Và chuyện là giáo sĩ Ismahel ben Elisha cùng các môn đồ quá mải mê nghiên cứu cuốn Yesirah mà nhầm lẫn chuyển động, đâm ra bước lùi, chìm sâu vào trong lòng đất, mấy thầy trò tới được rốn của trái đất nhờ sức mạnh của những con chữ.

− Pseudo Saadya, Bình chú về Sefer Yesirah

Anh ta chưa từng thấy bạn mình nhợt nhạt đến vậy. Diotallevi gần như không còn sợi tóc nào trên đầu, không còn cả lông mày lẫn lông mi. Trông anh chẳng khác gì một quả bóng bi-a.

“Thứ lỗi cho tôi,” Belbo nói. “Chúng ta có thể bàn về tình cảnh của tôi không?”

“Nói đi. Tôi còn không có tình cảnh nào. Chỉ có ỉa đái.”

“Tôi nghe người ta nói có một phương pháp trị liệu mới. Mấy thứ này ngốn đi của anh hai mươi tuổi nhưng đến tuổi năm mươi thì chậm lại, vẫn còn thời gian tìm cách cứu chữa.”

“Giữ cái đó cho bản thân anh đi. Tôi đây chưa tới năm mươi. Cơ thể tôi còn trẻ. Tôi có đặc quyền chết nhanh hơn. Nhưng tôi không có sức nói nữa. Cứ nói với tôi những gì anh cần nói, như thế tôi cũng tiện nghỉ ngơi.”

Vâng lời, cung kính, Belbo kể cho anh ta nghe toàn bộ câu chuyện.

Rồi, thở phì phò như Thứ ấy trong phim khoa học viễn tưởng, Diotallevi nói. Anh có sự trong suốt của Thứ ấy, cái sự vắng bóng ranh giới giữa bên ngoài và bên trong ấy, giữa da và thịt, giữa đám lông xoăn nhạt màu trên bụng có thể nhận thấy qua khe hở của bộ pyjama và đám cuộn nhầy của phủ tạng mà chỉ tia X quang hoặc bệnh nan y giai đoạn cuối mới có thể làm hiển lộ.

“Jacopo à, tôi kẹt trên giường này. Tôi không thể phân định được liệu điều anh vừa kể chỉ diễn ra trong đầu anh hay quả tình đang xảy ra ngoài đời thực. Nhưng cũng chẳng thành vấn đề. Dù là anh hay cái thế giới này phát điên thì cũng khác gì nhau đâu. Trong cả hai trường hợp, có kẻ đã ghép nối và xáo trộn quá mức cho phép những con chữ của cuốn sách.”

“Ý anh là sao?”

“Chúng ta đã phạm tội với Lời, với thứ sáng tạo và duy trì thế giới. Giờ anh đang bị trừng phạt... Vì tội ấy, như tôi đã bị trừng phạt. Chúng ta không khác gì nhau.”

Một y tá đi vào đặt nước lên bàn anh. Cô bảo Belbo đừng làm nhọc anh, nhưng Diotallevi xua cô ta đi: “Để chúng tôi ở riêng đây. Tôi có chuyện cần nói với anh ấy. Chân lý. Cô có biết Chân lý không?”

“Ai, tôi á? Câu hỏi này...”

“Vậy thì đi đi. Tôi phải nói với bạn tôi một chuyện quan trọng. Giờ nghe đây, Jacopo. Cơ thể có tứ chi, khớp và các cơ quan, Torah cũng vậy. Và tương tự Torah, cơ thể con người cũng vậy. Anh hiểu ý tôi chứ?”

“Có.”

“Rabbi Meir, khi đang theo học rabbi Akiba, đã trộn axít sunfuric vào mực, và thầy của ngài không nói gì. Nhưng khi Rabbi Meir hỏi rabbi Ismahel liệu điều ngài làm có đúng chăng thì đấng tôn sư kia nói với ngài rằng: Con trai, hãy cẩn thận với việc con làm, bởi vì đây là việc thiêng, nếu con bỏ sót một chữ hoặc viết thừa một chữ thì con hủy diệt toàn bộ thế giới... Chúng ta cố gắng viết lại kinh Torah, nhưng chúng ta không hề lưu tâm liệu có quá nhiều con chữ hay quá ít...”

“Bọn mình chơi đùa thôi mà...”

“Anh không thể đùa với Torah.”

“Chúng ta đang đùa với lịch sử, với những gì người khác viết ra...”

“Còn văn bản nào sáng lập ra thế giới này ngoài Cuốn sách? Cho tôi ít nước. Không, không phải trong cốc, dấm ướt cái khăn kia... Cảm ơn. Giờ anh nghe này. Sắp xếp lại các con chữ của Cuốn sách đồng nghĩa với sắp xếp lại thế giới. Không có cách nào thoát khỏi nó. Bất luận cuốn sách nào, dù chỉ là một cuốn học vần. Những người như bác sĩ Wagner của anh, chẳng phải họ bảo rằng một người giỡn với ngôn từ, làm những phép đảo chữ và xâm phạm ngôn ngữ là kẻ xấu xí trong tâm hồn và ghét bỏ cha mình sao?”

“Nhưng đó là lũ phân tâm học. Chúng nói thế để kiếm tiền. Chúng đâu phải các rabbi của anh.”

“Tất cả bọn họ đều là rabbi. Tất cả họ đều đang nói cùng một điều. Anh nghĩ rằng các rabbi, khi họ nói về kinh Torah, đang nói về một cuộn giấy sao? Họ đang nói về chúng ta, về việc tái tạo cơ thể ta thông qua ngôn ngữ. Anh nghe này. Để điều khiển những con chữ của Cuốn sách thì phải có lòng mộ đạo lớn lao, cái ấy chúng ta không có. Nhưng mọi cuốn sách đều được đan kết với danh Chúa. Vậy mà chúng ta làm phép đảo tất cả sách lịch sử, và chúng ta làm thế không một tiếng nguyện cầu. Hãy nghe tôi, mẹ kiếp. Người gắn mình với kinh Torah giữ cho thế giới chuyển động, và anh ta giữ cho cơ thể chính mình chuyển động trong khi đọc, nghiên cứu, viết lại, bởi vì không có phần nào của cơ thể mà không tương ứng với thứ gì đó trên thế giới. Thấm ướt khăn cho tôi... Cảm ơn. Nếu anh thay đổi Cuốn sách, anh thay đổi thế giới; nếu anh thay đổi thế giới, anh thay đổi cơ thể mình. Đây là điều mà chúng ta đã không hiểu.

“Kinh Torah cho phép một từ thoát ra khỏi rương báu của nó; từ ấy xuất hiện trong thoáng chốc, rồi lập tức ẩn đi. Nó chỉ hiển lộ trong thoáng chốc và với người yêu mến nó. Đó là một người đàn bà đẹp trốn trong một gian phòng bí mật ở cung điện của nàng. Nàng đợi một người mà sự tồn tại của người ấy không ai hay biết. Nếu ai đó khác cố gắng cướp nàng đi, chạm bàn tay dơ bẩn của hắn lên nàng, nàng sẽ tống cổ hắn. Nàng biết người nàng yêu; nàng chỉ hơi hé cửa, thoáng lộ diện, rồi lập tức ẩn đi. Từ ngữ của Torah chỉ tự lộ diện với người yêu mến nó. Nhưng chúng ta tiếp cận những cuốn sách không phải với tình yêu, mà là với giễu nhại...”

Belbo một lần nữa dùng khăn thấm ướt môi bạn. “Vậy nên?”

“Vậy nên chúng ta cố gắng làm điều không được phép, điều mà chúng ta chưa được chuẩn bị sẵn sàng để làm. Thao túng những con chữ của Cuốn sách, chúng ta hòng tạo ra một golem.”

“Tôi không hiểu...”

“Anh không thể hiểu. Anh là tù nhân của cái mà anh tạo ra. Nhưng câu chuyện của anh trong thế giới ngoài kia vẫn còn chưa mở hết. Tôi không biết bằng cách nào, nhưng anh vẫn có thể thoát khỏi nó. Với tôi thì khác. Tôi đang trải nghiệm trong cơ thể mình mọi điều chúng ta đã làm, làm cho vui, trong Kế hoạch.”

“Đừng nói linh tinh nữa. Đây chỉ là vấn đề tế bào...”

“Và tế bào là gì? Trong hàng tháng trời, như những rabbi mộ đạo, chúng ta đã tuôn ra bao nhiêu tổ hợp giữa các con chữ của Cuốn sách. GCC, CGC, GCG, CGG. Điều môi ta nói, các tế bào của ta học. Tế bào của tôi làm gì? Chúng chế ra một Kế hoạch khác, và giờ chúng đang vận hành theo cách của riêng chúng, sáng tạo ra một lịch sử, một lịch sử độc nhất, riêng biệt. Các tế bào của tôi đã học được rằng anh có thể báng bổ bằng cách đảo lộn trật tự Cuốn sách, và tất cả sách trên đời này. Và giờ chúng đã học được cách thực hiện điều ấy với cơ thể tôi. Chúng đảo ngược, đổi chỗ, luân chuyển nhau, hóa thân thành những tế bào chưa từng nghe tới trên đời, những tế bào mới vô nghĩa, hoặc mang những nghĩa đối nghịch với nghĩa đúng đắn. Phải có một nghĩa đúng và nghĩa sai, nếu không anh sẽ chết. Vô tín, các tế bào của tôi giỡn chơi mù quáng.

“Jacopo ạ, trong khi tôi vẫn còn đọc được, suốt những tháng qua tôi đã đọc từ điển, tôi học lịch sử từ ngữ, để hiểu được điều gì đang xảy ra trong cơ thể tôi. Tôi học như một rabbi. Anh đã bao giờ nghiền ngẫm rằng thuật ngữ ngôn ngữ học ‘metathesis - hoán vị’ tương tự với thuật ngữ ung thư học ‘metastasis - di căn’ không? Hoán vị là gì? Thay vì ‘clasp’ người ta nói ‘claps’. Thay vì ‘beloved’ người ta nói ‘be-voled’. Đó là temurah. Từ điển nói rằng phép hoán vị metathesis có nghĩa là chuyển vị hoặc đổi chỗ cho nhau, trong khi metastasis chỉ sự thay đổi và chuyển dời. Từ điển mới ngu ngốc làm sao! Gốc từ chỉ là một. Dù là động từ metatithemi hay động từ methistemi thì cũng vậy. Metatithemi có nghĩa là tôi can thiệp, tôi chuyển dịch, tôi di dời, tôi thay thế, tôi thủ tiêu một điều luật, tôi thay đổi một nghĩa. Còn methistemi? Cũng vậy thôi: tôi xê dịch, tôi biến đổi, tôi hoán chuyển, tôi bẻ hướng những dập khuôn, tôi buông bỏ tri giác. Và khi chúng ta kiếm tìm những ý nghĩa bí mật bên kia con chữ, tất cả chúng ta buông bỏ tri giác. Và các tế bào của tôi cũng vậy, rất tuân thủ, đầy trách nhiệm. Đó là lý do tôi đang chết, Jacopo, và anh biết điều đó.”

“Anh nói vậy vì anh đang bệnh...”

“Tôi nói như thế này bởi vì rút cục tôi cũng hiểu thấu đáo về cơ thể mình. Tôi đã nghiên cứu nó ngày này qua ngày khác, tôi biết điều gì đang xảy ra bên trong nó, nhưng tôi không cách nào can thiệp, các tế bào không còn tuân lệnh nữa. Tôi đang chết dần chết mòn bởi vì tôi đã thuyết phục bản thân rằng không có trật tự nào cả, rằng anh có thể làm bất cứ điều gì anh muốn với bất cứ văn bản nào. Tôi đã suốt đời thuyết phục bản thân về điều này, tôi đây, với bộ não của chính mình. Và bộ não của tôi hẳn đã truyền thông điệp tới các tế bào. Tại sao tôi lại nên trông đợi chúng thông thái hơn bộ não của tôi? Tôi đang chết bởi vì chúng ta đã buông thả theo những tưởng tượng vượt quá giới hạn.”

“Nghe này, điều đang xảy ra với anh không can hệ gì với Kế hoạch của chúng ta.”

“Không, thật sao? Vậy thì hãy giải thích điều đang xảy ra với anh đi. Thế giới đang cư xử giống như những tế bào của tôi.”

Anh ngả người ra sau, kiệt sức. Bác sĩ đi vào thầm thì với Belbo rằng không nên giáng sự căng thẳng đến chừng này lên một người sắp chết.

Belbo đi, và đó là lần cuối cùng anh ta gặp Diotallevi.

Tốt thôi, anh ta viết, cảnh sát đang săn lùng tôi vì cùng một nguyên nhân như nguyên nhân làm Diotallevi mắc ung thư. Ông bạn khốn khổ, anh ấy sắp chết, còn tôi, người không bị ung thư, tôi đang làm gì? Tôi sẽ tới Paris để tìm nguyên lý của ung thư.

Nhưng anh ta không chịu nhượng bộ ngay. Anh ta giam mình trong căn hộ bốn ngày liền, xem lại từng câu trong các file của mình để tìm một lời giải thích. Rồi anh ta viết ra bài tường thuật này, một tuyên ngôn cuối cùng, có thể nói như vậy, kể nó cho chính bản thân, cho Abulafia, cho tôi, hay bất kỳ ai khác có thể đọc được. Và cuối cùng, vào Thứ ba, anh ta đi.

Tôi tin rằng Belbo tới Paris để nói với họ rằng chẳng có bí mật nào cả, rằng bí mật thực sự là hãy để tế bào vận hành theo sự thông thái bản năng của chính chúng, rằng việc tìm kiếm những bí ẩn bên dưới bề mặt đã khiến cho thế giới chỉ còn là một căn bệnh ung thư đáng ghét, và rằng trong toàn bộ nhân loại trên đời này, kẻ đáng ghét nhất, kẻ ngu ngốc nhất là chính Belbo, người không biết gì mà đã bịa ra mọi thứ. Một bước đi như vậy hẳn khiến anh ta phải trả giá đắt, nhưng anh ta đã chấp nhận trong quá lâu cái định đề rằng mình là một thằng hèn, và De Angelis chắc chắn đã cho anh ta thấy rằng anh hùng trên đời rất ít.

Ở Paris, sau cuộc gặp đầu tiên, hẳn Belbo phải nhận ra rằng Họ sẽ không tin anh ta. Những lời của anh ta quá thiếu kịch tính, quá đơn giản. Họ muốn là muốn một mặc khải, về cái đau khi phải chết. Belbo chẳng có mặc khải nào để trao, và - sự hèn nhát cuối cùng của anh ta - anh ta sợ chết. Vậy nên anh ta cố gắng xóa dấu vết, và anh ta gọi cho tôi. Nhưng Họ đã tóm được anh ta.