Hai ngày sau, một chàng thanh niên đánh một chiếc xe ngựa nhỏ qua con đường trồng cam. Anh quăng dây cương lên cổ ngựa, nhảy xuống đất, rồi xin nói chuyện với chủ nhà. Anh chàng trai trẻ ấy là "cậu George." Muốn biết tại sao cậu ấy đến đây, ta phải trở lại một chút về trước.

Vì một sự lầm lẫn đáng tiếc, bức thư của Ophelia gửi cho bà Shelby đã bị giữ lại một hay hai tháng ở một trạm bưu điện xa xôi trước khi đến tay người nhận. Thời gian ấy, bác Tom đã rời bỏ New Orleans để đến vùng đầm lầy bên bờ sông Đỏ.

Cái tin ấy làm bà Shelby rất buồn; nhưng lúc ấy, bà không biết xử trí ra sao. Bà thức suốt đêm bên giường chồng, lúc ấy đang sốt mê man. Cậu George đã trở thành một thanh niên cao lớn, giúp đỡ mẹ. Bà Shelby cũng chỉ biết trông vào con để giải quyết những công việc của chồng. Cô Ophelia đã cẩn thận biên thư cho bà biết tên ông công chứng viên phụ trách công việc của Augustine. Bà Shelby chỉ còn biết viết thư cho ông ta để hỏi tin tức bác Tom. Cái chết bất ngờ của ông Shelby, xảy ra mấy ngày sau, gây ra nhiều việc quan trọng thu hút tất cả mọi người trong nhà.

Vốn là con người có nghị lực, bà Shelby gỡ dần cái tình trạng rất bối rối lúc bấy giờ. Một thời gian dài, bà Shelby và George phải tập hợp, xem xét, kiểm tra những món nợ. Hai mẹ con phải bán của cải để trả nợ; bởi vì bà muốn mọi việc đều minh bạch, dù kết quả ra sao. Trong lúc ấy, bà nhận được thư của ông công chứng viên, báo tin: ông ta không biết gì về việc bác Tom. Người nô lệ ấy - theo lời ông - đã bị bán đấu giá; chính ông ta đã thu lấy số tiền bán, nhưng ông ta không biết gì hơn.

Hai mẹ con thấy không thể thỏa mãn được với bức thư ấy. Sáu tháng sau, George có việc giúp mẹ ở vùng phía trên bang Ohio; cậu đến New Orleans, mong được biết tin bác Tom, sau đó cậu sẽ cố gắng giải phóng cho bác. Sau nhiều tháng tìm tòi không kết quả, một hôm, cậu gặp một người ở New Orleans có thể cho cậu biết tin được. Cậu mang theo một số tiền, xuống tàu thủy trên dòng sông Đỏ. Cậu quyết tâm chuộc lại bác Tom.

Người ta đưa George vào phòng khách; Legree tiếp không lấy gì làm niềm nở lắm. George bảo nó:

– Nếu tôi không lầm thì ông đã mua ở New Orleans một người nô lệ tên là Tom. Bác ta trước kia ở với cha tôi, nay tôi đến xem có chuộc được bác ta về không.

Legree sa sầm nét mặt; nó nổi cáu lên:

– Đúng, tôi đã mua thằng ấy. Tôi đã mua lầm. Chưa bao giờ tôi thấy một thằng chó chết nào láo như thế, làm giặc như thế. Nó xui nô lệ của tôi bỏ trốn. Nó làm cho hai con mụ bỏ đi, đáng giá đến tám trăm hay một nghìn đô la. Nó thú nhận như thế, tôi hỏi nó hai con kia trốn ở đâu thì nó đáp nó biết nhưng nhất định không nói. Nó khăng khăng một mực, mặc dù tôi đánh nó ghê gớm, từ xưa tôi chưa đánh thằng da đen nào như thế. Chắc nó đang chết, không biết nó đã chết hẳn chưa.

Má cậu thanh niên nóng bừng như lửa, hai con mắt sáng ngời nhưng cậu khôn ngoan không nói gì. Một chú bé da đen giữ ngựa cho George chỉ cho cậu:

– Bác ấy ở kia kìa, trong kho ấy!

Legree đá cho chú một cái, mắng chú xa xả. George quay đi, không nói gì; cậu đi thẳng đến kho.

Từ cái đêm bị đánh ác liệt, bác Tom vẫn nằm đấy. Bác không thấy đau, toàn thân hầu như đã tê dại đi, không còn cảm giác gì nữa. Bác nằm đấy, trong một trạng thái tê mê yên tĩnh... Thỉnh thoảng, nhờ đêm tối, có những người nô lệ hi sinh một phần giấc ngủ của mình, đến săn sóc, nói với bác những lời an ủi mà chính bác trước kia đã nói với họ. Những con người ấy có gì đâu mà cho bác; nhưng một cốc nước lã là cả một tấm lòng. Những giọt nước mắt rơi lã chã trên khuôn mặt hiền từ, lặng lẽ của bác, những giọt nước mắt hối hận của những con người mà tình yêu và lòng kiên trì của bác Tom đã cảm hóa. Cassy ở trên kho thóc cũng biết tấm lòng chịu đựng, hi sinh của bác cho chị và Emilyn. Chị không quản nguy hiểm, hôm qua đã lén xuống thăm bác, chị đã khóc.

Khi George bước vào kho, cậu thấy đầu óc quay tít, tưởng như không đứng vững.

– Trời ơi! Có thể thế này được không! Cậu khẽ nói, và quỳ xuống bên người sắp chết. - Bác Tom ơi, bác Tom ơi, có thể thế này được không!

Tiếng nói ấy thấu suốt đến tận trái tim bác Tom. Bác khẽ cựa đầu, mỉm cười. George cúi xuống, những giọt nước mắt chảy ròng ròng.

– Bác Tom ơi... Bác tỉnh dậy... bác nói với tôi đi... Bác nhìn tôi đi... tôi, George bé nhỏ của bác đây mà. Bác không nhận ra tôi ư?

Bác Tom ngạc nhiên, khẽ nói: "Cậu George..." rồi bác mở mắt, nhắc lại: "Cậu George..." Bác bàng hoàng cả người. Dần dần, cái tiếng gọi ấy thấm vào đầu óc bác; hai con mắt lờ đờ sáng lên dần, cả khuôn mặt bác rạng rỡ, bác chắp hai bàn tay đầy chai cứng và những dòng nước mắt chảy trên má.

– Lạy Chúa! Đây là tất cả... phải, tất cả điều tôi mong ước. Người ta không quên tôi... Tôi thấy sung sướng vô cùng. Bây giờ tôi có thể yên lòng nhắm mắt...

– Bác không chết... bác không được chết! Bác đừng nghĩ thế. Tôi đến chuộc bác đây, rồi tôi đưa bác về. - Giọng cậu George hăng hái lạ thường.

– Cậu đến chậm quá rồi, cậu George ạ...

– Bác Tom, bác đừng chết! Tôi rất đau xót nghĩ đến những nỗi đau khổ bác phải chịu trong cái kho cũ kĩ này. Bác Tom, bác Tom tội nghiệp!

Bác Tom nắm lấy tay George:

– Cậu đừng nói cho mẹ các cháu biết cậu thấy tôi như thế này. Mẹ các cháu không chịu nổi... Cậu sẽ nói rằng cậu thấy tôi lúc tôi về với Chúa, tôi chẳng còn có thể ở trên trái đất này... Các con ơi... nhất là con bé út... Bao nhiêu lần tôi đã xót xa nghĩ đến chúng nó... Tôi xin chào ông chủ, bà chủ và tất cả mọi người... Cậu không biết tôi yêu họ thế nào, yêu tất cả mọi người. Tôi yêu tất cả những con người. Yêu, chỉ có cái tình cảm ấy là đáng kể...

Lúc ấy, Legree đến gần cửa kho. Nó vờ lạnh lùng nhìn vào và bỏ đi.

– Con quỷ! - George bực tức nói.

– Ấy, cậu đừng nói thế!...

Bỗng bác thấy khó thở, ngực bác phập phồng. Bác mỉm cười nhắm mắt. George ngồi im, vẻ vô cùng kính trọng. Cậu vuốt mắt cho người chết, rồi đứng dậy.

Cậu quay lại thì thấy Legree đứng đấy đang cau có. Cái cảnh tượng vừa qua làm cậu nén cái hăng hái của tuổi trẻ lại. Cậu thấy sự có mặt của Legree ở đây là một điều bỉ ổi. Bởi vậy, cậu chỉ có một ý muốn, là nói càng ít với nó càng hay, rồi ra đi. Cậu nhìn thẳng vào mắt nó, chỉ tay vào xác chết, nói:

– Ông đã rút hết tất cả những cái gì bác ấy có. Bây giờ ông tính xác bác bao nhiêu? Tôi mua xác bác ấy để đem chôn cất tử tế...

Legree xấc láo đáp:

– Tôi không bán xác chết một thằng da đen. Cậu cứ mang đi, lúc nào chôn, chôn ở đâu, tùy ý.

George bảo mấy người da đen đang nhìn xác chết:

– Nào các bác, các bác giúp tôi một tay, khiêng lên xe ngựa, rồi cho tôi mượn một cái mai.

Một người nô lệ chạy đi tìm mai; hai người khác giúp George khiêng xác bác Tom lên xe. George tránh việc nói chuyện với Legree, tránh cả nhìn nó nữa. Nó không ngăn cản công việc của cậu; nó đứng huýt sáo, làm ra vẻ thờ ơ. Nó bực bội theo mọi người đến cái xe đang đỗ trước cửa.

George giải cái áo khoác xuống cuối xe, sau khi đã lật cái ghế lên cho rộng chỗ. Cậu thận trọng đặt xác bác Tom lên. Xong đâu đấy, cậu nhìn thẳng vào mắt nó, cố gắng lấy giọng bình tĩnh bảo nó:

– Tôi chưa nói với ông tôi nghĩ gì về cái việc khủng khiếp này; không phải lúc, mà cũng không phải chỗ. Nhưng, ông nên biết, công lí sẽ phải lên tiếng về việc giết một người vô tội như thế này. Tôi sẽ công bố vụ giết người này, tôi sẽ tố cáo với bất cứ một ông quan tòa nào.

Legree búng ngón tay một cái, ra vẻ khinh bỉ:

– Cứ việc! Được thế càng hay. Nhân chứng đâu? Lấy gì để xác minh? Đừng hòng!

George biết Legree ở thế mạnh. Không có một người da trắng nào ở đây, còn ở các tòa án miền Nam, lời chứng của người da đen không có giá trị. Legree mỉa mai:

– Một thằng da đen mà đến lắm chuyện!

Lời nói ấy như một tia lửa chạm phải một thùng thuốc súng. Tính thận trọng đâu có phải là phẩm chất căn bản của cậu bé vùng Kentucky. George quay lại, tống Legree một quả, nó ngã nhào. Có những người bị đánh lại sáng mắt ra; bị đánh ngã, họ khâm phục kẻ thù. Legree thuộc loại người ấy. Nó đứng dậy, phủi quần áo và nhìn theo cái xe một cách kính phục. Cho đến khi xe đi khuất, nó không hé răng nói một lời.

Ra đến bên ngoài đồn điền, George chú ý đến một cái gò cát nhỏ dưới bóng một lùm cây. Mấy người đào huyệt nơi ấy. Khi huyệt đã đào xong, những người da đen hỏi:

– Có phải lấy lại cái áo không ạ?

– Không. Chôn cái áo cùng với bác ấy. Bác Tom ơi, tôi chỉ biếu bác được cái áo ấy nữa mà thôi.

Người ta đưa bác Tom xuống huyệt, rồi lặng lẽ lấp huyệt, mọi người đắp một mô đất cao và phủ mấy mảng cỏ lên trên. Cậu George bảo:

– Thôi, các bác về đi.

Cậu đưa cho mỗi người một đồng tiền. Nhưng họ đứng đấy, do dự. Một người ngập ngừng nói:

– Cậu chủ có thể mua chúng tôi được không...

Chúng tôi sẽ hầu hạ, trung thành... Một người khác nói.

– Ở đây khổ lắm... Thưa cậu, xin cậu mua chúng tôi!

George xúc động đáp:

– Tôi không mua được. Không thể được.

Rồi cậu ra hiệu bảo họ về. Những người nô lệ tội nghiệp quay trở về. George đến bên mộ, quỳ xuống, nói:

– Xin Chúa chứng giám! Từ nay, tôi xin mang tất cả sức lực ra để trừ bỏ chế độ nô lệ ở nước này.