Sau cuộc bàn luận kéo dài tối hôm trước, ông bà shelby suốt đêm khó ngủ, nên sáng hôm sau dậy muộn hơn thường ngày. Bà Shelby kéo dây chuông nhiều lần, ngạc nhiên nói:

– Không biết Eliza nó đâu nhỉ?

Ông Shelby đứng trước tấm gương, mài lưỡi dao cạo. Cửa mở, một anh đầy tớ da đen mang nước nóng vào cho ông cạo râu. Bà chủ hỏi:

– Andy đấy à? Anh ra bảo Eliza, tôi đã kéo chuông ba lần gọi nó rồi đấy.

Bà thở dài nói một mình: "Con bé tội nghiệp!"

Andy quay trở lại tức khắc, hai mắt tròn xoe vì kinh ngạc:

– Thưa bà, trời đất ơi! Ngăn kéo trong buồng chị Eliza mở tung, áo quần thì vứt khắp nơi. Cháu nghĩ là chị ta đã bỏ đi mất rồi!

Cùng một lúc, cả hai vợ chồng đều thấy sự thật; ông Shelby kêu lên:

– Nó đã ngờ vực điều gì và đã bỏ trốn.

Bà Shelby vui mừng nói:

– Lạy Chúa! Em mong đó là sự thật.

– Kìa em! Em nói như một kẻ rồ dại. Nếu quả thật như vậy thì anh còn biết ăn nói làm sao? Haley đã thấy anh lưỡng lự lúc bán thằng bé, nó sẽ cho là anh đồng mưu với con Eliza. Danh dự của anh chứ chuyện chơi!

Ông Shelby tức tốc ra ngoài. Tiếng chạy rầm rập, tiếng gọi í ới khắp nơi, khắp xó. Mười lăm phút sau, mọi người đủ các màu da đã có mặt trong nhà. Chỉ có một người là đứng yên lặng. Đó là bác đầu bếp Chloe. Thường ngày, nét mặt bác rạng rỡ, hôm nay sa sầm xuống. Tuy vậy bác vẫn nấu bữa ăn sáng, như thể bác không nghe thấy gì, không trông thấy gì trong cái cảnh nhốn nháo chung quanh.

Một lát sau, hàng chục chú bé da đen đã đứng sắp măng trên lan can hành lang. Chú nào chú ấy đều quả quyết sẽ được là người đầu tiên báo cho lão con buôn biết cái tin xúi quẩy của lão ta.

Andy vừa cười khích khích vừa nói:

– Nhất định là lão ta sẽ nổi tam bành!

Giác tán thêm:

Lão ta sẽ chửi om lên!

Cô bé Mandy cũng tán:

Lão ta sẽ văng tục cho mà xem! Bữa ăn chiều hôm qua, tớ đã nghe thấy rồi. Tớ núp trong cái xó bà để chum vại, tớ nghe rõ mồn một từng tiếng.

Kì thật, cô bé Mandy có bao giờ quan tâm đến lời người ta nói đâu. Nhưng cô làm ra vẻ hiểu biết, vênh vênh váo váo trước mặt các bạn, quên không kể rõ ràng lúc cô ta núp giữa đống chum vại, cô ta đã đánh một giấc ngon lành.

Haley vừa ló mặt ra, chân đóng bốt có đinh thúc ngựa hẳn hoi, đã biết ngay cái tin không lành cho hắn. Bọn nhóc da đen không bị thất vọng mong chờ nghe hắn chửi rủa; hắn chửi hăng hơn bình thường. Lũ trẻ được một mẻ tha hồ thích chí. Thế nhưng chúng nó phải chạy trốn ngay để tránh những ngọn roi ngựa quất tứ phía. Bọn nhóc vừa huých nhau vừa cười như nắc nẻ. Chúng nó nhảy từ trên lan can xuống, tụ tập nhau ở hành lang, trên bãi cỏ khô. Chúng nó lấy chân đá hậu và cười thét lên. Gã Haley chẳng làm gì được, nghiến răng la hét:

– Mẹ kiếp! Tụi oắt, tao mà tóm cổ được chúng mày...

Andy đứng ở đằng sau Haley, vừa méo xệch cái mặt, vừa nói như một kẻ đắc thắng:

– Nhưng tóm làm sao được chúng nó!

Haley nhảy bổ vào phòng khách, kêu:

– Ông Shelby, thế này là thế nào, chuyện mới kì khôi chứ! Hình như con mẹ ấy đã mang thằng oắt chuồn mất rồi!

Ông chủ nhà đường hoàng bảo cho nó biết:

– Ông Haley, ông đang đứng trước mặt nhà tôi đấy.

Gã con buôn hấp tấp chào và xin lỗi:

– Thưa bà, xin lỗi bà. Nhưng, dù sao, cái tin vẫn kì lạ quá. Thưa ngài, có đúng như thế không?

Ông Shelby khinh khỉnh đáp:

– Thưa ông, nếu ông muốn nói chuyện với tôi, ông phải giữ phép lịch sự. Andy, cầm cái mũ và cái roi ngựa của ông khách vào đây. Mời ông ngồi. Tôi bảo cho ông biết: Chắc là chị Eliza đã nghe thấy, hoặc được người nào báo cho biết cái tin tôi bán thằng Harry, nên đã bế con bỏ trốn đi, thật đáng tiếc.

Haley hét to:

– Tôi cứ nghĩ việc này phải sòng phẳng kia.

Ông Shelby quay ngoắt lại phía hắn; ông phát cáu:

Thưa ông, tôi phải nghĩ thế nào về điều nhận xét của ông? Ai dám nghi ngờ danh dự của tôi thì tôi chỉ có một câu trả lời cho người ấy biết...

Trước thái độ cương quyết ấy, gã buôn người phải hạ giọng. Hắn lẩm bẩm phàn nàn rằng một người tử tế như hắn mà bị một vố như thế này thì thật là không may. Ông Shelby trả lời hắn:

– Tôi cho rằng ông phàn nàn như thế cũng có lí. Nếu không thì tôi chịu sao được cái lỗi ông lỗ mãng xông vào phòng khách này. Tôi cần nói thêm rằng không bao giờ tôi chấp nhận cho bất kì người nào nghi ngờ tôi đã nhúng tay vào một việc không đúng đắn. Ngoài ra, tôi sẽ giúp đỡ ông, cung cấp cho ông người và ngựa để ông đi tìm của của ông.

Ông Shelby lấy lại giọng nói bình thường:

– Tóm lại, tôi tưởng tốt hơn hết là ông cứ bình tĩnh, rồi ăn cơm sáng ở đây. Sau đó, ta sẽ xem nên làm thế nào.

Bà Shelby đứng dậy, cáo bận, không dự bữa ăn sáng được. Sau khi dặn dò một bà lai da đen liệu rót cà phê cho chủ và khách, bà bước ra ngoài phòng.

Để tỏ ra mình đã thấy dễ chịu. Haley vụng về pha trò:

– Bà lão chẳng ưa gì kẻ hèn hạ này.

Ông Shelby lạnh nhạt đáp:

– Tôi không quen nghe nói đến nhà tôi một cách thiếu lễ độ như vậy.

Haley gượng cười xin lỗi:

– Xin lỗi ngài, tôi nói đùa đấy thôi.

– Ở nhà này không được đùa cợt kiểu ấy.

Gã buôn người nghĩ thầm: "Bây giờ, giấy tờ mình đã kí rồi, nên mới lên mặt như thế. Hôm qua, chẳng thấy kiêu kì."

Chưa bao giờ cái tin một ông thủ tướng bị lật đổ lại gây hoang mang và khủng kiếp bằng cái tin về số phận bác Tom được truyền đi trong đám người ăn kẻ làm quanh đấy. Ai ai cũng bàn tán chuyện ấy. Suốt ngày, ở nhà cũng như ở ngoài đồng, chỉ có chuyện ấy.

Chuyện Eliza bỏ trốn càng làm náo động thêm không khí của cả trang trại.

Bác Sam Đen - tên gọi bác như vậy vì bác đen hơn những người da đen khác một chút - đang xem xét vấn để dưới mọi khía cạnh.

...Vừa lúc ấy, Andy đến hét lên bảo bác:

– Ô kìa, bác Sam! Ông chủ bảo bác đi thắng yên cho con Bill và con Jerry đấy.

– Có việc gì đấy chú?

– Chắc là bác không biết chuyện chị Eliza đã mang thằng bé đi trốn rồi nhỉ?

Bác Sam khinh bỉ đáp:

– Đi mà nói với những đứa khác! Tao còn biết trước chú nhiều kia! Tao có phải là con nít mới đẻ ngày hôm qua đâu.

... Andy nói tiếp:

– Để rồi cháu kể nốt cho bác nghe. Bây giờ bác phải mau chân mau tay lên mà bắt ngựa, cháu thấy bà chủ gọi bác rồi đấy. Đừng đứng ì ra đấy mà thuỗn tay ra như vậy.

Bác Sam sửa soạn công việc. Một lát sau, bác trở lại, với hai con ngựa chạy nước kiệu. Khi ngựa còn chưa dừng hẳn, bác lẹ làng nhảy xuống. Bác buộc ngựa vào một chiếc cọc. Con ngựa của Haley là một con ngựa tơ hay sợ bóng, liền đá hậu, đầu lúc lắc, định giằng dây cương ra.

Bác Sam hét:

– Ô kìa! Ô kìa! Mày nóng tiết hử?

Trên khuôn mặt đen bóng của bác nở một nụ cười ranh mãnh. Bác nói:

– Để rồi tao chuẩn bị chu đáo cho mày.

Phía trước căn nhà, có một cây dẻ gai to lớn ngả bóng. Trên mặt đất đầy những quả dẻ gai hình tam giác, gai nhọn tua tủa. Bác nhặt lấy một quả, đến gần con ngựa; bác vuốt ve, vỗ về nó cho nó bớt hung hăng rồi giả cách xếp lại cái yên, bác khéo léo luồn quả dẻ gai xuống dưới yên làm cho mỗi khi có vật gì hơi đè lên yên, là con vật nóng nẩy đó điên tiết lên. Tuy vậy con vật không bị thương, hay bị một vết sầy da nào cả.

Bác hóm hỉnh liếc mắt, nói thầm:

– Thôi, thắng cho mày như thế là tươm rồi nhé.

Lúc ấy, bà Shelby bước ra ngoài bao lơn, làm hiệu cho bác Sam. Bác Sam tất tả chạy tới.

Bà trách:

– Bác Sam, sao bác chậm chạp thế? Tôi đã cho Andy bảo bác nhanh chân nhanh tay lên kia mà?

Bác Sam vui nhộn cãi:

– Trời ơi là Trời! Thưa bà chủ, bà tưởng chỉ nháy mắt là bắt được ngay hai con ngựa hay sao! Chúng nó ở mãi tít phía cuối cánh đồng. Có Trời biết ở đâu!

– Bác Sam, không biết bao nhiêu lần tôi bảo bác là không được hơi một tí là kêu đến Trời kia mà. Không tốt đâu.

– Thưa bà chủ, Trời tha tội cho cháu. Cháu quên bẵng mất. Cháu không nhắc lại nữa.

– Đấy bác lại vừa mắc nữa rồi đấy, tội nghiệp.

– Lạy Chúa! Cháu muốn... Thưa bà chủ, cháu chả có ý nói thế; cháu không có ý gì xấu đâu ạ.

– Bác phải chú ý hơn nữa, bác Sam nhé. Nhưng nghe tôi bảo đây: Bác sẽ đi đưa đường cho ông Haley và giúp đỡ ông ấy. Phải chăm sóc đến ngựa đấy, bác Sam ạ. Bác biết là tuần lễ trước, con Jerry hơi què đấy. Đừng cho chúng nó phóng nhanh quá, nghe chưa?

Lời nói cuối cùng này, bà Shelby nói khẽ và dằn từng tiếng. Bác Sam ra vẻ hiểu biết lắm, hứa:

– Việc đó, bà cứ tin ở cháu. Chúa biết rằng... Ấy chết, cháu có định nói thế đâu,- bác chữa lại một cách rất khôi hài, bà Shelby cũng phải mỉm miệng cười. - Thưa bà, cháu sẽ trông nom ngựa, xin bà an tâm.

Khi trở về đến gốc cây dẻ gai, bác giảng giải cho Andy nghe:

Tớ sẽ chả lấy làm lạ, khi lão ta leo lên ngựa mà ngựa cứ đá hậu. Chú biết đấy, có những con vật hăng tiết...

Nói vậy, bác huých khuỵu tay vào sườn Andy, nét mặt đầy ý nghĩa.

Andy, chú thấy không, bà chủ muốn chầm chậm lại, thật rõ ràng. Tớ muốn giúp đỡ bà việc này. Vậy, chú đi tháo những con ngựa ra, chú để cho chúng nó tự do phi ngoài cánh đồng, đến mãi tít góc rừng kia. Tớ cam đoan rằng ông chủ chưa đi ngay đâu.

Andy nhăn nhở cười. Bác Sam nói tiếp:

– Chú hiểu đấy. Nếu ngựa của ngài Haley giở quẻ mà nổi khùng lên, ta sẽ phải giúp đỡ ngài, phải không? Và giúp thế nào chứ!

Bác Sam và Andy ngửa cổ ra cười như nắc nẻ, ngón tay bấm tách tách, người xoay tít trên ngón chân.

Lúc ấy Haley chợt hiện ra ở hành lang. Nhờ mấy tách cà phê ngon tuyệt, hắn đã vui vẻ hơn, hắn vừa nói vừa mỉm cười. Bác Sam và Andy đội một thứ "nón" làm bằng lá gồi đan và rách bươm, vội vàng cởi dây cho mấy con ngựa. Haley hét:

– Mau tay lên, này! Không được để mất thì giờ đâu! Bác Sam nhanh nhẩu:

– Xong, xong rồi đấy ông chủ ạ.

Bác đưa dây cương cho Haley, giữ bàn đạp cho hắn; Andy tháo dây cho hai con ngựa khác. Khi gã buôn người vừa đặt mình lên yên thì con ngựa nhảy chồm lên, lão Haley ngã té xuống đất cách đó mấy bước, trên đám cỏ khô, êm dịu. Bác Sam thét lên mấy tiếng kinh hãi. Bác muốn ghìm dây cương lại, nhưng mấy chiếc lá gối bác đội làm nón đâm vào mắt ngựa, khiến con vật không những không chịu đi, mà còn hung hãn hơn. Nó vật ngã bác Sam, hít hít một cách khinh bỉ, đá hậu rất dữ, rồi băng về phía cuối đồng cỏ. Con Bill và con Jerry được Andy thả ra, như đã định trước, cũng chạy theo sau. Trong lúc rối loạn như vậy, bác Sam và Andy vừa lao đuổi theo ngựa vừa hò hét như bị ma làm. Tứ phía, chó sủa ran. Mike, Mose, Mandy, Fanny tất cả lũ trẻ đứng đấy, gái cũng như trai, chạy tán loạn, vỗ tay ầm ĩ và hét tướng lên, vừa vì sung sướng, vừa vì thích thú.

Con ngựa tơ màu trắng của Haley ra vẻ khoái trá với cái trò này lắm; lúc nó chạy tới cánh đồng lớn dốc thoai thoải, sát ven rừng, nó như muốn đùa cợt, chọc ghẹo những người đuổi nó: nó để cho họ lại gần; rồi, khi họ tới sát nó, nó lại lao đi, lỗ mũi phập phồng. Sau cùng, nó băng vào một lối hẻm trong rừng. Bác Sam không muốn bắt ngựa khi chưa cần thiết... Những tàu lá gồi dùng làm nón của bác nổi đình đám ở bất cứ nơi nào sắp bắt được ngựa. Bác không tiếc gì hơi sức, bác hét: "Tiến lên! Bắt lấy nó, bắt lấy nó!", làm cảnh tượng càng thêm rối loạn.

Haley tất tả chạy ngược chạy xuôi, miệng nguyền rủa, chửi bới, thỉnh thoảng dừng lại, giậm chân xuống đất, mặc cho ông Shelby đứng trên ban công cố gọi hắn lại. Nơi cửa sổ, bà Shelby cười thầm. Bà ngạc nhiên, đoán xem ai đã bày ra cái trò hỗn loạn này.

Cuối cùng, đến giữa trưa, bác Sam trở về thắng lợi; bác cưỡi con Jerry, tay dắt cương con ngựa của Haley. Con vật sùi đầy bọt mép; mắt nó nảy lửa; lỗ mũi nó nở to. Rõ ràng là lòng khát khao tự do của nó chưa được thỏa mãn.

Bác Sam mừng rối rít:

– Thế là tóm được nó rồi. Không có tôi thì mấy con ngựa toi mạng cả; tôi bắt được nó rồi.

Haley la lối:

– Mày! Không có mày thì đã chẳng xảy ra tất cả cơ sự này.

Bác Sam rất phiền não cãi lại:

– Ông chủ, ông nói tại tôi ạ, nhưng tôi chạy đổ mồ hôi ra như tắm đây này!

– Mày rồ dại, làm tao mất toi ba tiếng đồng hồ. Thôi đừng giả ngốc nữa, đi đi thôi.

Bác Sam sửng sốt:

– Thưa ông chủ, đi ạ? Thế ra ông muốn giết chết chúng tôi, cùng với cả những con ngựa này hay sao? Chúng tôi sắp đổ cả rồi đây. Ông không thấy lưng những con vật này bốc hơi lên hay sao? Ông chủ tôi không cho chúng tôi đi mà chưa ăn uống gì đâu. Ngựa của ông cần phải băng bó, ông xem nó lấm bê bết ra đây này. Con Jerry thì què, bà chủ không cho phép chúng tôi đi như thế này đâu. Dù sao, chúng ta cũng đuổi kịp chị Eliza, chị ta đi có giỏi gì.

Bà Shelby đứng ở hành lang nghe thấy câu chuyện ấy. Thấy vui vui, bà quyết định tham gia tấn hài kịch. Bà bước lên mấy bước, tỏ ý tiếc vì Haley gặp việc đen đủi, bà cố nài hắn ở lại ăn bữa trưa, bác đầu bếp sắp dọn xong ngay.

Haley đi về phòng khách, con mắt đầy vẻ nghi ngờ, còn bác Sam dắt mấy con ngựa vào sân chuồng.

Bác Sam buộc xong ngựa cùng Andy vào trong kho chứa lúa. Bác bảo chú bé:

– Andy, chú thấy chưa? Chú thấy chưa? Lạy Trời, thấy lão ta nổi khùng lên và quát tháo, kể cũng sướng đời. Tớ nghĩ thầm: "Chú bạn ơi, chú cứ chửi rủa đi, cứ chửi rủa đi, chú có muốn bắt ngựa của chú không, có hay không nào?" Andy ạ, hình như tớ vẫn còn thấy lão ta trước mắt! Lúc tớ dắt ngựa về cho lão, lão có vẻ tức điên lên! Lão mà có gan thì lão đã giết chết tớ rồi đấy! Còn tớ, tớ cứ giả ngây giả dại, khúm na khúm núm...

Hai người tựa lưng vào vách kho, cười sung sướng. Andy bảo:

– Bác khôn thật, già có khác.

– Còn phải nói! Chú có thấy bà chủ đứng ở cửa sổ không? Bà cười đấy, chú mày ạ.

– Cháu có trông thấy đâu, cháu còn mải chạy.

Bác Sam băng bó cho con ngựa tơ của Haley, miệng vẫn trịnh trọng nói:

– Tao, tao tập được cái khiếu nhận xét, Andy ạ. Cái đó cần lắm. Mày, mày còn trẻ, cũng phải học cái khiếu ấy đi.

... Andy cãi:

– Thế mà sáng hôm nay, giá cháu không khéo bảo bác lúc đầu thì bác cũng chẳng thấy cóc gì.

Bác Sam kết luận:

– Mày khá lắm, cháu ạ. Tao có dựa vào cái ý của mày thì cũng chẳng xấu hổ gì. Người khôn ngoan nhất cũng có khi lầm lẫn. Thôi, thế là xong. Bây giờ, đi ăn đi thôi. Tao cuộc với mày là bà chủ để phần cho chúng mình những món ăn ngon nhất.