Thời gian ấy, Alfeed, người em sinh đôi của Augustine cùng với đứa con trai lớn là Henrique, mười hai tuổi, đến chơi trại bên bờ hồ vài ba ngày. Hai anh em sinh đôi ấy thật là vừa lạ lùng vừa đẹp đôi. Hai người không giống nhau một li, trái lại, có những nét đối lập. Thế nhưng hình như có một sợi dây bí mật thắt chặt hai anh em trong một mối tình thân thiết ít khi thấy.

Họ thường khoác tay nhau dạo chơi trong vườn: Augustine với đôi mắt xanh, tóc vàng, người mảnh dẻ, nét mặt linh hoạt. Alfeed mắt đen, khuôn mặt kiểu La Mã, người khỏe mạnh, dáng điệu cương quyết. Họ luôn luôn nói trái ngược nhau, nhưng vẫn thích gần nhau. Sự thật, hình như mâu thuẫn ấy gắn chặt thêm họ với nhau, như thể hai cực của miếng nam châm.

Henrique là một đứa trẻ quý phái, rất hoạt bát. Vừa đến nhà bác, nó chú ý ngay đến cô chị họ xinh đẹp, dễ thương. Eva có một con ngựa màu tuyết trắng, lành như một con chiên, hoặc là như cô chủ. Bác Tom dắt nó đến cái hiên sau nhà, đúng lúc một chú bé da đen lai trạc mười ba, mười bốn tuổi dẫn một con ngựa Ả Rập đen bóng đến; phải khó nhọc lắm mới bắt được con ngựa này cho Henrique.

Henrique cảm thấy hãnh diện một cách rất trẻ con. Nó tiến lên, cầm lấy dây cương từ tay chú nhỏ, xem xét kĩ lưỡng con ngựa. Tức thì, đôi mắt đen của nó tối sầm lại; nó giận lắm:

– Dodo! Đồ lười; sáng nay, mày không kì ngựa cho tao.

Dodo nhẫn nhục:

– Thưa cậu, có đấy ạ. Chắc là nó lại tha bụi ở đâu về.

Henrique giơ cái roi lên:

– Câm! Đồ ranh! Mày dám mở mồm cãi à?

Thằng bé da đen xinh xắn, mắt sáng ngời, tóc xoăn trên một vầng trán thông minh, cố cãi:

– Cậu Henrique...

Henrique quất một roi vào mặt chú da đen, nắm lấy tay chú, ấn chú quỳ xuống, rồi đánh chú tới tấp:

– Này, đồ chó! Đừng cãi khi tao nói nhé! Dắt ngựa đi chải cho nó. Tao dạy cho mày biết mày là thứ gì nhé.

Bác Tom chen vào:

– Thưa cậu, tôi nghĩ rằng thằng bé muốn bảo con ngựa khi được thả ra, đã lăn xuống đường bụi. Lúc nó chải ngựa, tôi cũng trông thấy, ngựa sạch sẽ lắm.

– Im ! Không việc gì đến mày. - Henrique thét lên.

Nó quay một cái, đến bên cầu thang để nói với Eva, lúc ấy bận bộ quần áo cưỡi ngựa:

– Chị ạ, cái thằng ngốc ấy làm chị phải đợi lâu, tôi phiền quá. Mời chị ra đây ngồi chờ nó trở lại. Nhưng, sao thế chị? Hình như chị không bằng lòng?

– Sao cậu có thể xử tàn nhẫn với Dodo như thế?

Thằng bé ngạc nhiên rất thật thà:

– Tàn nhẫn? Thế là thế nào, chị Eva?

– Tôi không là "chị Eva", nếu cậu còn cái lối đối xử như vậy.

– Trời ơi! Chị không biết thằng Dodo đấy thôi, chỉ có độc một cách đối xử ấy. Nó chỉ là một thằng nói láo và hỗn xược. Phải bắt nó câm mồm đi, ngay tức khắc, ba tôi vẫn làm thế.

– Bác Tom bảo cậu đó là chuyện không may, bao giờ bác ấy cũng nói thật.

– Thế thì bác ta không giống những thằng da đen khác. Thằng Dodo nói dối như ranh.

– Bởi vì cậu đối xử với nó như thế. Nó sợ cậu đấy.

– Eva, hình như chị có cảm tình với thằng Dodo...

– Cậu vừa đánh nó, mà nó có đáng chịu đòn đâu.

– Thế thì là để bù cho những lần khác nó nói dối mà không bị đòn. Mấy roi, nó có sao đâu. Nó là một con quỷ, tôi cam đoan như vậy. Nếu chị không bằng lòng, từ nay tôi không đánh nó trước mặt chị nữa.

Eva không hoàn toàn hài lòng, nhưng biết làm thế nào để cậu em họ kia đồng tình với mình được?

Một lát sau, Dodo dắt ngựa trở về. Henrique nói với nó, giọng ôn tồn hơn:

– Lần này, được. Bây giờ, đến giữ ngựa cho cô Eva, để tao đỡ cô lên ngựa.

Dodo giữ con ngựa trắng của Eva. Mắt nó phờ phạc; trông mắt nó, biết là nó vừa khóc xong. Henrique làm ra vẻ ân cần, nó đỡ cô chị họ lên ngựa, đưa cho cô dây cương. Còn Eva cúi xuống Dodo, khẽ nói:

– Dodo, khá lắm. Cảm ơn nhé...

Chú bé da đen ngước mắt nhìn khuôn mặt dịu hiền ấy, vô cùng kinh ngạc. Nó nóng bừng mặt, nước mắt chảy ròng ròng. Henrique dõng dạc ra lệnh:

– Lại đây, Dodo!

Dodo bật vùng chạy tới. Nó giữ ngựa, Henrique đặt chân lên bàn đạp:

– Đây, cho mày một hào, đi mà mua quà.

Henrique phóng nhanh đuổi kịp Eva. Dodo nhìn theo đôi trẻ. Một người cho nó tiền, một người cho nó thứ nó cần hơn, một lời nói ngọt ngào, một giọng nói êm ái. Dodo mới phải từ biệt mẹ nó mấy tháng nay. Ông chủ mua nó, vì nó xinh trai, rất phù hợp với cái dáng điệu kiêu hãnh của con ngựa. Bây giờ, cậu chủ nhỏ còn làm nhiệm vụ dạy bảo nó...

Hai anh em Augustine đứng ở một góc vườn chứng kiến cảnh trên từ đầu đến cuối. Augustine rất bực mình, nhưng anh nhẹ nhàng nói, giọng châm biếm thường ngày:

– Alfeed, có thể gọi đó là một cách giáo dục dân chủ được không?

Alfeed thản nhiên đáp:

– Henrique nổi nóng lên thì nó dữ như một con quỷ.

Augustine lạnh lùng nói:

– Chắc là chú tán thành nó.

– Tán thành hay không, tôi cũng chẳng cản nó được. Tính tình Henrique rất sôi nổi. Mẹ nó và tôi đã chịu không bảo ban gì nó từ lâu rồi. Vả lại, Dodo là một con quỷ con; đánh đập nó như thế, nó chẳng sao cả.

– Người ta giáo dục cho Henrique điều đầu tiên của đạo lí dân chủ: Mọi người sinh ra đều tự do và bình đẳng như vậy đó.

– Chà! Chính Jefferson[8] lúc sang Pháp đã truyền cái thứ tình cảm bậy bạ ấy. Ngày nay thì thành lố bịch rồi.

Augustine nói bằng một giọng đầy ý nghĩa:

– Tôi biết mà.

– Lẽ dĩ nhiên là tất cả mọi người không phải sinh ra đều tự do và bình đẳng. Những lí thuyết kiểu cộng hòa ấy đều phi lí. Những người có học thức, thông minh, giàu có, tế nhị mới được quyền tự do. Nhưng, loài súc sinh kia...

– Chú còn phải cấm loài súc sinh đồng ý với những

lí thuyết đó nữa chứ. Nhưng dù sao, ở Pháp, loài súc sinh cũng đã thắng.

Alfeed đập chân một cái, như muốn đập bẹp đi một cái gì, nói:

– Ý kiến của tôi là: bắt nó ở y nguyên chỗ của nó.

– Và khi nó nổi dậy, thế là đổ tan hoang cả. Chẳng hạn, ở Saint Domingo[9].

– Chà! Ở nước chúng ta, phải để phòng chứ. Ta phải phản đối tất cả những bài diễn văn đẹp đẽ về vấn để giáo dục. Loài người lớp dưới không cần được giáo dục.

Gì thì gì, họ cũng vẫn được giáo dục, ta ngăn cấm làm sao được; có điều là ta phải xem nền giáo dục ấy thế nào. Chế độ của chúng ta hiện nay tàn nhẫn và dã man. Chúng ta biến con người thành súc vật. Và họ sẽ đối xử như vậy, nếu họ thắng lợi.

– Chúng nó không bao giờ thắng lợi.

– Được. Chú cứ cho hơi vào nồi, chớ mở nắp an toàn rồi chú ngồi lên trên, chú sẽ biết tay.

– Phải, rồi ta xem. Tôi không sợ ngồi lên trên, miễn là nồi hơi vững vàng, máy chạy tốt.

– Thời vua Louis XVI[10] giai cấp quý tộc đã từng nói thế... Và ở nước Áo nữa, cả Pierre IX nữa... một ngày kia, khi nồi hơi nổ, các ngài sẽ được gặp nhau trên không trung... Ngày nay có một sự thật hiển nhiên là đám quần chúng vùng dậy, những tầng lớp dưới, một ngày kia, sẽ trở thành tầng lớp trên.

– Đó lại là một trong những lí thuyết của nền cộng hòa đỏ, anh Augustine ạ. Anh có thể là một nhà hùng biện tuyệt diệu ở câu lạc bộ đấy. Tôi mong được chết trước khi bọn quần chúng nhớp nhúa lên cầm quyền.

– Nhớp nhúa hay không, họ sẽ cai trị chú. Giai cấp quý tộc Pháp muốn có những người dân khố rách áo ôm. Nhân dân Haiti...

– Ô kìa! Ô kìa! Anh Augustine! Nói đến bọn người Haiti khốn nạn ấy làm gì! Họ có phải người Anglo-Saxon[11] đâu; nếu họ là người Anglo-Saxon, lịch sử đã biến diễn cách khác. Giống người Anglo-Saxon phải thống trị thế giới, sự việc phải như vậy.

– Hiện nay, trong dòng máu của những người nô lệ ở Mĩ, không thiếu máu Anglo-Saxon. Nhiều người trong họ chỉ còn giữ lại tính chất châu Phi vừa đủ để làm cho thêm nóng bỏng, bằng sức nóng miền nhiệt đới, sự tính toán chi li của chúng ta, sự lo xa của người Anglo-Saxon. Nếu ở nước chúng ta, một ngày kia cũng xảy ra tình hình như ở Saint Domingo, chính là dòng máu AngloSaxon sẽ chỉ huy cuộc nổi dậy. Nhiều người có bố là da trắng. Họ sẽ không chịu mãi mãi là vật bị mua đi, bán lại trên thị trường. Họ sẽ nổi dậy, và họ lôi cuốn dòng giống của mẹ họ nổi dậy.

– Nói láo tuốt!

Theo câu phương ngôn cũ, thời Noah[12] cũng thế mà sau này cũng vậy: người ta ăn uống, trồng trọt, xây dựng nhưng người ta không biết là sóng đang dâng cao và sẽ làm chìm ngập cả thế giới...

– Bàn cãi làm gì, anh Augustine? Chúng ta đã bàn đi bàn lại hàng trăm lần mà không đi đến kết quả gì. Hay chơi một ván cờ đi.

Hai anh em lên hiên, ngồi bên một cái bàn tre, sắp xếp quân cờ... Họ mải mê đánh cờ, không ai nói gì. Bỗng có tiếng ngựa trở về, Augustine đứng dậy, nói:

– Chúng nó đã về kìa! Alfeed nhìn mà xem. Tuyệt đẹp, nhỉ.

Quả là một bức tranh xinh đẹp: Henrique, dáng điệu táo bạo, tóc đen chải bóng, mắt sáng, nụ cười sung sướng trên môi, đang cúi xuống cô bạn tóc vàng. Eva mặc một cái áo kị mã nữ màu xanh, bên ngoài khoác một cái áo khoác đồng màu. Sau buổi đi chơi, má cô hây hây đỏ, nước da hồng hào.

Alfeed reo:

– Đẹp một cách lộng lẫy. Cô con gái anh sẽ làm cho vô khối trái tim tan vỡ đấy, Augustine ạ, cam đoan với anh như thế.

– Quả có thế, tôi cũng chắc chắn như vậy. - Augustine chua chát nói.

Anh chạy ra, đỡ con gái xuống ngựa, ôm lấy nó, hỏi:

– Eva, con có mệt lắm không?

– Không đâu, bố ạ.

Nhưng Augustine lo lắng thấy nhịp thở của con nhanh, tiêng thở khò khè.

– Sao con phóng nhanh thế con? Con biết làm như thế, rất hại.

– Con thấy khỏe và vui quá, nên quên mất.

Augustine ôm con vào lòng, bế nó vào, đặt trên chiếc ghế xô-pha trong phòng khách. Anh bảo Henrique:

– Cháu phải chú ý đến Eva, đừng để phóng nhanh.

Henrique ngồi bên cạnh đi-văng, tay nắm lấy bàn tay Eva, hứa:

– Lần sau, cháu xin chú ý.

Một lát sau, Eva thấy dễ chịu hơn. Hai anh em Augustine tiếp tục chơi cờ, còn lại hai đứa trẻ trong phòng.

– Chị Eva ạ, ba tôi chỉ ở đây có hai hôm, tôi tiếc quá tôi sẽ không được gặp chị trong một thời gian lâu nữa. Giá tôi được ở lại đây, tôi sẽ tìm cách trở thành tốt hơn không cáu với thằng Dodo nữa. Tôi không bao giờ có ý muốn hành hạ nó, nhưng tính tôi rất nóng! Tôi không ác đâu, thỉnh thoảng vẫn cho nó tiền; đấy, chị xem, nó ăn mặc rất khá. Nói chung, số nó may lắm đấy.

– Nếu ở đời này không ai yêu cậu, cậu có cho là được may mắn không?

– Tôi ấy à? Tất nhiên là không.

– Cậu đã cướp Dodo trong tay những người thương yêu nó, bây giờ nó chẳng còn một người thân thích. Như thế thì tốt làm sao được.

– Thế nhưng tôi có làm gì khác được đâu. Tôi không thể đi tìm mẹ nó được. Tôi cũng không thể nghĩ đến việc yêu cái thằng mất dạy ấy.

– Sao lại không?

– Yêu cái thằng Dodo, tôi yêu nó ấy à? Nhưng Eva, chắc chị cũng không thể muốn thế được. Tôi thích nó đấy, nhưng làm sao mà yêu những đứa nô lệ được?

– Tôi thì tôi rất yêu họ.

– Thế thì kì lạ thật!

– Kinh Thánh chẳng dạy chúng ta phải yêu tất cả mọi người hay sao.

– Trời ơi! Kinh Thánh! Kinh Thánh còn dạy nhiều thứ khác, nhưng có ai nghĩ đến việc thực hiện đâu. Sự thật ấy, Eva cũng biết.

Eva không nói gì. Con mắt nghĩ ngợi, cô ngồi im rất lâu, rồi bảo:

Dù sao, tôi cũng muốn cậu yêu thằng Dodo, cậu phải đối xử tử tế với nó, cho tôi vui lòng.

– Để chị được vui lòng thì cái gì tôi cũng yêu được. Chị là người dễ thương nhất, tôi chưa từng gặp bao giờ.

Nó nói vậy rất chân thành, mặt nó đỏ lên, còn Eva nghe lời khen ấy một cách hết sức đơn giản, nét mặt không hề thay đổi. Cô nói gọn:

– Tôi sung sướng được cậu khen như thế, Henrique ạ. Mong cậu nhớ mãi.

Tiếng chuông báo cơm ngắt đứt câu chuyện giữa hai đứa trẻ.