Tác phẩm Bố Già là một trong những thành công nổi bật của Mario Puzo. Chính Mario Puzo cũng cho rằng khi đạt đến tác phẩm này ông mới chấm dứt những ngày cơ khổ. Bố Già là kết quả của một công phu nghệ thuật: bởi nó không còn để lại dấu vết của người viết trong chọn lọc tư liệu, hư cấu, bố cục và nói chung là sự tạo dựng cuốn sách. Ở Bố Già, Mario Puzo hòa tan trong ngôn ngữ để hoàn chỉnh nó bằng cách riêng của mình. Nhân vật và cốt truyện với những khúc nội trình tự và sự diễn biến như thật ấy qua bối cảnh cuộc sống. Những văn hào bậc thầy của nền văn học thế giới cho rằng một tác phẩm hay không chỉ biết đúng mà còn phải biết y hệt cuộc sống. Bố Già của Mario Puzo đã viết giống cuộc sống, khiến ta không còn băn khoăn và không còn nghi ngờ bất cứ một chi tiết nào nữa – ta trọn tin vào từng trang sách với sự độ lượng và niềm vui lâu bền.
Sau khi ra đời, Bố Già được bán chạy nhất, bởi cuốn sách thể hiện về một gia đình thống trị trong mạng lưới mafia tại Mỹ. Cuốn sách được chuyển thành phim và đoạt giải Oscar của Viện hàn lâm Điện ảnh Mỹ. Bố Già được chuyển dịch nhiều thứ tiếng, ấn hành khối lượng lớn, tạo hiệu quả cực mạnh về văn học, cống hiến cho cuộc sống con người. Đọc Bố Già của Mario Puzo không chỉ để nâng cao sự hiểu biết mà còn để cảm thông đồng loại qua cách xử lý của tác giả dành cho mỗi loại nhân vật ở từng thời điểm cụ thể, nó cuốn người đọc từ chương này sang chương khác. Bởi người đọc cùng tác giả gặp nhau ở những quyết định quan trọng – tha, hoặc giết đối thủ và kẻ phản bội mình. Vito Corleone được cuộc sống cấu tạo thành Ông trùm thế giới ngầm với quyền lực và tiếng tăm lừng lẫy ở Hiệp Chủng Quốc Hoa Kỳ là do bi kịch của gia đình ông từ một làng quê xa tít bên nước Ý. Sau khi cha mẹ bị hạ sát, cậu bé Vito được người thân đưa sang Mỹ giấu bặt tăm tích để khỏi bị tiệt diệt. Rồi từ trong những khu ổ chuột New York với cuộc sống ô tạp mà chính quyền không kiểm soát nổi, Vito đã hình thành thân thể hảo hớn của một bậc đàn anh. Lòng dũng cảm và tình thương đồng loại đã đưa Vito Corleone lên ngôi vị Bố Già, lập đế chế riêng của mình với những hoạt động ân oán giang hồ hơn ba thập niên.
Ông Trùm là một biểu hiện về sức mạnh của lớp người cần lao không lối thoát, khát khao quyền lực được cai trị, được trả thù, cầu mong sự no ấm đến giàu sang phú quý mà Thượng đế có thể cho con người được hưởng. Tiếc thay, việc này nhà cầm quyền hiện hữu không thể bạn phát cho họ, nên họ phải tự làm lấy. Điều này tạo nên một cuộc sống phức tạp rất Mỹ, và xã hội Mỹ từng dung chứa mà ta nghe thấy.
Bố Già thấm nhuần tính nhân bản, nhân hậu và sự khôn ngoan cần mẫn của mỗi con người, được Mario Puzo thể hiện tập trung ở Bố Già Corleone và con trai ông cũng như các đồng sự của ông. Nhờ những đức tính ấy, họ tổ chức một bộ chỉ huy tối cao, phát động từng chiến dịch và chiến trận, tìm đúng kẻ thù để thanh toán, với mục đích bảo tồn mình. Đồng thời gia đình Bố Già lại vươn tay tới thế giới điện ảnh, âm nhạc, y học... khiến cho biên giới của họ phong phú và hấp dẫn thêm. Tuy nhiên Mario Puzo không hề chấp nhận một trật tự xã hội thứ hai dù cho thế giới ngầm của Bố Già có một thời cực thịnh. Quan điểm này thể hiện rõ ở ước vọng của Michael – ông Trùm trẻ thay cha... "Thế giới mà con cái nó lớn lên phải là một thế giới khác. Chúng phải trở thành nhà khoa học, nghệ sĩ, bác sĩ, thống đốc, tổng thống. Nó phải được thấy con cháu hòa đồng bào cái gia đình chung của nhân loại. Nhưng nó, Michael Corleone phải là một phụ huynh có đầy đủ khôn ngoan, thận trọng, uy quyền để luôn luôn theo dõi cái gia đình chung kia". Đó là cách tác giả chu toàn cho tác phẩm của mình, đưa huyền thoại về hiện thực, thừa nhận định luật chung như hết thảy sông hồ đều phải xuôi về biển.
Chúng ta cần có tác phẩm Bố Già vì những ý nghĩa trên, cần nhận diện lại quá khứ đầy bi thương của đồng loại để càng tự hào về mình, hướng vọng cuộc sống tốt đẹp – vì vậy mà cuốn sách quý báu đối với chúng ta.
NGUYỄN BÁ
