Có lẽ bạn đọc muốn được nhìn đôi chút về thời gian trước và trở lại trang trại ở Kentucky, để xem những gì đã xảy ra với những người thân yêu của bác Tom, từ ngày bác từ biệt họ ra đi.

Một buổi chiều mùa hạ, ông Shelby ngồi trong một phòng lớn thông với phòng khách và cái hành lang chạy dài khắp mặt nhà; cửa lớn, cửa sổ mở tung để đón chút gió mát. Ông tựa người vào lưng ghế, chân gác lên một chiếc ghế khác, miệng hút một điếu xì gà sau bữa ăn chiều. Bà Shelby ngồi nơi cửa, khâu vá; hình như bà đang bận tâm suy nghĩ và đợi lúc thuận lợi để nói chuyện. Sau cùng, bà mở đầu câu chuyện:

– Bác Chloe nhận được thư của chồng, anh biết chưa?

– Thật à? Bác Tom có khỏe không?

– Bác ta được bán vào một gia đình rất tốt, được đối đãi tử tế, làm việc chẳng nặng nhọc lắm.

Ông Shelby chân thành nói:

– Hay nhỉ; tôi thật yên tâm. Chắc bác ta sẽ yên tâm ở miền Nam, có khi chẳng muốn trở về đây nữa.

– Trái lại, bác ta băn khoăn hỏi xem bao giờ nhà ta có tiền chuộc bác ta về.

– Tôi cũng chẳng biết nữa. Một khi công việc đã xuống, thì nó cứ xuống mãi. Cũng như ở vùng đầm lầy, hết nhảy khỏi vũng bùn này sang vũng bùn khác. Vay chỗ này đập chỗ khác, cứ thế không rứt ra được. Chưa kịp hút xong điếu thuốc, kì hạn đã hết.

– Anh ạ, em thấy có vẻ cứu vãn được tình thế. Tại sao không bán ngựa, hoặc một cái trại để trả nợ?

– Em Emily, em là một người phụ nữ tuyệt diệu. Nhưng em không thể hiểu gì về công việc làm ăn cả, cũng như các bà nội trợ khác thôi.

– Thế anh không bảo cho em biết công việc của anh được ư? Anh không cho em xem bản kê những món anh nợ và những món người ta nợ anh được ư? May ra em có thể giúp anh tiết kiệm được.

– Anh van em, em đừng làm anh nhức đầu. Anh cũng không biết hiện nay anh công nợ thế nào nữa. Không thể nào thanh toán công việc như bác Chloe làm món pa-tê được. Anh nhắc lại, em chẳng hiểu gì về công việc làm ăn cả.

Ông Shelby không biết viện lí do gì, đành lên tiếng nói to, đó là cách thuận tiện nhất và thuyết phục nhất, khi người chồng thảo luận công việc với vợ.

Bà Shelby khẽ thở dài, im không nói gì nữa. Bà chỉ là một người phụ nữ, như chồng bà vừa nói. Nhưng, sự thật, bà là một người thông minh, thực tế và có nghị lực; bà là người có bản lĩnh hơn chồng về mọi phương diện. Bà Shelby muốn giữ lời đã hứa với vợ chồng bác Tom, nhưng biết bao trở ngại chung quanh bà, bà buồn rầu bảo chồng:

– Anh xem có thể gom góp tiền chuộc bác Tom không. Tội nghiệp bác gái, bác ấy mong từng ngày.

Anh cũng thương hại bác Tom, anh đã hứa mà không suy nghĩ kĩ. Anh tính bây giờ nên nói thật với bác Chloe là hơn. Bác ấy phải chịu đựng. Một, vài năm nữa, bác Tom có lẽ sẽ lấy vợ; còn bác ta cũng nên tìm một người chồng khác.

– Anh Shelby, em đã dạy cho họ: tình vợ chồng của họ cũng thiêng liêng như đối với chúng ta. Không bao giờ em dám bảo bác Chloe như thế đâu.

– Thật đáng tiếc, như thế là em giao cho họ một gánh nặng tinh thần vượt quá sức họ. Vả lại, từ trước tới nay, anh vẫn nghĩ như thế.

– Nhưng, đó chỉ là lời dạy trong kinh Thánh.

– Không sao, không sao. Anh không muốn lôi thôi với tín ngưỡng của em, nhưng quả thật, điều đó không hợp với hạng người ấy.

– Anh nói đúng. Vì vậy, em không ưa gì cái chế độ nô lệ ấy. Cũng phải nói với anh rằng em thiết tha gắn bó với số phận của những con người không ai bảo vệ ấy. Nếu em không có cách nào có được món tiền chuộc, em sẽ đi dạy nhạc - không thiếu gì người thích học chắc chắn em sẽ kiếm được số tiền cần thiết.

– Em không nên tự mình làm mất phẩm giá như thế, anh không bao giờ đồng ý như thế.

– Mất phẩm giá! Không giữ lời hứa với những người khốn khổ ấy, còn mất phẩm giá hơn thế chứ!

– Thôi, bao giờ em cũng dũng cảm và khăng khăng một mực. Nhưng anh khuyên em nên suy nghĩ kĩ trước khi lao vào cuộc phiêu lưu hiệp sĩ rởm như thế.

Câu chuyện giữa hai vợ chồng ông Shelby đến đấy, thì bác Chloe từ đầu hè bước vào.

– Bà nhìn kĩ đàn gà này xem... Úi chào! Chẳng con nào khác con nào, con nào cũng ngon cả... Gà tơ mà, khá lắm, phải không ạ?

Bà Shelby mỉm cười thấy bác Chloe đặt đàn gà vịt xuống đất mà nhìn bằng con mắt nghiêm trang. Bác nói tiếp:

– Thưa bà, bắt một con làm pa-tê có được không ạ?

– Đúng thế, bác làm món gì cũng được. Tùy ý bác.

Bác Chloe mân mê mấy con gà, rõ ràng là tâm tư bác ở chỗ khác. Sau cùng, bác cười, cái cười ngắn gọn thường người da đen dùng để mở đầu cho một đề nghị chưa chắc được chấp thuận; bác khẽ nói:

– Thưa ông chủ, bà chủ, sao ông bà cứ băn khoăn mãi về việc tiền nong, ông bà chả còn chán thứ làm ra tiền đấy ư?

Bà Shelby đoán chắc bác Chloe đã nghe hết câu chuyện bà vừa trao đổi với chồng; tuy vậy, bà vẫn hỏi:

– Bác nói gì, tôi không hiểu.

Bác Chloe cười:

– Thưa bà, những người khác cho thuê nô lệ lấy tiền. Sao ông bà lại nuôi nhiều miệng ăn như thế này?

– Thế, bác bảo tôi cho thuê ai nào, bác Chloe ?

– Cháu bảo ấy ạ? Cháu chẳng bảo gì hết. Nhưng anh Sam nói ở Louisville có một cửa hàng bánh cần thuê một người thạo làm bánh; người ta trả mỗi tuần bốn đô la cơ đấy.

– Thế rồi sao nữa?

– Thưa bà, cháu nghĩ nên để cho Sally làm việc nhà; nó vẫn làm đấy, bà ạ, có cháu trông vào. Nó khéo tay, chả thua cháu mấy tí. Bà cho phép cháu đi thì cháu kiếm được tiền. Cháu chả sợ thua kém cửa hàng bánh kia đâu.

– Thế bác đành bỏ các cháu bé ở lại đây à?

– Thưa bà, chúng nó cũng lớn cả rồi; chúng nó có thể xoay xỏa làm ăn được. Sally trông nom con bé út; nó ngoan lắm, nó sẽ săn sóc chu đáo.

– Louisville xa lắm.

– Cháu không sợ. Ở phía dưới kia. Chắc là gần chỗ bố các cháu, phải không ạ? - Bác Chloe ngước mắt nhìn bà chủ.

– Không, còn mấy trăm dặm nữa kia.

Thấy vẻ mặt bác buồn thiu, bà nói tiếp:

– Dù sao, hai vợ chồng cũng gần nhau hơn. Bác cứ đi; làm được bao nhiêu tiền, bác dành dụm để chuộc bác trai về.

Khuôn mặt bác Chloe bỗng ngời sáng, như thể một đám mây âm u được ánh nắng chiếu vào, thành óng ánh bạc. Bác sung sướng quá đỗi.

– Bà tử tế quá. Bà sẽ thấy cháu sẽ chẳng cần mua gì, quần áo, giày dép, cháu chả cần... cháu sẽ dành dụm từng đồng xu. Thưa bà, mỗi năm có bao nhiêu tuần lễ ạ?

– Năm mươi hai.

– Thế kia ạ? Bốn đô la một tuần lễ... Thế là bao nhiêu ạ?

– Một năm, hai trăm lẻ tám đô la.

– Đúng thế. Thế phải bao lâu mới được số tiền kia ạ?

– Bốn hay năm năm. Nhưng bác không phải trả tất cả, để tôi góp thêm vào.

– Cháu không muốn bà phải đi dạy học đâu; ông chủ nói đúng, ai lại đi dạy học thế bao giờ. Cháu còn hai bàn tay thì cháu chả thích ông bà chủ phải như vậy.

Bà Shelby mỉm cười:

Bác chớ lo; tôi sẽ giữ gìn danh dự cho gia đình. Thế bác tính bao giờ đi?

– Cháu chả tính gì hết! Nhưng anh Sam sắp đem ngựa xuôi, anh ấy bảo cháu cùng đi. Cháu đã gói quần áo. Nếu bà cho phép, sáng mai cháu đi sớm; cháu xin bà tờ giấy thông hành và cho cháu tờ giấy giới thiệu.

– Nếu ông chủ đồng ý, để tôi viết giấy cho. Để tôi vào bảo nhà tôi.

Bà Shelby lên phòng chồng, bác Chloe sung sướng trở về nhà sửa soạn hành lí. Bác đang lựa chọn quần áo cho con bé út thì thấy George, bác báo tin:

– Cậu George, cậu không biết à? Mai tôi đi Louisville đấy. Tôi xem lại quần áo cho con bé, xếp gọn lại. Cậu ạ, mỗi tuần lễ tôi kiếm được bốn đô la, bà lại bảo tôi giữ tất để chuộc lại ông nó nhà tôi.

George sửng sốt:

– Thật thế à? Thế bác Chloe, bác đi cách nào?

– Đi với anh Sam, sáng mai. Bây giờ, cậu có giúp được tôi việc này không? Cậu ngồi đây, viết cho ông Tom nhà tôi biết câu chuyện này nhé.

– Được rồi. Được tin nhà, chắc bác Tom thích lắm nhỉ. Để tôi chạy về nhà lấy giấy mực. Tôi kể cả chuyện đàn ngựa mới nữa nhé, kể tuốt.

– Nhất định thế rồi. Cậu chạy đi, tôi hâm lại cho cậu món thịt gà hay cái gì khác cũng được; từ nay cậu sẽ chẳng mấy khi xuống ăn cơm nhà bác Chloe này đâu.