Cassy vào buồng, thấy Emilyn sợ tái xanh ngồi tít trong góc buồng. Cửa mở, cô giật bắn người; nhưng khi nhận ra Cassy, cô chạy xổ ra, nắm lấy tay Cassy, nói:

– Chị đấy à? Em vui sướng quá! Em chỉ sợ nó... chị có biết suốt đêm chúng nó làm ầm ầm lên không?

Cassy thản nhiên đáp:

– Chị biết. Chị nghe thấy luôn.

– Chị Cassy ơi, làm thế nào để đi thoát được? Đi đâu cũng được, vào nơi bãi lầy cũng được... có rắn rết cũng được. Trốn đâu được, hả chị?

– Chả đi đâu được, trừ phi xuống mồ.

– Chị không bao giờ thử trốn đi ư?

– Có nhiều người đã thử, chị đã thấy kết quả ra sao!

– Thà sống ở nơi đầm lầy, gặm cỏ cây mà ăn, thà sống giữa nơi rắn rết còn hơn sống bên cạnh nó.

– Nhiều người nghĩ như em, nhưng sống làm sao được ở đầm lầy; chó sẽ săn bắt em, lôi em về, rồi thì...

Emilyn nín thở, hỏi:

– Rồi nó làm gì?

– Gì mà nó không làm? Hỏi như thế mới lạ... Nó biết cái nghề của nó; nó học được ở những quân kẻ cướp bên vùng Tây Ấn Độ. Nếu chị kể cho em nghe những điều chị trông thấy, hoặc nghe nó vui đùa kể lại, thì suốt đêm em sẽ không sao nhắm mắt ngủ được. Chị đã nghe thấy những tiếng kêu thét, đến hàng tháng không sao quên được. Gần khu nhà nô lệ ở, có một cái cây ám khói, thân cây phủ đầy than. Em thử hỏi xem người ta làm gì ở đấy, không ai dám trả lời em đâu. Chị không muốn nói với em, chị cũng không muốn nghĩ tới... Nếu con người khốn khổ ấy cứ khăng khăng một mực, không biết ngày mai sẽ thế nào.

Emilyn xanh tái lại:

– Trời ơi, em khiếp quá! Em phải làm gì hả chị? Chị bảo em với.

– Em phải làm như chị. Gắng sức lên; rồi lấy lòng căm thù, lời nguyền rủa làm cho nhẹ nỗi đau đớn.

– Nó định bắt em uống rượu. Em sợ rượu lắm.

– Uống còn hơn. Chị cũng thế, trước kia, chị rất ghét rượu. Bây giờ, chị không uống không được. Phải có một cái gì. Uống rượu vào, cuộc đời sẽ không khủng khiếp nữa.

– Mẹ em vẫn dặn em đừng bao giờ mó đến những thứ đó.

– Mẹ em ư? Các bà mẹ có nói, cũng chẳng ích lợi gì. Tất cả chúng ta, ai cũng bị mua đi, bán lại, chúng ta thuộc về người chủ có quyền hành đối với chúng ta. Chị thì khuyên cứ uống rõ nhiều; em sẽ bớt đau khổ.

– Chị Cassy... chị thương em với!

– Sao lại không thương em? Chị cũng có một đứa con gái, chẳng biết bây giờ nó ở đâu, nó ở với ai. Chắc là nó đã đi theo con đường của mẹ nó, và con gái nó sau này cũng sẽ đi theo con đường của nó. Cái số phận đau khổ ấy không bao giờ chấm dứt.

Emilyn vặn vẹo hai bàn tay lại:

– Thà đừng sinh ra còn hơn!

– Chị cũng mong được như thế từ lâu rồi; giá chị có gan, chị đã tự tử rồi, em ạ. - Con mắt Cassy không chớp, và tuyệt vọng như mọi ngày.

– Tự tử là không tốt.

– Chị không hiểu tại sao như thế. Còn không khủng khiếp bằng những công việc chúng ta làm hằng ngày. Dạo chị ở nhà tu, các bà sơ cũng làm cho chị sợ cái chết. Nhưng nếu là cái chết của tất cả mọi người, thì...

Emilyn quay đi, tay ôm lấy mặt.

Trong khi Cassy và Emilyn trò chuyện với nhau như vậy, Legree mệt lả vì rượu, ngủ thiếp đi trong phòng khách. Nó không phải là một đứa nghiện rượu nặng, nhưng vốn nó khỏe, nên nó cần uống và chịu đựng được một lượng rượu có thể tiêu diệt một cơ thể yếu hơn. Đêm hôm ấy, vì nó điên cuồng muốn dứt bỏ ngay cái tình cảm day dứt, hối hận mới nhóm trong lòng, nó đã uống quá nhiều. Sau khi tống mấy đứa tay sai về, nó nằm lăn xuống một cái ghế dài, ngủ say như chết. Nó nằm mơ. Một người đàn bà trùm khăn hiện lên ngay bên cạnh nó, đặt bàn tay dịu dàng và lạnh buốt trên người nó. Nó tưởng như nhận được ra người ấy, khiếp sợ quá; nó lại thấy một món tóc cuốn vào ngón tay, rồi leo lên cổ. Những sợi tóc quấn chặt lấy cổ đến ngạt thở. Nó như nghe thấy những tiếng nói khe khẽ làm nó rợn cả người. Rồi nó thấy nó đứng ngay bên miệng một vực thẳm; nó cố lùi lại cho khỏi ngã. Những bàn tay đen tóm lấy nó, giơ lên rồi quang nó xuống vực. Cassy vừa cười vừa đẩy thêm một cái. Thế rồi con ma lật tấm khăn trùm ra; chính là mẹ nó. Mẹ nó quay mặt đi chỗ khác, và nó rơi xuống vực giữa những tiếng gào thét, những tiếng rên rỉ, những tiếng cười phá lên, khủng khiếp... Legree tỉnh dậy.

Ánh sáng màu hồng buổi bình minh tỏa vào phòng; ngôi sao mai vẫn còn lấp lánh. Cái buổi sáng tinh mơ đẹp tuyệt trần và tươi mát ấy như muốn nói với nó: "Hãy nhìn kìa! Mày còn có cơ hội may mắn để mong đạt tới vinh quang vĩnh cửu." Nhưng cái thằng độc ác ấy không nghe thấy. Nó vừa dậy vừa chửi rủa. Nó có cần gì cái buổi bình minh vàng óng và thắm đỏ kia, cái cảnh kì diệu hằng ngày kia!

Legree lảo đảo đứng dậy, rót một cốc rượu mạnh, tu một hơi hết nửa cốc. Cassy bước vào phòng. Nó bảo chị:

– Mình vừa qua một đêm khiếp quá.

Chị lạnh lùng đáp:

– Ông còn qua nhiều đêm khủng khiếp nữa.

– Nói gì, hử con kia?

– Rồi một ngày kia, ông sẽ biết... Ông nghe đây, tôi khuyên ông một điều.

– Không thèm nghe!

Chị vừa thu xếp căn phòng cho ngăn nắp một chút, vừa nói:

– Tôi khuyên ông đừng đụng đến bác Tom.

– Việc gì đến mày?

– Nào có việc gì đến tôi. Việc ông bỏ ra một nghìn hai trăm đô la để mua một người nô lệ, rồi đánh người ta đến nằm liệt giường giữa mùa bông rộ, chỉ vì tức giận, đúng cái việc ấy không việc gì đến tôi. Tôi đã làm tất cả những cái gì làm được cho bác ấy...

– Thật à? Mày có quyền gì mà dính vào công việc của tao?

– Tôi không có quyền gì, đúng thế. Hằng năm, tôi dành dụm cho ông mấy nghìn đô la bằng cách chăm sóc nô lệ của ông đấy, ông trả ơn tôi như thế đấy. Nếu mùa hái bông này, ông thua kém các điền chủ khác, ông sẽ thua cuộc họ, có phải không? Lão Tomfkin sẽ không vênh cái mặt lên ấy à? Ông quyết định công việc như một người đàn bà yếu ớt! Ông vứt tiền của ông đi! Tôi biết ông rồi mà!

Như phần nhiều điền chủ khác, Legree chỉ có một tham vọng mang ra thị trường một số bông lớn nhất; và họ đã đánh cuộc với nhau ở thành phố bên cạnh. Thế là Cassy đã khéo léo chạm đến cái nọc của nó. Nó đành nói:

– Được, tôi sẽ tha cho nó; nhưng nó phải xin lỗi, và hứa từ nay phải tu tỉnh lại.

– Bác ấy không làm thế đâu.

– Thật không?

– Tất nhiên là không.

– Thưa bà, tôi muốn biết tại sao vậy? - Legree mỉa mai nói.

– Bởi vì bác ấy làm đúng, và bác ấy biết mình làm đúng. Bác ấy không muốn nhận là mình sai lầm.

– Nó nghĩ gì thì mặc xác nó. Nó là một thằng da đen, nó phải nói cái gì tôi bảo nó nói, không thì...

– Không thì ông sẽ thua cuộc bạn bè, bởi vì ông hủy bỏ một người hái bông giữa lúc ông cần đến tất cả mọi bàn tay làm việc.

– Nó sẽ chịu khuất phục, tao bảo thế. Tao mà không biết bọn da đen này à? Sáng nay, ta sẽ thấy nó quỵ lụy như một con chó.

– Bác ấy không làm thế đâu. Ông chưa biết bản lĩnh con người ấy. Ông có thể băm bác ấy ra làm trăm mảnh, nhưng không thể bắt bác ấy thú nhận một lời là có tội.

– Để rồi xem. Nó ở đâu?

– Trong nhà kho.

Mặc dù Legree nói cứng với Cassy như vậy, lúc bước ra khỏi nhà, nó vẫn lo sợ, một nỗi lo sợ nó thường cảm thấy. Giấc mơ lúc đêm, những lời khuyên bảo khôn ngoan của Cassy, làm nó hoang mang. Nó quyết định chỉ một mình nó gặp bác Tom, không có ai chứng kiến. Nếu nó đe dọa mà không lay chuyển nổi bác, nó sẽ tìm dịp báo thù sau.

Ánh sáng buổi bình minh chiếu vào nhà kho, nơi bác Tom nằm. Những lời dặn dò huyền bí, những lời nhắn nhủ khéo léo của Cassy không làm bác nản lòng, trái lại, làm tăng thêm sức mạnh cho tâm hồn bác. Bác biết rằng bác không còn sống mấy ngày nữa. Bác cảm thấy một mối xúc cảm sâu xa, vừa sung sướng vừa tha thiết khi bác nghĩ đến thế giới huyền bí bác hằng mơ tưởng. Bởi vậy, khi bác nghe thấy bước chân và tiếng nói của kẻ hành hạ bác, bác không hề run sợ. Thằng Legree đá bác một cái, quát:

– Nào! Thằng kia! Thế nào rồi? Có sướng thân không? Mày thấm thía trận đòn thế nào rồi? Trông mày, không thấy câng câng như tối qua nữa. Hẳn là bây giờ mày không tặng kẻ tội lỗi này một bài thuyết giáo nữa chứ?

Bác Tom không trả lời, Legree ra lệnh:

– Quân súc sinh, đứng dậy!

Nó đá bác cái nữa. Đau đớn mệt mỏi, bác Tom gắng sức đứng dậy, mỗi lần bác gắng gượng, thằng Legree lại phá lên cười:

– Sáng nay, nhanh nhảu nhỉ? Đêm qua có rét không?

Bác Tom đã dậy được. Bác đứng trước mặt nó, đường hoàng, trong sáng.

– Thế là dậy được rồi đấy. Tao thấy mày chưa nhận ra tội của mày. Nào quỳ xuống, mày phải xin lỗi tao về cái chuyện nực cười tối hôm qua.

Bác Tom không động đậy. Legree lấy roi gân bò quất bác:

– Quỳ xuống, đồ con chó!

– Thưa ông Legree, tôi không thể quỳ mà xin lỗi được. Tôi chỉ làm điều gì mà tôi cho là đúng. Nếu phải làm lại như tối hôm qua, tôi sẽ làm. Không bao giờ tôi làm điều ác, dù có chết cũng cam.

– Chà chà! Mày tưởng mày chịu đòn như thế là xong, nhưng chưa thấm gì đâu. Mày bị trói vào gốc cây, ngọn lửa từ từ thiêu quanh người mày, mày sẽ thấy sướng đời chứ? Sướng thân chứ? Mày nghĩ sao?

– Thưa ông chủ, tôi biết rằng ông chủ sẽ làm những việc ghê gớm, nhưng... - Bác Tom đứng thẳng người, hai tay chắp lại: - nhưng khi ông giết được thể xác tôi rồi, ông không còn làm gì được nữa. Sau đó, tôi thuộc về Đấng Vĩnh cửu.

Vĩnh cửu! Cái tiếng đó làm rung động trái tim người da đen, chiếu sáng ngời tấm lòng bác, cho bác sức mạnh; cũng tiếng ấy lại đốt nhói trái tim thằng Legree. Nó nghiến răng lại; cơn tức làm nó nghẹn cổ, không nói được. Bác Tom nói, giọng trong sáng và vui vẻ:

– Thưa ông Legree, ông đã mua tôi, tôi sẽ hết lòng phụng sự ông. Tôi sẽ dành hai bàn tay, tất cả thì giờ, tất cả sức lực làm việc cho ông. Nhưng tôi không thể cho một người nào linh hồn tôi... Tôi không hề sợ chết... Ông có thể đánh đập tôi, bắt tôi nhịn đói, thiêu đốt tôi, tôi sẽ được mau chóng sang thế giới tôi hằng mong ước.

– Mày sẽ phải khuất phục trước khi tao giết chết mày.

– Tôi sẽ có người cứu giúp. Ông không thành công được.

– Ai cứu giúp mày? - Legree mỉa mai hỏi.

– Đấng Tối cao.

– Đồ quỷ!

Nó đấm bác Tom một quả, bác lăn quay xuống đất.

Cùng lúc ấy, một bàn tay dịu dàng và lạnh toát sờ vào tay Legree. Nó quay lại, thấy Cassy. Bàn tay ấy nhắc nó nhớ tới giấc mơ đêm qua; thoáng một giây, nó thấy những hình ảnh ghê rợn và sống lại cái giây phút khủng khiếp lúc đêm. Cassy nói với nó bằng tiếng Pháp:

– Ông đừng hành động như kẻ ngu ngốc nữa đi. Mặc bác ta. Để tôi săn sóc cho bác ta có sức làm việc được. Lúc nãy, tôi không bảo ông rồi là gì?

Người ta bảo cá sấu và tê ngưu có một cái áo giáp đạn bắn không thủng, nhưng vẫn còn một chỗ yếu. Những kẻ hư hỏng, không còn một chút lương tâm cũng có chỗ yếu, đó là lòng mê tín làm nó khiếp sợ. Legree quay lại; nó có ý định thôi không gắng ép bác Tom ngay lúc này. Nó gay gắt bảo Cassy:

– Được, tôi theo ý cô... - Rồi quay lại bác Tom, nó nói: - Nghe đây, tao không muốn xử tội mày lúc này. Công việc rất khẩn trương mà tao lại đang cần thợ. Nhưng liệu hồn, tao không quên đâu! Tao cho mày nợ, sau này, tao lột xác mày ra. Nhớ lấy!

Nó bỏ đi. Cassy nhìn theo nó, rồi bảo bác Tom:

Nó cũng còn nhiều món nợ phải trả... Thế nào, bây giờ bác thấy thế nào?

Bác Tom đáp:

– Thượng đế đã cho một thiên thần xuống cứu tôi lúc này; thiên thần đã khóa mõm con sư tử.

– Lúc này, đúng thế. Nó còn thù hằn bác, nó sẽ theo dõi bác từng ngày, lúc nào cũng sẵn sàng cắn vào cổ bác như một con chó dữ. Nó sẽ uống máu bác, từng giọt một... Tôi biết con người ấy.