Không sao tưởng tượng nổi một con người khốn khổ trơ trọi hơn Eliza, khi chị xa dần túp lều của bác Tom.
Những nỗi đau khổ của chồng chị, những nguy hiểm anh sẽ gặp, tai họa đang đe dọa con chị, những rủi ro đang chờ đón chị, tất cả những điều ấy quay cuồng trong đầu óc chị. Chị phải từ bỏ gia đình êm ấm duy nhất chị biết từ xưa tới nay... chị từ giã tất cả những cái gì quen thuộc với chị, nơi chị đã lớn lên, những bóng cây thuở nhỏ chị vui chơi, những lùm cây xanh chị thường sung sướng dạo bước bên người chồng trẻ tuổi. Nhưng, tình mẹ con mạnh hơn tất cả, và trước cơn nguy hiểm, mối tình ấy bốc cao rừng rực. Con chị đã lớn, đủ sức để đi một mình bên cạnh chị, nhưng chị không dắt nó, chị ôm chặt nó trong lòng.
Đất đóng băng rạn nẻ dưới chân chị. Tiếng đất nứt làm chị rùng mình. Một chiếc lá cây sột soạt, một cái bóng đung đưa cũng làm chị tái xanh lại, và rảo chân bước mau. Chị lấy làm ngạc nhiên vì sức mạnh của chị; trong tay chị thằng bé nhẹ như bấc. Những sự khủng khiếp làm sức mạnh của chị tăng gấp mười lần.
Có một người mẹ nào, khi con mình sắp bị một tên buôn nô lệ cướp đi, lại không làm như chị? Đứa bé, con chị Eliza đang ngủ. Lúc mới xảy ra cơ sự này, nó sợ hãi không ngủ được. Mẹ nó bắt nó im lặng, bảo nó chỉ có thế mới cứu được nó. Nó hỏi mẹ:
– Mẹ ơi, con không được thức, phải không mẹ?
– Đúng thế, con ạ. Con có muốn ngủ thì cứ ngủ đi.
– Nhưng, mẹ ơi, con có ngủ thì đừng để cho người ta bắt con nhé.
Chị nói to, khiên chính chị cũng phải ngạc nhiên:
– Không đời nào!
Thằng bé mệt mỏi ngả đầu vào vai mẹ một chốc thì ngủ mất. Hai cánh tay âm ấm, hơi thở nhẹ nhàng của nó càng làm Eliza tăng thêm nghị lực. Chị vượt qua ranh giới của trang trại, hàng rào cây khu rừng; chị vượt qua những cảnh quen thuộc ấy, vẫn hấp tấp rảo bước, không hề nghỉ lại. Khi ánh sáng đầu tiên của buổi bình minh vừa rạng, chị tới đường cái lớn, cách xa tất cả cảnh chị quen thuộc hàng chục dặm.
Trước kia, chị thường theo bà chủ đến nhà bè bạn của bà ở thôn T... cách không xa sông Ohio mấy chút; vì vậy, chị rất thuộc con đường này. Mục đích trước mắt của chị là vượt qua con sông Ohio; sau đó, chị phó thác cho Trời định đoạt.
Khi ngựa và xe cộ bắt đầu chạy trên đường cái lớn, chị nhận thấy rằng dáng đi tất tả và vẻ mặt hãi hùng của chị có thể làm người ta nghi ngờ. Thế là chị đặt con xuống đất, sửa lại cái áo và cái khăn trùm đầu, gắng sức đi nhanh nhưng ra vẻ vẫn ung dung. Chị đã mang theo ít bánh bích quy và mấy quả táo. Chị lấy táo ra, để thúc thằng bé đi nhanh hơn: chị lăn quả táo trước mặt nó vài thước, nó gắng hết sức chạy nhanh vồ lấy quả táo.
Đi được một lúc, hai mẹ con đến một khu rừng rậm, có con suối trong vắt chảy qua. Thằng bé kêu vừa đói vừa khát, hai mẹ con lách qua hàng rào bên vệ đường, chị ngồi sau một tảng đá lớn che được hai mẹ con và giở thức ăn ra cho con ăn sáng. Thằng bé ngạc nhiên thấy mẹ không cùng ăn với nó; nó ôm lấy cổ mẹ và muốn đút vào miệng một cái bánh ngọt. Mẹ nó không nghe:
– Harry, con ơi, con mà chưa có nơi có chốn yên ổn thì mẹ không tài nào ăn được. Phải đi nữa, tới bờ sông.
Hai mẹ con lại lên đường, chị Eliza cố gắng giữ cho dáng đi rõ đều và tự nhiên.
Bây giờ chị đã tới một vùng xa lạ. Nếu vô tình có người nhận ra chị, chị tin rằng sẽ không ai nghi ngờ gì. Gia đình ông Shelby xưa nay vẫn được tiếng tốt khắp vùng; ai có thể tin được chị là người bỏ trốn? Vả lại, nước da chị hơi trắng nên người ta có thể lầm. Người ta sẽ không cho chị là người da đen, nước da con chị cũng khá trắng.
Ý nghĩ ấy làm cho chị thêm can đảm. Đến giữa trưa, chị mạnh dạn gõ cửa một cái trại xinh xắn, để mua thêm chút thức ăn và để nghỉ ngơi. Con đường càng xa thì càng đỡ nguy hiểm; tinh thần bớt căng thẳng chị chỉ còn thấy mệt và đói.
Bà chủ trại, vốn dễ thương và mau miệng, đon đả chuyện trò. Eliza nói chị đi thăm người bà con độ một tuần lễ, ở gần đây; bà chủ trại có vẻ tin lời chị. Trong đáy lòng chị, chị ước ao sao cho lời chị là sự thật, sự thật đơn giản.
Một tiếng đồng hồ trước khi mặt trời lặn, chị tới thôn T... bên bờ sông Ohio, người mệt lả, chân sây sát, nhưng lòng vẫn can đảm. Chị đưa mắt nhìn con sông kia, cũng giống như dòng sông Jordan, ngăn chị với miếng đất tự do Canaan.
Trời sắp sang xuân, nước sông lên to và chảy xiết; dưới dòng nước đục, những tảng băng nặng nề trôi. Dòng sông uốn theo bờ bang Kentucky nhô ra rất xa, nên nước đá chồng chất lên nhau thành một bức thành chắn ngang. Dòng sông thắt lại, lượn quanh mỏm đất, cuốn theo những mảnh băng san sát, làm thành một cái bè lớn, phủ khắp mặt sông, đến tận gần sát bờ bên kia.
Eliza dừng lại một lát nhìn cảnh tượng không thuận lợi ấy, nhất định đò ngang thường ngày không thể qua được. Chị đến một cái quán ăn trên bờ sông để hỏi thăm tin tức.
Bà chủ quán đang bận làm bữa ăn chiều. Khi nghe tiếng chị Eliza gọi, dịu dàng và như năn nỉ, bà quay lại, đứng trước bếp lò, tay cầm một cái dĩa. Bà hỏi:
– Chị hỏi gì đấy?
– Có đò ngang hay có cách gì sang thôn B... bên kia sông không ạ?
Bà chủ quán thấy Eliza có vẻ hoảng hốt, liền đáp và hỏi thêm:
– Không, người ta không sang sông nữa đâu. Chị muốn sang à? Chị có người nhà ốm hay sao? Chị có vẻ lo lắng lắm nhỉ?
Eliza phải nói dối:
– Ở bên ấy, tôi có một cháu bé ốm nặng. Mãi tối hôm qua, tôi mới được tin, hôm nay đi cả một đoạn đường dài, mong kịp gặp đò ngang.
Bà chủ quán thấy lòng mình xúc động mối tình mẹ con; bà than phiền:
– Thật không may cho chị, tôi cũng lấy làm ái ngại quá.
Bà đứng ở cửa sổ hướng về phía một căn nhà nhỏ gọi:
– Ông Solomon!
Một người đàn ông, mình choàng tạp dề da, tay nhớp nháp, ló ra ở khung cửa.
– Tối nay, bác ấy có định chở thùng sang sông không?
Người đàn ông đáp:
– Nếu đi được thì bác ấy cũng định sang đấy.
Bà chủ quán quay lại phía Eliza.
– Có một người tối nay định sang sông; chốc nữa bác ấy đến đây ăn cơm chiều; chị hãy vào trong này ngồi chờ bác ấy.
Bà cho Harry một cái bánh ngọt, nói thêm:
– Ồ, chú bé ngoan quá!
Nhưng thằng bé mệt lả, khóc thét lên.
Eliza khẽ nói:
Tội nghiệp thằng bé. Nó không quen đi đường xa như thế này, mà mình lại cứ giục mãi nó.
Bà chủ quán bảo chị:
– Chị cho cháu vào trong buồng này.
Bà mở cửa buồng; trong buồng kê một cái giường. Eliza đặt con trên giường, nắm bàn tay nó cho đến khi nó ngủ. Còn chị, chị chẳng thể nghỉ ngơi. Chị đau đớn nghĩ đến kẻ làm chị phải cực nhọc, chị chăm chắm nhìn dòng sông đầy ăm ắp chảy xiết, ngăn chị với tự do.
Mặc dù bà Shelby có hứa bữa cơm trưa sẽ dọn ra ngay, nhưng hình như phải qua nhiều người mới giải quyết được công việc, như lệ thường vẫn xảy ra trong nhiều trường hợp khác. Lệnh đã ban ra ngay trước mặt Haley, nhưng phải qua ít nhất sáu, bảy chú bé đưa tin mới truyền đến được bác Chloe. Bác đầu bếp chỉ gật một cái, rồi làu bàu ra vẻ khó chịu. Sau đó, bác mới làm mọi công việc cần thiết, dáng điệu chậm chạp, tỉ mỉ như thường ngày.
Kẻ ăn người làm trong trại hiểu thầm với nhau rằng dù bà chủ có biết trước là bữa ăn sẽ dọn ra muộn, bà cũng sẽ không trách họ. Có vô số những việc không may xảy ra làm cho bữa ăn chậm trễ. Một anh chàng nấu bếp chẳng may làm hỏng món nước chấm; thế là phải làm món nước chấm khác. Mỗi khi người ta giục bác Chloe, bác bảo "người ta đi bắt ai thì bắt, chứ bác không thể dọn ngay ra một món nước chấm không ra gì." Một anh chàng nô lệ khác vấp ngã, đánh đổ nước lênh láng, thế là phải đi múc thùng nước khác. Một anh chàng vụng về đánh rơi món bơ. Thỉnh thoảng, tiếng ồn ồn vang xuống tận dưới bếp: gã Haley ruột nóng như đốt, không chịu đứng yên một chỗ; hắn cáu kỉnh đi đi lại lại trong phòng ăn. Bác Chloe bực mình nói:
– Cho đáng đời! Nó mà không chịu tu tỉnh lại, thì mai đây cáu kỉnh có mùi mẽ gì. chúa sẽ bắt nó phải chết, rồi xem nó sẽ phát điên lên như thế nào.
Ở nhà bếp, ai ai cũng kính mến bác Chloe, họ há hốc mồm nghe bác nói. Bây giờ, bữa ăn đã dọn xong xuôi, họ tha hồ nói chuyện và nghe ý kiến bác.
... Lúc ấy một tiếng nói to làm họ giật mình. Bác Tom vừa bước vào, không để ai trông thấy; bác đã nghe rõ đầu đuôi câu chuyện. Bác giận dữ nói:
– Các con ạ, các con chẳng hiểu hết lời các con nói. Các con không được mong cho bất cứ ai phải chịu tội như vậy.
Andy cãi:
– Chúng cháu chỉ mong cho những tên buôn linh hồn bị thế cơ mà.
Bác Chloe nói thêm:
Ngay Trời cũng nguyền rủa chúng nó. Chúng nó chẳng cướp lấy những đứa nhỏ trong lòng mẹ để đem đi bán là gì? Những đứa con khóc lóc níu lấy váy mẹ, bọn chúng mặc, cứ giằng lấy, bán lấy tiền. Chúng nó chẳng chia vợ rẽ chồng người ta đấy ư?
Nói đến đây, bác Chloe nức nở khóc:
– Thế chúng nó làm như vậy, ông tưởng chúng nó đau lòng lắm đấy hẳn? Không một mảy may; chúng vẫn uống rượu, hút thuốc lá. Quỷ mà không đến lôi chúng đi thì quỷ còn làm gì nữa?
Bác Chloe úp mặt vào cái tạp dề kẻ ô vuông, khóc như mưa như gió. Nhưng bác Tom lại nói:
– Kinh Thánh dạy ta phải cầu nguyện cho những kẻ hại ta.
Bác Chloe cãi:
– Cầu nguyện cho bọn chúng nó à? Thế thì quá lắm, tôi chịu không làm nổi.
... Tiếng chuông réo lên, có nghĩa là người ta đang đợi bác Tom trên phòng khách. Bác Tom vừa bước vào, thì ông chủ ngọt ngào bảo bác:
– Bác Tom, bác nên biết là nếu lúc ông này gọi đến mà bác không có đây, tôi sẽ phải đền cho ông ấy một nghìn đô la. Hôm nay, ông ấy bận việc, bác được một ngày tự do, làm gì thì làm. Bác muốn đi đâu cũng được.
Gã buôn nô lệ hét to:
– Liệu! Đừng có giở cái trò của tên da đen ra với chủ mày, bởi vì nếu tao trở lại mà không thấy mày thì tao vét đến tận đồng xu cuối cùng của chủ mày. Ông chủ mày có biết nghe tao thì chớ có tin một thằng nô lệ nào hết. Chúng mày khéo chuồn như ranh ấy.
Bác Tom đứng thẳng người, nói với ông Shelby:
– Thưa ông chủ, khi cụ bà đặt ông vào tay cháu lúc ấy cháu vừa đúng lên tám, còn ông mới được một năm. Cụ bảo cháu: "Tom, đấy, ông chủ bé nhỏ của mày đấy, liệu mà trông nom săn sóc cho cẩn thận", cụ bảo cháu thế. Thưa ông chủ, bây giờ cháu xin hỏi ông: Đã bao giờ cháu làm sai lời cháu nói chưa, đã bao giờ cháu làm trái ý ông chưa?
Hình như ông Shelby rất cảm động, ông rơm rớm nước mắt, khẽ nói:
Bác Tom ạ, nếu tôi không ở hoàn cảnh bó buộc, thì trên thế gian này, không ai mua bác được...
Đến đây, bà Shelby mới nói:
– Bác Tom, tôi nói thật như đếm, khi tôi xoay xỏa được đủ tiền, tức khắc tôi sẽ chuộc lại bác.
Rồi, quay lại Haley, bà nói:
Thưa ông, xin ông ghi cho tên người nào sẽ mua bác Tom, rồi ông cho tôi biết.
Gã buôn người hứa:
– Nhất định rồi. Rất có thể sang năm tôi mang anh ta về đây bán lại cho bà, khỏe mạnh, tươi tắn như cũ.
Bà Shelby đồng ý:
– Lúc ấy, tôi sẽ thỏa thuận với ông; ông chẳng thiệt thòi gì đâu.
– Tất nhiên, tôi chẳng đòi gì hơn. Bán cho người này, hay bán cho người kia cũng thế thôi, miễn là được món lời to. Tôi cũng phải sống như mọi người, có phải không?
Ông bà Shelby thấy lối thân mật sỗ sàng ấy của Haley thì khó chịu, nhưng cả hai người đều hiểu rằng phải nén tình cảm của họ lại. Gã kia càng đê tiện, càng độc ác, bà Shelby càng lo sợ hắn sẽ bắt được hai mẹ con Eliza. Bởi vậy, bà cố giữ Haley lại, càng lâu càng hay. Bà dùng mọi mánh khóe của một người phụ nữ. Bà cười nói duyên dáng, làm cho nó vui lòng, chuyện trò với nó cho thời gian trôi qua.
* * *
Đến hai giờ trưa, bác Sam và Andy buộc ngựa vào cọc. Cuộc chạy rông lúc buổi sáng hình như làm cho họ tươi tỉnh hơn bao giờ hết. Bác Sam ăn đã no nê, rất hăng hái nhiệt tình. Lúc đến gần Haley, bác khoe với Andy rằng công việc sẽ nhất định thắng lợi, vì bây giờ bác mới "thật sự ra tay." Lúc Haley nhảy lên ngựa, hắn có vẻ suy nghĩ; hắn hỏi:
– Ông chủ chúng mày không có chó à?
Bác Sam vênh vang đáp:
– Có chứ ạ, có hàng đàn kia. Có con Bruno sủa tài ra phết. Ngoài ra, những người da đen chúng tôi, ít ra mỗi người cũng có một con.
Haley khinh khỉnh nói:
– Hừ! Tao muốn hỏi chủ chúng mày có nuôi chó để săn bọn da đen bỏ trốn không kia mà.
Bác Sam đã biết thừa, nhưng bác giả ngây giả dại, bác nói:
– Chó của chúng cháu đánh hơi rất tài. Chắc hẳn là giống chó chuyên săn những kẻ bỏ trốn, nhưng chúng cháu chưa thử bao giờ.
Bác gọi "Bruno!", con chó xù khỏe mạnh nhảy đến bên bác.
Haley nổi cáu:
– Đồ chết treo, nào đi!
Bác Sam "đi", và cù Andy một cái; Andy cười ngất, làm cho Haley bực dọc, hắn giơ roi quất chú.
Bác Sam, vẻ nghiêm nghị khác thường, trách:
– Andy, mày lạ thật! Đâu có phải lúc đùa cợt, mà cũng chẳng phải là cách giúp đỡ ông chủ như thế
Khi họ đi hết địa phận trang trại, Haley bảo:
– Tao sẽ đi con đường dẫn thẳng đến sông, bao giờ chúng nó cũng qua quãng sông đó, nhờ sự giúp đỡ bí mật...
Bác Sam tán thành:
– Vâng, chính thế. Ông chủ Haley hiểu biết thật. Nhưng có hai con đường đi đến bờ sông, con đường đất và con đường lớn, ông chủ muốn đi đường nào ạ?
Andy tỏ vẻ ngạc nhiên vì cái món địa lí mới mẻ đó, nhưng chú bé xác minh ngay lời nói của ông bạn đồng hành. Bác Sam nói tiếp:
– Tôi, tôi có ý đoán Eliza đi con đường đất, đường ấy vắng người qua lại hơn.
Mặc dù Haley là một kẻ lão luyện, không dễ dàng gì mà lừa gạt được, hắn vẫn phải thận trọng cân nhắc hai khả năng. Hắn lơ đãng làu bàu một mình:
– Nếu hai đứa chúng mày không phải là những thằng điêu toa lành nghề...
Cái câu đánh giá ấy hình như làm cho Andy khoái chí hết sức. Chú bắt buộc phải đi chầm chậm lại phía sau một chút để cười cho thỏa thích, suýt nữa trượt chân ra ngoài bàn đạp. Còn bác Sam giữ vẻ mặt thản nhiên như không. Bác nói:
– Tùy ông chủ quyết định; đi lối nào thì chúng tôi cũng thế thôi. Nhưng dù sao, tôi nghĩ đi con đường cái lớn vẫn hơn.
Gã buôn nô lệ lẩm bẩm một mình, chẳng chú ý gì đến hai người đi bên cạnh:
– Thế nhưng, chắc chắn là con ấy chọn con đường vắng vẻ.
Bác Sam triết lí:
– Phụ nữ họ kì khôi lắm kia. Động đến họ, toàn là sự bất ngờ cả. Tôi thì tôi nghĩ là Eliza khôn hồn thì đi con đường đất. Bởi vậy, xét về cái óc mâu thuẫn của người phụ nữ, chị ta đi con đường cái lớn lại có phần đúng hơn.
Cái sự hiểu biết sâu xa về bản chất người phụ nữ ấy hình như chẳng để ấn tượng sâu sắc gì cho Haley; hắn quyết định đi con đường đất và hỏi bác Sam đến chỗ nào thì rẽ...
Bác Sam láu lỉnh nháy bên mắt mà Haley không trông thấy với Andy, đáp:
– Còn khá xa. Thê nhưng - bác nói tiếp - nghĩ cho kĩ thì hình như ta không nên đi đường ấy. Tôi chưa đi đường ấy bao giờ, mà cũng chẳng ai đi đường ấy, chỉ sợ lạc thôi. Có trời biết sẽ xoay xở ra sao.
Haley cắt ngang:
Không cần. Cứ đi đường ấy.
– Tôi nghe đâu con đường ấy bị chặn ngang, nơi gần con suối, có phải thế không, Andy?
Andy không biết chắc; chú có nghe thấy nói vậy. Rõ ràng chú chẳng muốn dây dưa vào việc này.
Vốn quen với những lời dối trá, Haley kết luận là nên nghiêng về phía con đường đất hẻm. Thoạt đầu, bác Sam cũng vô tình mà nói như vậy; về sau, bác cố gắng vụng về khuyên Haley không nên đi con đường đất, cũng có thể là do ý muốn che chở cho Eliza. Khi bác Sam chỉ chỗ rẽ thì Haley xông thẳng vào con đường đất hẻm. Hai người da đen đánh ngựa rượt theo.
Sự thật, con đường cũ kĩ lắm, người ta đã bỏ từ khi đắp con đường mới. Trong gần một tiếng đồng hồ đầu tiên, con đường còn đi được, nhưng bỗng có những miếng đất rào kín của các trang trại xung quanh nhô ra, cắt ngang đường. Bác Sam biết rõ điều này. Con đường bị chặn ngang như vậy đã từ lâu lắm, nên chú Andy chẳng hề nghe nói bao giờ. Chú cưỡi ngựa, vẻ nhẫn nhục, lúc nào cũng kêu lên "con đường không sao đi được, vó của con Jerry bị thương, thật là tai hại."
Haley dọa:
– Mày, liệu thần hồn! Những lời than vãn ấy không ích lợi gì đâu, mày đừng hòng tao quay trở lại. Nên khóa mõm lại là hơn!
Bác Sam cố chịu đựng; bác lại nháy mắt với Andy và suýt bật cười; bác bảo:
– Ông chủ cứ ý ông, ông làm.
Bác Sam sung sướng trong lòng; bác giả vờ hết sức chăm chú nhìn quanh. Có lần bác kêu lên nhìn thấy một cái mũ đàn bà. Lúc sau, bác hỏi Andy xem có phải Eliza ở trong cái khe núi kia không. Mỗi lần "khám phá" như vậy, bác đã nhằm quãng đường đặc biệt khó đi, bác phóng nhanh lên, cả người và ngựa đều mệt nhọc. Vì vậy, Haley lúc nào cũng ở trạng thái căng thẳng.
Đi ngựa như thế được một tiếng đồng hồ nữa thì họ tới một vựa thóc có rào bao quanh, thuộc một trang trại lớn. Chẳng hi vọng thấy một bóng người nào trong trang trại, vì mọi người đang làm đồng. Nhưng cái vựa thóc lại đứng sừng sững ngay giữa đường cái thành thử không thể tiếp tục đi đường này được.
Bác Sam kêu lên, như kẻ vô tội bị xúc phạm:
– Đấy, tôi đã chẳng bảo ông là gì! Làm sao những người ở nơi khác đến lại có thể tự cho là biết cái vùng này hơn những người đã sinh ra ở đây được?
Haley thét:
– Quân súc sinh! Mày biết trước việc này rồi.
Bác Sam nhắc lại:
– Tôi đã bảo ông rồi kia mà! Tôi đã bảo con đường bị chặn ngang, khó lòng mà qua được. Andy làm chứng cho tôi đấy nhé.
Việc ấy đã quá rõ ràng, gã buôn nô lệ xấu số chẳng còn cãi vào đâu được; hắn đành cố hết sức ngậm bồ hòn làm ngọt. Thế là phải quay trở lại, và họ đi tìm con đường cái lớn.
Vì những sự chậm trễ như vậy, đoàn người chỉ tới cái thôn bên bờ sông bốn mươi lăm phút sau khi Eliza đặt con ngủ trong quán cơm. Eliza đứng bên cửa sổ, nhưng chị lại nhìn về hướng khác, không trông thấy đoàn người cưỡi ngựa đi tới. Bác Sam là người đầu tiên thấy chị; Haley và Andy đi sau vài mét. Giữa lúc nguy kịch ấy, bác Sam đánh rơi mũ một cách tài tình; bác kêu thét lên, nghe rất lạ lùng, khiến người thiếu phụ bỏ trốn phải chú ý. Chị lùi về phía sau, và đoàn người ào đến cái cửa sổ, để xuống ngựa trước cửa quán ăn.
Eliza không để mất một phút. Buồng chị có một cái cửa trông ra bờ sông. Chị bế con vào lòng, chạy vụt ra ngoài. Gã buôn nô lệ nhác trông thấy chị, vừa đúng lúc chị khuất sau cái dốc. Nó nhảy phốc xuống ngựa, hét lớn gọi Andy và bác Sam, và nhảy xổ tới như con chó săn đuổi theo mồi. Trong giây phút khủng khiếp ấy, chân Eliza như lướt trên mặt đất; chị ở ngay sát dòng nước. chị thấy trong người như có một sức mạnh, chị vừa thét lên một tiếng man rợ, vừa nhảy một cái, vượt qua dòng nước chảy xiết và tới được chiếc bè băng giá. Chỉ có sự tuyệt vọng điên dại mới khiến người ta nhảy được như vậy. Haley, bác Sam và Andy thét lên những tiếng kêu bản năng, tay giơ lên trời, kinh hoàng.
Tảng nước đá to lớn trĩu xuống và vỡ ra dưới sức nặng của chị, nhưng chị chỉ dừng trên đó một giây. Với một nghị lực không gì cản nổi, chị nhảy từ tảng nước đá này sang tảng nước đá khác, trượt chân, xoài ra, đứng dậy được... Chân chị tuột cả dép, bít tất rách bươm, máu nhỏ trên băng. Chị không cảm thấy gì, chị chỉ thấy trên bờ sông có một người đỡ chị leo lên dốc. Người ấy kêu lên:
– Tôi không biết chị là ai, nhưng chị quả là một người đàn bà dũng cảm.
Eliza nhận ra tiếng nói và khuôn mặt của người chủ trại bên cạnh nhà chị trước kia. Chị thở hổn hển:
– Ông Symmes! Ông cứu cháu với! Cứu cháu với! Ông cho cháu đi trốn với!
– Sao? Có phải chị là nô lệ của ông Shelby không?
– Thằng con của cháu! Đứa con trai của cháu... Ông ấy bán nó... cho người kia, kia kìa. - Chị thét lên, tay chỉ về phía bờ bên kia, thuộc bang Kentucky. - Ông Symmes, ông cũng có một đứa con trai nhỏ!
Ông Symmes chìa bàn tay thô, nhưng sẵn sàng giúp đỡ mọi người, đưa chị lên đỉnh dốc. Ông bảo chị:
– Chính thế. Vả lại, chị là một người đàn bà dũng cảm, ta rất vui lòng!
Khi hai người lên đến đê, ông Symmes dừng lại. Ông nói:
– Ta sung sướng được giúp đỡ chị. Nhưng khốn nỗi, ta chẳng thể dẫn chị đi đâu được. Chị cứ đến đằng kia là hơn cả, - ông chỉ một ngôi nhà lớn quét vôi trắng, đứng riêng biệt, trên đường phố chính của thôn xóm.
Ông nói tiếp:
– Những người ở đấy rất tử tế, chị đừng sợ gì cả, họ sẽ giúp đỡ chị; họ quen những việc này lắm.
Eliza cảm động nói:
– Cầu Chúa phù hộ cho ông!
– Có gì đâu, việc tôi vừa làm, có gì đáng kể.
– Thưa ông, xin ông chớ nói gì với ai, có phải không ạ.
– Trời đất ơi, kìa chị, chị cho tôi là người thế nào? Nhất định không, ta sẽ không cho ai biết. chạy mau đi. Chị xứng đáng được tự do, ta sẽ chẳng là người cản trở chị bảo vệ lấy tự do.
Eliza ghì chặt con vào lòng; chị rảo bước về phía ngôi nhà ông Symmes đã chỉ. Ông nhìn theo chị, nghĩ thầm: "Chắc ông Shelby sẽ cho mình là một anh chàng hàng xóm ăn ở chẳng ra gì, nhưng biết làm thế nào? Nếu một ngày kia, ông ta thấy một người đàn bà nô lệ của mình trong cảnh khốn quẫn như thế, ông ta cứ việc trả miếng. Mình, thì mình không thể thấy một người đàn bà chạy trốn như một con vật bị đàn chó săn đuổi, mà không giúp đỡ được. Mình không thể là người đi săn nô lệ cho kẻ khác."
Haley sửng sốt nhìn cảnh tượng trên, nó thấy Eliza biến mất, sau cái dốc trước mặt. Nó liền quay lại phía bác Sam và Andy, con mắt dò hỏi. Bác Sam kêu lên:
– Thật là ghê gớm quá!
Haley nói:
– Con mẹ ấy hẳn là một con quỷ. Nó nhảy chồm chồm như một con mèo rừng.
Bác Sam vừa gãi đầu vừa nói:
– Chúng tôi không thể bắt chước chị ta, mong ông chủ đừng trách chúng tôi.
Rồi bác lấy giọng khàn khàn làu bàu:
– Tôi chịu, không đủ tài mà thử được.
Gã buôn nô lệ bực tức:
– Mày còn cười à?
Bác Sam bật cười, rồi cứ thế cười mãi, bác cố nhịn từ lâu rồi:
– Thưa ông chủ. Trông chị ta buồn cười quá, ai lại cứ nhảy chồm chồm từ tảng băng này sang tảng băng khác. Băng vỡ căng cắc, cục cục! Thế mà chị ta cứ nhảy, nhảy tràn! Lạy Trời đất, ông có thấy chị ta nhảy chồm chồm như thế không?
Bác Sam và Andy cười nhiều quá, nước mắt chảy trên gò má đen lánh.
Gã buôn nô lệ vừa khoa chiếc roi trên đầu hai người, vừa thét:
– Quân vô lại, để tao dạy cho chúng mày cười này! Hai người cúi đầu xuống, vừa kêu vừa chạy xuống bờ sông, rồi nhảy lên ngựa, Haley không theo kịp.
Bác Sam lấy giọng nghiêm chỉnh nói:
– Xin chào ông. Tôi sợ bà chủ lo cho con Jerry. Ông Haley chả cần chúng tôi giúp đỡ nữa; bà chủ chắc chẳng bao giờ muốn chúng tôi đánh ngựa qua cái cầu của chị Eliza.
Bác lấy khuỷu tay huých đùa vào sườn Andy, rồi thúc cho ngựa phi nhanh, Andy rượt theo sau. Những tiếng cười dần dần tắt hẳn.
