Một cái kho hàng nô lệ! Có lẽ tiếng này gợi cho một số bạn đọc cảnh tượng khủng khiếp của một cái hang ổ tối om, một thứ địa ngục nào đó... nhưng không phải. Những người ở thời đại chúng ta ngày nay biết phạm tội một cách khéo léo và độc đáo, làm thế nào cho con mắt và tình cảm của xã hội không bị tổn thương. Cái món hàng người này sẽ được định giá rất đúng ngoài chợ. Bởi vậy, nó cần được săn sóc chu đáo, nuôi ăn cho tốt để lúc bán cho được giá. Ít ra về bề ngoài, cái kho hàng nô lệ ở New Orleans này giống như nhiều kho hàng khác, được giữ gìn sạch sẽ. Hằng ngày, đứng dưới mái hiên ở ngoài phố, người ta có thể thấy đàn ông và đàn bà sắp thành từng dãy - những mẫu hàng bán ở trong nhà.

Bạn được mời vào nhà để xem cho kĩ. Bạn sẽ thấy vô số những người chồng, người vợ, anh chị em, những người cha, người mẹ, những đứa con còn bé tí, "bán riêng từng món, hoặc bán cả lô, tùy ý khách mua hàng." Và cái linh hồn bất tử trước kia được con của Trời cứu vớt bằng máu và đau khổ, khi đất rung chuyển, đá nứt ra và những nấm mồ rộng mở, cái linh hồn bất tử ấy bị mang ra để bán, cho thuê, cầm cố, hay đổi chác lấy đồ gia vị, tùy theo nhu cầu của thị trường hay ý thích của khách hàng.

Vài ngày sau câu chuyện trao đổi giữa Mary và Ophelia, bác Tom, Adolph và năm, sáu người nô lệ thuộc Augustine được giao cho ông Skeggs, chủ một kho hàng ở phố X... để hôm sau mang ra bán. Cũng như phần nhiều các nô lệ khác, bác Tom mang theo một cái hòm đầy quần áo, đồ dùng. Đêm đến, người ta dẫn những nô lệ vào một cái buồng dài, đã thấy ngổn ngang nô lệ đủ các lứa tuổi, lớn bé, đủ các màu da. Họ đùa chơi, cười nói ồn ồn, trong một không khí rất vui vẻ, không hề lo lắng. Ông Skeggs hoan hô:

– Tốt, tốt lắm, các con ạ! Bao giờ những người của tôi cũng vui vẻ! À, chú Sambo, chú cù cho họ cười đấy à?

Ông ta nói vậy với một anh chàng da đen vui nhộn đang pha trò một cách nhạt nhẽo. Ta biết, bác Tom không muốn tham gia những trò hề vô vị ấy. Bác đặt hòm xuống đất, rõ xa đám đông ồn ào; bác ngồi xuống, đầu tựa vào bức tường.

Những kẻ bán thịt buôn người cố hết sức tạo nên không khí vui vẻ ồn ào trong đám nô lệ, để họ không cảm thấy đau khổ trong hoàn cảnh của họ. Tất cả cái chế độ ấy, từ việc mua nô lệ ở thị trường miền Bắc đến khi mang nô lệ đến miền Nam, nhằm làm cho người nô lệ trở thành trơ như đá, dửng dưng với mọi việc và tàn nhẫn. Tên buôn người tìm nguồn hàng ở bang Virginia hay bang Kentucky, đưa về một vùng khí hậu tốt, thường là vùng nước nóng, để nuôi cho họ béo. Hắn cố gắng nhồi nhét cho họ ăn; một số nô lệ dễ buồn rầu, hắn tìm đâu được cái vĩ cầm, bắt họ nhảy múa. Những ai, vì nhớ vợ, nhớ con, nhớ nhà cửa không chịu tham gia, thì bị coi là khó tính và nguy hiểm, và tức khắc chịu mọi sự hành hạ của một kẻ vô trách nhiệm và tàn nhẫn. Vả lại, những người nô lệ vẫn vờ như mình rất hoạt bát, vui vẻ, nhất là trước mặt khách hàng, để mong được một người chủ tốt mua và để tránh cái số phận dành cho họ, khi gã con buôn chưa bán được họ. Sau khi ông skeggs đã đi rồi, gã làm trò hề Sambo đi về phía bác Tom, đấm bác một quả và hỏi:

– Mày làm gì đấy? Nghĩ gì đấy?

Bác Tom bình tĩnh đáp:

– Ngày mai, tôi bị bán đấu giá.

– Bán đấu giá à? Ha, ha, thật thế à, các bạn? Giá tớ được bán cùng lô thì hay! Tha hồ tớ pha trò cho mà cười! - Rồi gã đặt tay lên vai Adolph, bảo anh: Có phải cả lô chúng mày sẽ bị bán ngày mai không?

Adolph giận dữ đứng dậy, tỏ vẻ ghê tởm, đáp:

– Mặc xác tao.

– Này, các bạn đằng kia ơi! Một thằng da đen trắng hay màu kem, thoa mỡ đấy! - Hắn đến gần Adolph, ngửi ngửi. - Cho một gã bán thuốc lá thì tốt! Dùng nó để tẩm thuốc lá cho thơm.

Adolph quát:

– Cút đi!

– Người ta là da đen trắng nên người ta mới lên mặt chứ. - Thế rồi Sambo nhại cái dáng điệu của Adolph. -Trông mới mĩ miều ghê! Được ở gia đình phong lưu hẳn, trông biết ngay mà!

Adolph hãnh diện đáp:

– Tao ở nhà ông Augustine.

– Thật à? Ông ấy may mà tống cổ được mày đi. Chắc hẳn là ông ấy sẽ bán mày cùng với đống bát vỡ.

Adolph nổi cáu vì những lời châm biếm của Sambo; anh giơ nắm tay chửi rủa, cả đám nô lệ cười rộ và la hét lên. Nghe tiếng ồn ào, lão chủ chạy vào. Hắn vung cái roi lên, quát:

– Có yên đi không nào!

Những người nô lệ chạy tứ tung, trừ gã Sambo, cậy ở cái tài làm trò hề của gã. Mỗi lần lão chủ dọa gã, gã lại nhe răng cười, cúi đầu xuống để tránh đòn.

– Thưa ông chủ, không phải chúng tôi đâu; bọn chúng tôi có nói gì đâu. Bọn mới đến đấy ạ, chúng nó cứ trêu chọc chúng tôi.

Thế là, không nói không rằng, lão chủ quay lại phía bác Tom và Adolph, đấm đá mỗi người mấy cái. Lão ra lệnh cho mọi người ngủ, rồi bỏ ra ngoài.

Đó là cảnh tượng trong buồng ngủ của những người đàn ông. Bây giờ, ta thử xem trong buồng phụ nữ xảy ra những chuyện gì. Họ nằm ngổn ngang trên sàn, đủ mọi kiểu, trông thật não nuột. Đủ các thứ màu da, từ màu đen bóng nhẫy đến màu trắng; đủ mọi lứa tuổi, từ trẻ bé thơ đến cụ già. Đây là một con bé lên mười, mẹ nó vừa bị bán hôm qua; tối nay, nó khóc để ngủ. Chỗ kia, một bà cụ già cỗi, ống tay thì khẳng khiu, ngón tay thì chai cứng lại vì lao động quá nặng nhọc. Ngày mai, người ta sẽ bán cụ giá hạ, cho ai trả giá cao nhất, cùng với độ năm chục người phụ nữ khác, đang nằm đấy, đầu chúi vào một cái chăn, một mảnh giẻ, hay cái áo. Trong một xó, cách xa đám đông, hai người đàn bà đáng chú ý hơn. Người lớn tuổi là một bà lai, chừng năm mươi tuổi, khuôn mặt duyên dáng, con mắt hiền hậu, đầu quấn một chiếc khăn hàng tơ đắt tiền; áo của bà cũng bằng thứ vải tốt, cắt rất đẹp. Rõ ràng bà ở một gia đình tốt, được chăm sóc. Cô gái con bà chừng mười lăm tuổi, ôm lấy bà. Da cô bé rất trắng, nhưng giống bà lắm; cũng đôi mắt đen, hiền từ, cũng đôi mày dài và cong; song tóc cô tết bím màu nâu, óng ánh vàng. Cô bé ăn mặc cũng rất chỉnh tề, hai bàn tay trắng, mềm mại, chứng tỏ cô chưa bao giờ phải làm việc nhà. Ngày mai, người ta bán hai mẹ con trong cùng một lô với những người nô lệ của Augustine.

Hai mẹ con, bà Susan và cô Emilyn, trước kia ở nhà một bà giàu có, dễ thương và ngoan đạo, vùng New Orleans. Họ đã học đọc, học viết, được giáo dục trong tôn giáo chân chính; họ sống sung sướng, so với những người phụ nữ cùng hoàn cảnh. Nhưng con trai bà chủ, người quản lí duy nhất của cải của mẹ, vốn người nhẹ dạ, vô tâm, đã bị vỡ nợ, trong một cuộc buôn bán. Một người chủ nợ, ông B..., ở New York, viết thư cho công chứng viên ở New Orleans phải tịch thu trang trại và những người nô lệ để đem bán.

Ngày hôm sau, bà Susan và cô Emilyn bị xích mang ra kho hàng nô lệ, đợi đến sáng mai sẽ bán. Hãy nghe hai mẹ con thì thầm nói chuyện. Hai người cùng khóc, nhưng khóc rất khẽ, để người nọ không nghe thấy tiếng khóc của người kia. Cô bé cố trấn tĩnh, bảo mẹ:

– Mẹ gối đầu lên đùi con, may ra ngủ được, mẹ ạ.

– Con ạ, mẹ còn lòng nào mà ngủ, có lẽ đêm nay là đêm cuối cùng hai mẹ con ở với nhau.

– Mẹ! Mẹ đừng nói thế. Có khi hai mẹ con được bán cho một người, biết trước đâu được.

– Giá người khác kia, thì mẹ cũng nghĩ như con; nhưng mẹ sợ mất con quá, nên ở đâu, mẹ cũng chỉ thấy tai ương.

– Cái ông ấy bảo mẹ con mình trông bảnh bao, có lẽ dễ bán.

Bà Susan nhớ lại con mắt nhìn và những lời nói của gã lái buôn; nó nhìn bàn tay Emilyn, nhấc mớ tóc lên... "Một món hàng tốt đấy", nó nói vậy. Bà Susan được nuôi dạy theo Thiên chúa giáo. Cũng như mọi bà mẹ ngoan đạo khác, bà khủng khiếp khi nghĩ rằng con gái bà sẽ phải sống một cuộc đời ô nhục. Bà không còn hi vọng gì, không một ai che chở mẹ con bà.

– Mẹ ạ, giá mẹ được nấu bếp, còn con được làm hầu buồng hay may vá thì hay quá, mẹ nhỉ. May ra thì được. Phải can đảm lên, mẹ ạ; phải nói tất cả cái hay, cái tốt cho người ta biết.

– Mẹ nghĩ, mai con nên chải tóc lật ra đằng sau thì

hơn.

– Tại sao thế mẹ? Như thế xấu lắm.

– Như thế, bán sẽ được giá hơn.

– Nhưng tại sao thế mẹ?

– Nếu con có vẻ giản dị, đoan trang, những gia đình tử tế sẽ thích mua con hơn là nếu con tô điểm quá. Mẹ biết điều này hơn con.

– Vâng, thế nào cũng được.

– Con nghe mẹ nhé. Nếu hai mẹ con không được trông thấy nhau nữa, nếu mẹ phải đi một đồn điền và con đi chỗ khác, thì lúc nào con cũng phải ghi nhớ sự giáo dục từ bé đến giờ, nhớ tất cả những điều bà chủ đã bảo con. Con mang theo kinh Thánh và quyển Thánh ca...

Đó là những lời thốt ra từ một trái tim đau khổ. Bà Susan biết rằng một thằng hèn mạt nhất, độc ác nhất, tàn nhẫn nhất, sẽ có thể trở thành người chủ của Emilyn, cả hồn và xác. Như vậy, làm sao con bé có thể thúy chung với lòng tin của nó? Bà ôm con trong tay, muốn rằng giá con bé không xinh đẹp, không dễ thương như thế này, lại hay hơn...

Ánh trăng dịu dàng hắt bóng những chấn song sắt lên mình những người nô lệ nằm ngủ. Hai mẹ con Emilyn khe khẽ ca một điệu ca buồn thảm và man rợ, bài ca dâng người đã chết của những người nô lệ. Những lời ca ấy lướt trong bóng tối nơi tù ngục.

Hỡi những linh hồn đau khổ, hãy cất lời ca nữa đi! Đêm ngắn ngủi, sáng đến sẽ vĩnh viễn chia rẽ các bạn.

Và, đây, buổi sáng đã đến, mọi vật hoạt động trở lại. Ông Skeggs bận rộn chuẩn bị lô hàng để bán. Ông trông nom cách ăn mặc, ai ai cũng phải sạch sẽ, tươi tỉnh. Bây giờ, những người nô lệ xếp thành vòng tròn. Trước khi đưa họ ra chợ, ông kiểm lại lần cuối cùng. Ông đội một cái mũ rơm, miệng ngậm điếu xì gà, ông đi xem xét từng người. Bỗng, ông dừng lại trước bà Susan và Emilyn, ngạc nhiên hỏi:

– Thế này là thế nào? Những bím tóc đâu rồi, con?

Cô bé rụt rè nhìn mẹ; bà khôn khéo trả lời dịu dàng:

– Tôi bảo nó chải đầu như vậy, ông trông con bé đứng đắn hơn đấy chứ.

– Con khỉ! Con bé kia, chạy mau đi tết tóc đi! - Lão quất cái roi tre cắc một cái, nói thêm: - Mau lên! - Rồi, lão bảo bà Susan: - Mụ già này, vào giúp nó một tay. Với những bím tóc ấy, là thêm một trăm đô la, chứ bỡn à!

* * *

Dưới một cái vòm lộng lẫy, những người thuộc mọi dân tộc đi lại tấp nập trên sàn đá hoa. Cái phòng hình tròn có mấy quầy dành cho những người rao hàng đang hò hét nâng giá hàng bằng một thứ tiếng lạ lùng pha tiếng Anh và tiếng Pháp. Một đám người tụ tập quanh quầy thứ ba còn trống, đợi giờ bán hàng. Ở đây, ta lại gặp những người nô lệ của Augustine: bác Tom, Adolph và những người khác. Bà Susan và Emilyn cũng ở đấy, đang chờ đợi số phận của mình, vẻ mặt lo lắng. Nhiều người xem, dù là khách mua hàng hay không, đi đi lại lại quanh đám người nô lệ, xem xét, nắn bóp, bình phẩm món hàng, như thể bọn người cưỡi ngựa đua, bàn luận về chất lượng từng con ngựa.

– Ơ kìa, Alf! Cậu đến đây làm gì thế? - Một anh chàng thanh niên điển trai hỏi một anh bạn ăn mặc sang trọng cầm một cái kính ngắm nhìn Adolph.

– Mình kiếm một thằng hầu phòng; thấy nói sắp bán cái lô của ông Augustine, mình đến nhìn qua xem sao...

– Liệu hồn mà mua người của ông Augustine! Tất cả bọn chúng đều hư hỏng tuốt, và hỗn láo như quỷ sứ.

– Cậu cứ yên trí, tớ mà mua, thì tớ trị cho ngay; bọn chúng sẽ biết tớ không phải là một ông chủ kiểu ông Augustine. Nói thật, tớ sẽ mua thằng cha kia, trông mẽ nó được đấy chứ.

– Nó sẽ ăn cắp tuốt cả quần áo của cậu để diện cho mà xem.

– Đừng hòng. Chỉ vài ba lần cho ra nhà trừng giới chịu đòn là hết... Cam đoan với cậu là tớ sẽ dạy được nó.

Bác Tom liếc nhìn tất cả những bộ mặt quanh bác. Bác tìm xem có ai sẽ là người được bác thích gọi là "ông chủ." Bạn đọc, nếu ai ở địa vị bác Tom, và nếu bạn phải chọn xem ai sẽ là người chủ có toàn quyền đối với bạn, trong số khoảng hai trăm người ấy, bạn cũng sẽ như bác Tom, chẳng thấy mấy người có thể đảm bảo được. Bác Tom nhận thấy thôi thì đủ hạng người; cao lớn, to béo nặng nề; hoặc nhỏ bé, còm nhom, có giọng mũi, hoặc dài ngoằng ngoằng mà khô cằn, có vẻ độc ác, tàn nhẫn. Bác thấy những con người cục cằn sẵn sàng vơ lấy đồng loại của mình như người ta vớ lấy nắm vỏ bào mà vứt vào ngọn lửa, hay nhét vào giỏ, chẳng hề băn khoăn gì. Bác không thấy ai có thể giống ông Augustine cả.

Trước lúc bán một lát, một người ngắn ngủn, to ngang, bắp thịt nổi lên, bận một chiếc sơ-mi ca-rô để hở ngực, và một cái quần cũ bẩn thỉu, lách đám đông tiến vào. Gã ta dứt khoát đến chỗ đám người nô lệ, xem xét từng người, đâu ra đấy. Vừa mới thấy hắn ta, bác Tom đã kinh tởm và khủng khiếp; cảm tưởng này mạnh dần mỗi khi hắn ta tiến đến gần bác. Mặc dầu hắn thấp người, nhưng rõ ràng hắn khỏe như vâm. Đầu hắn tròn, mặt hắn màu xám, lông mày rậm, tóc cứng lợt màu và nắng cháy, những cái đó trông thật khó chịu. Cái mũi to và thô lỗ của hắn nhai thuốc lá; thỉnh thoảng hắn lại phun ra một tia nước. Bàn tay hắn to tướng, lông lá, có những vết đỏ, móng tay thì dài, cáu đầy ghét. Sau khi đi một vòng, hắn đến tóm lấy hàm bác Tom, bắt bác mở mồm để xem xét răng. Rồi hắn xắn tay áo bác lên để xem bắp thịt; hắn bắt bác xoay người, nhảy xa, nhảy cao, để xem bác có mềm mại không. Sau khi kiểm tra, hắn lạnh lùng hỏi:

– Trước kia mày ở đâu?

Bác Tom nhìn chung quanh như muốn cầu cứu, đáp:

– Thưa ông chủ, ở bang Kentucky.

– Mày làm gì?

– Tôi trông nom trang trại của ông chủ.

– Ghê nhỉ! - Hắn ta nói mỉa mai.

Hắn bỏ đi chỗ khác; hắn dừng lại trước Adolph, nhổ một tia nước bọt xuống đôi giày bóng loáng của anh, rồi cười mỉa; hắn đến gần bà Susan và Emilyn. Bàn tay nặng nề, bẩn thỉu của hắn sờ nắn cổ, ngực, cánh tay, xem xét hàm răng cô bé. Xem xong, hắn đẩy cô bé về phía mẹ; mỗi cử chỉ của thằng cha ghê tởm ấy làm bà mẹ nhăn lại vì đau đớn. Cô bé khủng khiếp quá, nấc lên khóc. Gã bán hàng quát:

– Ranh con! Có câm đi không? Khóc cái gì ở đây, sắp bán rồi đấy!

Cuộc bán đấu giá bắt đầu. Anh chàng thanh niên có ý định mua Adolph lúc nãy, mua được anh ta với một số tiền kha khá. Những người nô lệ khác của Augustine rơi vào tay mấy khách hàng khác.

– Kìa, lượt mày kìa, trèo lên đi. - Gã bán hàng bảo bác Tom.

Bác Tom leo lên cái bục cao, lo lắng nhìn chung quanh. Bác nhòa mắt chẳng trông thấy gì, chỉ thấy tiếng ồn ồn khắp nơi. Tiếng lèo nhèo của gã bán hàng hòa lẫn tiếng nâng giá hàng bằng tiếng Anh và tiếng Pháp. Sau cùng, tiếng búa gõ, tiếng hét của người bán hàng nhấn mạnh vào chữ "đô la". Bác Tom đã có một người chủ mới.

Phải có người đẩy bác Tom từ trên bục xuống. Gã lái buôn đầu tròn nắm lấy vai bác, ẩy bác vào một xó, hét:

– Này, đứng đấy!

Bác Tom không hay biết gì nữa. Tiếng mặc cả vẫn í éo, khi bằng tiếng Anh, khi bằng tiếng Pháp. Tiếng búa lại gõ... Lần này đến lượt bà Susan. Bà từ trên bục bước xuống, dừng lại, ngoái nhìn đằng sau. Con gái bà giơ hai tay về phía bà. Bà thẫn thờ gần như chết, nhìn người vừa mua mình - một người đàn ông đứng tuổi, vẻ đứng đắn, tử tế.

– Thưa ông chủ... xin ông mua cho cả con gái tôi.

Ông ta ái ngại nhìn Emilyn đáp:

– Tôi muốn mua lắm, nhưng không đủ phương tiện.

Đến lượt cô bé trèo lên bục; cô run cầm cập, trông giận dữ, hai má đỏ ủng. Bà mẹ xót xa thấy không bao giờ con gái mình xinh đẹp như bây giờ. Lão bán hàng thấy đó là một món lời lớn. Lão nâng mãi giá lên. Người ta thi nhau trả rất nhanh. Ông chủ bà Susan bảo bà:

– Tôi cố hết sức xem sao.

Ông lách đám đông, lên tiếng trả giá. Nhưng chẳng mấy chốc, số tiền vượt quá mức khả năng ông có. Ông im tiếng, lão bán hàng càng thêm hăng hái; mấy khách hàng trước bỏ cuộc. Chỉ còn cuộc chạy đua giữa một lão quý tộc và gã lái buôn đầu tròn. Sau cùng, tiếng búa gõ, gã đầu tròn thắng; cô con gái rơi vào tay hắn, cả thể xác và linh hồn. Cầu Chúa phù hộ cho cô.

Gã lái buôn này tên là Legree. Nó có một đồn điền ở trên bờ sông Đỏ. Emilyn bị đẩy về phía bác Tom với hai người nô lệ khác. Cô vừa đi vừa khóc.

Ông chủ bà Susan rầu rĩ, nhưng đó là những câu chuyện ngày nào cũng xảy ra. Ở những cuộc bán đấu giá này, bao giờ chẳng thấy cảnh mẹ lìa con, có cách gì mà đổi khác được... Ông ta ra về, với người nô lệ mới mua được.