Túp lều của bác Tom, một căn nhà nhỏ dựng bằng những thân cây ghép lại, ở ngay cạnh "nhà trên", tức là ngôi nhà của ông chủ, theo tiếng gọi của những người da đen. Phía trước túp lều là một mảnh vườn; mùa hè là mùa hái quả dâu, quả phúc bồn tử và vô số những hoa quả, rau cỏ khác. Ngay gần túp lều, cây tử uy đỏ chói và cây hồng leo màu sặc sỡ quấn quýt lấy nhau, phủ kín bức vách thô kệch. Mùa hè, những bông hoa cúc vàng, dã yêu thảo và dạ hương cũng đua nhau khoe màu sắc lộng lẫy. Đó là niềm vui và niềm kiêu hãnh của bác gái Chloe.

Chúng ta hãy vào túp lều mà xem. Bữa cơm chiều trên gia đình bà chủ đã xong - bác Chloe vốn là đầu bếp của gia đình; lúc này, nấu nướng xong, bác để cho những người phụ việc lau dọn và thu xếp bát đĩa. Bác trở về căn nhà nhỏ của mình, làm cơm cho "bố cháu." Con mắt tinh thạo của bác theo dõi món ăn trong chiếc chảo con, còn tay bác thì mở cái vung xoong, mùi thơm của một món ăn ngon bốc lên. Khuôn mặt bác tròn, nước da đen bóng nhẫy, tưởng như bác đã thoa một lớp lòng trắng trứng, như bác thường phủ lên những chiếc bánh nướng giòn. Khuôn mặt bác nở nang vì sung sướng. Bác trùm một cái khăn kẻ ô vuông hồ cứng. Trên nét mặt bác, ta thấy rõ đôi chút vẻ kiêu hãnh của "người làm bếp giỏi nhất" ở xóm này. Đó là cái danh hiệu làm cho mọi người biết đến bác gái Chloe.

Bác dốc hết cả sức lực, tâm hồn cho việc bếp núc. Chẳng có con gà, con vịt nào trong sân là không lấy vẻ trịnh trọng khi thấy bác đến gần; chắc hẳn chúng nó nghĩ đến giờ phút cuối cùng của chúng nó. Đúng là trong đầu óc bác, lúc nào bác cũng bận nghĩ đến nào nướng chả, nhồi thịt, nào quay nào rán; và việc đó trở thành tự nhiên, làm cho bất cứ con gà, con vịt nào biết suy nghĩ cũng phải khủng khiếp. Bác làm nhiều thứ bánh ngọt kể ra đây thì không hết. Những chị làm bánh không thạo bằng bác vẫn coi tài nghệ của bác có điều gì bí mật, không sao dò cho ra được. Mỗi khi bác tả lại những sự cố gắng mà chẳng đi đến đâu của bạn bè để ganh đua với bác, thì bác lại cười hề hề, làm rung cả những bắp thịt trên người.

Mỗi lần có khách đông đến nhà chủ, hoặc mỗi khi có tiệc trưa hay tiệc tối, bác thấy trong người đầy nghị lực. Bác chẳng vui thú gì hơn là thấy một dãy hòm xiểng xếp ngoài hàng hiên. Lúc ấy, bác đã thấy trước những gắng sức mới và những thắng lợi mới của mình.

Nhưng lúc này, bác Chloe đang mải trông cái món bánh tròn. Ta cứ mặc bác với niềm vui riêng của bác. Ta hãy xem hết bức tranh của túp lều này đã: một chiếc giường kê ở góc nhà, trên giường phủ ngay ngắn một chiếc khăn trắng muốt. Bên cạnh giường, một chiếc thảm rất rộng; bác Chloe thường hay ngồi đấy. Cái thảm, cái giường và tất cả góc nhà này, bác tôn trọng nó hết sức. Bác có cố sức ngăn cấm bọn trẻ xâm phạm cũng là phải thôi. Vì thực tế, đó là phòng khách của bác. Bên góc kia, cũng có một chiếc giường, nhưng dĩ nhiên không oai bằng, dùng để nằm. Trên bức tường phía trên lò sưởi, treo những bức tranh lòe loẹt, mượn đề tài trong kinh Thánh, và bức chân dung tướng Washington vẽ và tô màu một cách kì khôi. Nếu ông Washington đứng trước bức chân dung của mình, chắc chắn sẽ phải sửng sốt.

Hai đứa bé trai tóc ngắn xoăn tít, mắt đen long lanh, má phính, ngồi trên một chiếc ghế dài thô kệch. Chúng nó trông cho đứa bé gái út đang chập chững tập đi. Như thường lệ, con bé nhổm dậy, đứng xiêu vẹo một lát, rồi ngã phịch ngay xuống. Cứ mỗi lần nó cố gắng như vậy thì những tiếng reo hò nồng nhiệt lại đón chào nó, như thể đó là một sự diệu kì thực sự.

Một cái bàn, chân hơi khập khiễng, đã được kéo ra trước lò sưởi đang cháy. Mặt bàn trải một tấm khăn và có bày một bộ cốc chén, hoa vẽ linh tinh. Hình như sắp dọn cơm trên bàn nữa. Chính bác Tom đang ngồi bên cái bàn ấy. Bác là người thợ giỏi nhất của ông Shelby. Bác to lớn, vai rộng; mặt bác rất đen và có những nét điển hình của người châu Phi. Những nét đó tỏ rõ bác là người có lương tri vững vàng, một tâm hồn tốt, một vẻ nghiêm trang đôn hậu. Trông bác Tom, thấy có cái gì đường hoàng, khiến ta phải kính nể, lại vừa có cái gì giản dị chân thành, đáng tin cậy.

Bác đang mải miết tô trên một tấm bảng đá mấy chữ a, b, c dưới sự kiểm tra hướng dẫn của cậu George Shelby, một đứa bé trai xinh xắn, mười ba tuổi, vẻ hoạt bát. Cậu ra vẻ rất có ý thức về vai trò thầy giáo của mình. Khi người học trò của cậu viết rất cẩn thận nhưng lại viết ngược cái đuôi chữ "g", cậu la tướng lên:

– Không phải thế, bác Tom, không phải thế! Chữ ấy là chữ "q", bác trông mà xem.

Bác Tom ngạc nhiên:

– Thật thế à?

Bác ngước đôi mắt đầy kính phục nhìn cậu giáo nhỏ tuổi: cậu viết mẫu rõ nhiều chữ "q" và "g" cho người học trò của mình. Bác Tom lại bắt đầu viết, bằng những ngón tay thô kệch, vụng về. Bác gái Chloe đang lấy một miếng mỡ cắm vào đầu cái đĩa để láng chảo, thấy thế kêu lên:

– Trông kìa! Xem cậu ấy viết có ghê không! Cả đọc nữa! Buổi tối, cậu ấy đến đây đọc bài, thế có ngoan không!

George nói thật với bác Chloe:

– Bác Chloe ơi, tôi đói quá rồi, thật đấy. Cái bánh này chưa chín hả bác?

Bác Chloe trả lời:

– Gần chín rồi, cậu George ạ. Bánh đang chín vàng lên đấy, trông thật là đẹp. Cậu cứ chờ mà xem. Hôm nọ, bà bảo Sally nướng một cái bánh, "để cho nó tập làm", bà bảo thế. Tôi mới bảo bà rằng: "Trông kìa, phí của như thế, xót cả ruột! Bột thì phồng lên cả một phía, trông chẳng khác gì chiếc giày của tôi đây này. Thế có khổ không!"

Sau khi tỏ rõ thái độ chê bai Sally thiếu kinh nghiệm như thế, bác Chloe nhấc cái vung ra: một chiếc bánh khô mà không một người làm bánh nào trong thành phố phải hổ thẹn. Trong bếp, như thế là đã xong xuôi, bây giờ bác Chloe mới trông nom tới bên "phòng ăn." Bác thét:

Mose, Pete, có bước đi không, hai thằng nhãi ranh! Polly, con gái quý của mẹ, chốc nữa mẹ cho con gái quý cái này nhé. Cậu George, nhờ cậu xếp cho mấy quyển sách ở trên bàn ra chỗ khác rồi mời cậu ngồi bên cạnh bố cháu kia. Để rồi tôi mời cậu xơi xúc xích với mẻ bánh đầu tiên, xong ngay đây mà.

George ngồi vào chỗ, nói:

– Bác Chloe ạ, bố mẹ tôi bảo tôi ăn cơm ở nhà, nhưng tôi biết ăn ở đây ngon hơn.

– Tất nhiên thế cậu ạ, cậu biết là bác gái già Chloe này bao giờ cũng dành cho cậu những món ngon nhất.

Bác búng tay một cái rồi nhanh nhẹn quay trở về phía bếp lò. Khi mọi người vừa ăn ngon miệng món xúc xích thì George reo lên:

– Bây giờ chén bánh ngọt đi!

Cậu cầm một con dao to tướng, bác Chloe liền giữ tay ngăn lại:

– Cậu George, cậu làm hỏng chiếc bánh mất thôi. Này, tôi có một con dao cũ lưỡi mỏng lắm, đã mài sắc, dùng để cắt bánh đây này. Đấy, cắt cứ ngọt xớt. Bây giờ thì cậu tha hồ ăn cho thỏa thích.

George vừa nhai nhồm nhoàm vừa dõng dạc nói:

– Bác Chloe ạ, thằng Tom con ông Lincon bảo bác Jinny nhà nó làm bếp còn giỏi hơn bác nữa kia.

– Ý kiến bên gia đình ông Lincon thì bàn làm gì! - Bác Chloe trả lời, vẻ coi thường. - So sánh với gia đình nhà ta thì chả bằng được. Gia đình ông bà ấy rất đáng quý trọng, rất giản dị, nhưng lại chẳng có chút gì phong nhã cả. Cứ so sánh ông Lincon với ông Shelby thì biết! Còn bà Lincon, có thể nào tưởng tượng bà ta bước vào một phòng khách được như bà nhà ta? Bà nhà ta, phong thái mới tuyệt làm sao! Thôi, đừng nói đến gia đình ông bà Lincon nữa đi!

Bác Chloe lắc đầu, làm ra vẻ thông thạo xã hội quyền quý.

– Thế nhưng có lần tôi thấy bác bảo bác Jinny làm bếp cũng khéo đấy thôi, phải không bác Chloe?

Dĩ nhiên là thế, cậu George ạ. Bác ấy làm được những món ăn trưởng giả, nào có gì là phiền phức đâu. Khi cưới Mary tôi có ra ngoài ấy, bác Jinny cho tôi xem bánh pa-tê buổi lễ cưới. Bác Jinny với tôi, chúng tôi thân nhau lắm, nên tôi chả nói làm gì. Nhưng thật ra, cậu George ạ, giả thử tôi mà làm những bánh pa-tê như thế thì chắc đến suốt tuần lễ tôi không tài nào nhắm mắt ngủ được. Trời đất! Cậu George, cậu chưa biết cậu có hạnh phúc lắm mới được sống ở gia đình ông bà như bây giờ.

Bác Chloe vừa thở dài vừa đưa đi đưa lại cặp mắt trắng lên vì sung sướng. Cậu George cãi lại:

– Có chứ. Khi tôi được ăn bánh ngọt, bánh pa-tê của bác, tôi biết là tôi được may mắn lắm chứ. Bác cứ hỏi nó mà xem, hễ gặp nó là tôi khoe thế ngay.

Câu pha trò của cậu chủ làm cho người đàn bà đôn hậu cười đến chảy nước mắt. Bác gợi ý:

– Hay là hôm nào, cậu mời cậu Tom nhà ông Lincon đến đây xơi cơm tối với cậu một bữa.

Rồi bác nói thêm, giọng nghiêm trang:

– Nhưng cậu không nên vì được hưởng những ân huệ đặc biệt ấy, mà tự coi mình hơn mọi người khác.

Cậu George nhanh nhảu đáp:

– Bác nghĩ hay đấy, để rồi tuần sau, hôm nào tôi mời nó đến. Bác phải trổ tài vượt bậc lên cơ, bác Chloe nhé. Phải nhồi cho nó căng bụng, làm sao cho đến nửa tháng sau, nó vẫn chưa buồn ăn cơm.

Bác Chloe tán thành:

– Được, được, rồi cậu xem. Cứ nghĩ đến mấy bữa tiệc trước đây! Hẳn cậu còn nhớ cái bánh nhân gà to tướng tôi làm trong bữa tiệc thết ngài đại tướng Knox chứ? Tôi với bà suýt nữa cãi nhau vì cái cùi bánh đấy. Tôi không biết vì cớ gì mà thỉnh thoảng các bà lớn lại cứ luẩn quẩn trong bếp vào cái giờ phút nghiêm trọng như vậy! Bà cứ ra rả bảo ban này khác. Để chấm dứt, tôi phải bảo bà: bà chủ ơi, xin bà hãy nhìn đôi bàn tay trắng muốt của bà, những ngón tay búp măng lấp lánh nhẫn của bà, thật chẳng khác những bông huệ phủ sương đêm, rồi xin bà nhìn bàn tay đen sì của tôi đây này. Bà không tin rằng chúa sinh ra bàn tay của tôi để tôi rán cái cùi bánh pa-tê và chúa cho bà đôi tay ấy để tiếp khách trong phòng khách hay sao?" Trời! Cậu George ạ, quả là hôm ấy tôi nói hỗn quá!

– Thế mẹ tôi có bảo gì không?

– Bà bảo gì ấy à? Đôi mắt đẹp của bà cười tít lên, rồi bà đáp: "Bác Chloe ạ, có lẽ bác nói đúng đấy." Thế là bà trở lên phòng khách. Đáng lẽ bà phải cốc cho tôi mấy cái mới phải, vì tôi nói hỗn quá, nhưng biết làm thế nào? Khi các bà lớn cứ quẩn trong bếp thì tôi chẳng làm ăn được gì cả.

Cái bữa tiệc hôm ấy bác làm tuyệt quá, bác Chloe ạ, tôi còn nhớ, ai cũng bảo thế.

– Tôi cũng biết thế, hôm ấy, suốt bữa tiệc, tôi nấp đằng sau cánh cửa phòng ăn; tôi thấy ngài đại tướng ba lần chìa chiếc đĩa ra để đón món bánh pa-tê ấy. Tôi thấy ngài nói: "Bà Shelby ạ, bà có một người đầu bếp đặc biệt!" Tôi đã suýt kêu lên vì kiêu hãnh.

Trong khi đó, George đã ăn cật lực với cái sức của cậu con trai ngần ấy tuổi; cậu không tài nào nuốt thêm được một miếng nữa. Thế là cậu có thì giờ chú ý đến những cái đầu tóc xoăn, những con mắt từ phòng bên nhìn sang.

Cậu bé bảo bác Chloe rán mấy cái bánh cho bọn trẻ con.

George và bác Tom đến bên đống lửa ngồi, còn bác Chloe thì đi làm một chồng bánh to tướng cho lũ trẻ; bác bế con bé Polly lên, đút cho nó ăn và bác cũng ăn. Mose và Pete hình như thích ăn bánh ở dưới gầm bàn hơn; chúng nó nằm lăn dưới sàn nhà, cù nhau và thỉnh thoảng bấu ngón chân con bé em. Bà mẹ mỗi khi thấy dưới bàn chân ầm ĩ quá lại quơ chân đá một cái hú họa; bà quát:

– Chúng mày có cút đi không! Mỗi khi có khách đến nhà, chúng mày không yên được một tí à? Có thôi ngay đi không nào? Liệu hồn, không lúc cậu George về, tao lại phết cho một trận bây giờ!

Cái câu dọa nạt "ghê gớm" ấy khó lòng mà nói được tầm quan trọng đến mức nào, nhưng lẽ dĩ nhiên là nó ít tác dụng với bọn trẻ nghịch ngợm. Bác Tom nói:

– Chúng nó đang mải đùa nghịch, chúng nó có biết chúng nó đang làm gì đâu.

Nghe thấy vậy, hai đứa bé chui ở gầm bàn ra, tay chân, mặt mày bê bết những mật; chúng nó ôm chầm lấy con Polly mà hôn. Bà mẹ đẩy hai cái đầu tóc xoăn ấy ra, tru tréo:

– Có cút ngay đi không! Lại sắp dính vào nhau, kéo cũng không ra. Ra ngoài suối mà tắm rửa đi!

Bác la lên như vậy, và bợp chúng nó một cái; chúng nó phá lên cười, nhưng rồi cũng kéo nhau ra ngoài, vừa xô nhau, vừa cười rộ lên ở ngoài vườn. Bác Chloe nói, chẳng phải không có chút nuông chiều:

– Đấy, cậu có thấy lũ nhóc nào tệ hơn trẻ nhà này không?

Bác lấy một cái khăn mặt cũ dành riêng cho con bé, nhấp một chút nước dốc ở một cái ấm trà cũ ra, rồi lau mặt lau tay cho con gái bé. Bác lau sạch mọi vết mật, rồi đặt con lên đùi bác Tom; bác đi dọn cái bàn. Con bé kéo mũi bố, bấu mặt bố rồi lùa hai bàn tay mũm mĩm bé xíu vào bộ tóc xoăn, ra vẻ thú vị lắm. Bác Tom nói nựng:

– Con bé này thế có đáng quý không?

Bác nhấc nó cao lên để nhìn cho rõ; rồi bác đặt nó cưỡi lên đôi vai rộng của bác, cho nó nhảy nhảy; cậu George lấy cái mùi soa vẫy vẫy trước mặt con bé; thằng Mose và thằng Pete lúc ấy đã trở lại vào nhà đứng sau gót con bé thét lên như cái còi. Sau cùng bác Chloe phải kêu lên là những tiếng ồn ào ấy làm bác đinh tai nhức óc; bác vẫn thường kêu như vậy, nhưng nào có ăn thua gì, bởi vì bọn trẻ cứ nhảy nhảy nhót nhót cho đến khi mệt nhoài mới thôi.

Bà mẹ bảo:

– Thôi, thế là tạm đủ rồi. Thằng Mose với thằng Pete, đi ngủ đi! Sắp họp ở đây rồi đấy.

Bác mở cái giường xếp ra. Nhưng hai thằng bé nhao nhao nói:

– Mẹ, chúng con không buồn ngủ đâu! chúng con cũng muốn họp cơ! chúng con thích...

George nói đỡ:

– Kìa bác Chloe. Bác dọn cái giường ấy lại; tối nay để hai em nó thức khuya hơn một tí, bác ạ.

Thế rồi, chính tay cậu giúp vào việc dọn chiếc giường cồng kềnh ấy lại. Bác Chloe thấy uy tín của mình cũng chẳng bị xâm phạm gì, liền bảo:

– Ừ mà thật, cũng chỉ có lợi cho chúng nó.

Thế là cả nhà biến thành ban tiếp tân, và người ta bàn xem phải làm những gì trong buổi họp. Bác Chloe cất tiếng nói:

– Không biết lấy ghế đâu ra cho đủ bây giờ.

Đã từ lâu, tuần nào cũng có một buổi họp ở nhà bác Tom, và vẫn có ngần ấy ghế, nên người ta đinh ninh ai cũng có ghế ngồi. Thằng Mose mách:

– Bác Peter tuần trước đã làm gãy mất hai chân chiếc ghế cũ nhất rồi đấy ạ.

Bác Chloe mắng:

– Úi chà! Tao cuộc là chính mày làm gãy, tao còn lạ gì.

Chú bé đề nghị:

– Hay là tựa nó vào vách tường.

– Thế thì đừng để bác Peter ngồi ghế ấy; lúc nào hát là bác ấy cứ lắc la lắc lư. Tối hôm nọ, bác ấy lắc lư mãi, ngã lăn sang tít tận phòng bên. - Pete bật lên nói như vậy.

Mose cau mặt:

– Ấy, chính vì thế mà nên để cho bác ấy ngồi cái ghế gãy. Rồi khi nào bác ấy hát thì bác ấy lăn kềnh ra...

Và Mose bắt chước một cách tuyệt diệu cái giọng mũi của bác, nó ngã lăn kềnh xuống đất để mô tả cái tai vạ đang đón chờ bác Peter. Bác Chloe mắng:

– Thôi đừng hư nữa, có được không nào! Không biết dơ à?

Cậu George cũng cười rộ lên với thằng bé có lỗi, gọi nó là "thằng hề", làm cho lời mắng của bà mẹ chẳng có tác dụng gì.

– Kìa! Bố nó lăn mấy cái thùng vào đây đi chứ!

Chẳng mấy chốc, căn nhà đã đầy những người, thôi thì đủ cả, từ cụ già phúc hậu đầu tóc bạc phơ đến con gái, con trai chừng mười lăm tuổi.

... Mọi người bắt đầu hát, ai ai cũng lộ vẻ vui mừng rõ rệt. Những giọng mũi không thể lấn át những âm điệu tuy không được rèn luyện, nhưng rất tự nhiên.

Mọi người hát một điệp khúc, vừa hào hùng vừa êm ả, cảm động:

Hãy chết trên chiến trường

Hãy chết trên chiến trường

Chết vinh quang!

... Trong khi đó, trên nhà chủ, gã lái buôn và ông Shelby ngồi trong phòng ăn, trước một cái bàn đầy những tài liệu và mọi thứ cần thiết để viết. Ông Shelby đếm từng tập giấy bạc, đưa dần cho gã tay buôn; gã này cũng đếm lại từng tập.

Haley kết luận:

– Hoàn toàn đúng. Bây giờ mời ngài kí vào đây.

Ông Shelby hấp tấp kéo vội những giấy tờ lại phía mình, như thể muốn làm nhanh cho xong chuyện. Khi kí xong, ông đẩy giấy tờ, tiền bạc ra xa. Haley lấy ở trong chiếc va li đã cũ ra một tấm giấy; hắn liếc nhìn tờ giấy rồi đưa cho ông Shelby. Ông đón lấy, không giấu nổi dáng vội vã. Gã con buôn reo lên:

– Thế là xong!

Hắn đứng dậy, và ông Shelby thở dài, nhắc lại:

– Thế là xong... Thế là xong...

Gã con buôn ngạc nhiên:

– Hình như ngài không lấy gì làm thú vị lắm?

Ông Shelby không đáp; một lát sau, ông nói:

Ông Haley! Tôi mong rằng ông sẽ không quên lời hứa. Ông nhớ cho rằng ông chớ bán bác Tom cho kẻ nào mà ông không biết.

Gã con buôn bắt bẻ:

– Thế nhưng chính ngài, ngài vừa làm việc ấy xong.

Ông Shelby khinh bỉ đáp:

– Tôi làm vì hoàn cảnh bó buộc.

– Có thể tôi cũng bị ở trong hoàn cảnh bó buộc. Nhưng dù sao tôi sẽ cố gắng tìm cho hắn một nơi tốt. Thưa ngài, còn việc hắn bị hành hạ, thì xin ngài đừng lo gì cả. Lạy Chúa, tôi không hề là một người độc ác bao giờ.

Ông Shelby đã từng nghe những lời tuyên bố của hắn ta lúc nãy về những nguyên tắc nhân đạo, nên ông không thấy an tâm chút nào; nhưng không có cách nào khác, ông đành để cho hắn ra đi, không nói thêm một lời. Còn lại một mình, ông châm một điếu thuốc lá hút.