Claire, bấy giờ đang nói vọng từ khoang hỗ trợ sự sống xuống bảo leo lên đi. Mấy cái thang này NASA không xây để phục vụ các anh người yêu tay ôm nào hoa nào sôcôla nào phô mai. Tôi dùng cùi chỏ trèo và một hai lần phải viện đến cả cằm. Bên trên tôi, đuôi Cricket đang vui sướng quất bum-bum vào máy bơm và các cụm máy phát điện cùng đủ thứ máy khác nhồi nhét trong cái khoang chật hẹp.

“Cưng ơi, anh về rồi đây!” tôi gọi.

Câu này tôi nghe trên phim ba chiều. Claire lần nào cũng phá ra cười. Như thể cô hình dung ra cảnh hai đứa bọn tôi sống chung một nhà. Sống đời bình thường. Trên một hành tinh. Ngay khi thò đầu lên khỏi ghi thoát sàn, Cricket quay lại liếm mặt tôi. Nếu tôi không nghi sai vụ con warthen của mình biết đọc ý nghĩ, nó dứt khoát phải biết tôi ghét cái trò này đến mức nào. Thế mà nó cứ cố tình. Có lẽ nó ghét tôi. Có lẽ vì vậy mà nó mới chơi trò này.

“Không,” tôi ra lệnh, vẫy loa kèn, chấm táo, cánh bướm, cùng ba thứ hoa ngoài hành tinh khác không thấy thông tin trong kho dữ liệu để xua nó đi. Cricket phấn khích chạy vòng tròn trong lúc tôi tặng hoa cho Claire. Một bông chấm táo đã gãy ngả sang bên như chán sống lắm rồi.

“Tặng em à?” Claire hỏi. Cô quệt mồ hôi trên lông mày và nhận bó hoa, hít một hơi, thử bẻ thẳng lại nhành chấm táo gục ngã.

“Ừ, và anh nghĩ không bông nào độc đâu,” tôi nói.

Cô rướn tới hôn tôi. Môi cô vừa mặn vừa có vị dầu mỡ. “Đẹp quá. Và trạm anh đã chính thức thành trạm có đợt cách ly nhảm nhất trong lịch sử cách ly. Giờ mang chỗ này về tàu cứu sinh giúp em nhé? Em không muốn mạt chui vào đây. Hoặc gián.”

“Tay bán bảo chúng nó sạch mà,” tôi phản đối.

Claire bắn tôi một tia nhìn. Tôi chìa sôcôla và phô mai ra cho cô xem. Ánh nhìn vẫn không đổi. Đã nói rồi đó thôi, tôi không giỏi ba cái vụ hẹn hò này.

“Anh nhốt Cricket ra ngoài chốt khí nữa nhé?” tôi hỏi. “Biết đâu nó có bọ.”

Cricket gừ tôi. Claire gãi sau tai con thú ngoài hành tinh và nhìn tôi theo kiểu giống hệt gã chỉ huy cũ của tôi mỗi lần gã ra những cái lệnh mà gã thừa hiểu vừa phi lý vừa xung với lệnh khi trước vừa ra. “Cricket có gây hại gì thì chuyện cũng đã rồi,” cô nói.

Nghe đến đây Cricket quay lại nghiêng đầu, như thể nó không tin mình gây ra tí xíu tổn hại gì. Tôi để bộ đôi kia ở đó và mang mớ hoa cùng chỗ hàng lậu ra tàu cứu sinh cất. Khi quay lại, Claire đang lấy giẻ chùi tay và cất đồ nghề đi. Tôi tặng cô thêm nụ hôn nữa rồi lên bếp chuẩn bị nấu cơm tối.

Cuộc sống thường nhật của chúng tôi chủ yếu diễn ra như vậy, hệt các đoạn nhàm chán trên phim khi chưa đến chỗ buồn cười. Ta trông ngóng điều gì đó xảy ra, điều gì thực buồn cười hoặc thực bi kịch, nhưng rất hiếm khi nó xuất hiện. Hiếm khi xuất hiện, nhưng ta vẫn cảm thấy nó đang cận kề.