Bởi vậy khi một Thầy Kabbalah Vĩ đại muốn nói với bạn điều gì, điều mà người nói sẽ không phù phiếm, thô tục, thông thường, mà đúng hơn là một bí ẩn, một lời tiên tri...

− Thomaso Garzoni, Il Theatro de vari e diversi cervelli mondani,

Venice, Zanfretti, 1583, discorso XXXVI

Các bản minh họa tôi tìm thấy ở Milan và Paris không đủ dùng. Signor Garamond cho phép tôi tới Viện bảo tàng Đức ở Munich vài ngày.

Buổi tối tôi lui tới các quán bar vùng Schwabing - hay những hầm mộ khổng lồ nơi các ông lão để ria mặc quần soóc dây đeo chơi nhạc và những cặp tình nhân mỉm cười với nhau qua làn khói dày từ món lợn hấp bốc lên trên những vại bia cỡ một lít - còn chiều thì tôi lục lọi các tập catalog bản sao. Đôi lúc tôi rời kho tư liệu mà lang thang trong viện bảo tàng, nơi mỗi phát minh nhân loại đều được tái dựng. Anh nhấn một cái nút, thế là sa bàn của công cuộc thăm dò dầu mỏ hiện lên sống động với những mũi khoan đang miệt mài quay, anh bước chân vào một tàu ngầm thực sự, anh khiến những hành tinh quay quanh trục, anh giả vờ sản xuất a xít và các phản ứng dây chuyền. Một Viện bảo tồn ít tính Gothic, hoàn toàn hướng về tương lai, đầy chật những tốp học sinh ngỗ nghịch được dạy rằng cần lý tưởng hóa các kỹ sư.

Ở Viện bảo tàng Đức, anh cũng học được mọi thứ về mỏ: anh trèo xuống một chiếc thang và thấy mình đang ở trong một khu mỏ đủ cả những đường hầm, thang máy để vận chuyển người và ngựa, những lối đi chật hẹp có bọn trẻ bị bóc lột gầy nhẳng (làm bằng sáp, tôi hy vọng như vậy) đang trườn bò. Anh đi theo những đường hầm tối tăm bất tận, anh dừng lại bên rìa những hố sâu hun hút không đáy, anh thấy lạnh buốt tận xương, và anh hầu như cảm thấy một luồng khí mỏ phả tới. Tất cả đều bằng cỡ thật.

Tôi đang lang thang trong một đường hầm, tuyệt vọng không biết có còn được thấy lại ánh sáng mặt trời chăng thì chạm mặt một người đàn ông đang nhìn xuống qua rào chắn, một người khiến tôi ngờ ngợ. Khuôn mặt nhăn nheo, nhợt nhạt, tóc trắng như cước, nom giống con cú. Nhưng quần áo thì không khớp, tôi đã từng thấy khuôn mặt ấy, trên một bộ đồng phục nào đó. Cảm giác giống như sau nhiều năm gặp lại một mục sư giờ khoác áo dân thường, hay một thầy dòng Capuchin không có râu xồm. Người đàn ông nhìn lại tôi, cũng thoáng ngần ngừ. Và như chuyện vẫn thường xảy ra trong những tình huống tương tự, có một cuộc đọ mắt lén lút nho nhỏ trước khi ông ta chủ động trước và chào tôi bằng tiếng Ý. Đột nhiên tôi hình dung ra ông ta trong bộ đồ thường nhật: nếu đeo một cái tạp dề dài màu vàng, hẳn sẽ là Signor Salon: À. Salon, người nhồi bông thú. Xưởng của ông ta nằm ngay sát văn phòng của tôi trên hành lang nhà máy cũ nơi tôi đóng vai Marlowe về văn hóa. Đôi lần tôi chạm mặt ông ta trên cầu thang và chúng tôi gật đầu chào nhau.

“Lạ,” ông ta nói, chìa tay ra. “Chúng ta đã là hàng xóm láng giềng bao lâu vậy mà cuối cùng ta lại làm quen nhau trong lòng trái đất ở một nơi cách xa ngàn dặm.”

Chúng tôi trao nhau vài lời lịch sự. Tôi có ấn tượng rằng ông ta biết chính xác tôi làm gì, đó đại loại cũng có thể coi là một thành tích bởi vì chính tôi cũng không biết chắc. “Làm sao mà anh lại ở trong một viện bảo tàng công nghệ nhỉ? Tôi cứ nghĩ nhà xuất bản của anh làm các thứ về tâm linh chứ?”

“Làm sao ông biết vậy?”

“Ồ,” ông ta mơ hồ khoát tay, “mọi người nói, tôi có nhiều khách hàng...”

“Những kiểu người nào tìm tới người nhồi bông thú?”

“Anh cũng giống như mọi người khác đang nghĩ đây không phải một nghề nghiệp bình thường cho lắm. Nhưng tôi không hề thiếu khách và khách của tôi thì có đủ kiểu: các viện bảo tàng, các nhà sưu tập cá nhân.”

“Tôi không hay thấy thú nhồi bông trong các nhà,” tôi nói.

“Không ư? Còn tùy anh tới nhà nào... Hoặc các căn hầm.”

“Để thú nhồi bông trong hầm?”

“Một số người cất trong hầm. Không phải máng cỏ nào cũng tắm trong ánh nhật nguyệt. Tôi quả có nghi ngờ những khách hàng như vậy, nhưng anh biết rồi đấy: Công việc là công việc... Tôi nghi ngờ mọi thứ dưới lòng đất.”

“Vậy ông đang lang thang trong những đường hầm làm gì đây?”

“Tôi đang kiểm tra. Tôi không tin thế giới dưới lòng đất, nhưng tôi muốn hiểu nó. Không có nhiều cơ hội. Các hang [toại] đạo La Mã, anh sẽ gợi ý vậy. Làm gì có bí ẩn ở đó, chật ních khách du lịch, và mọi thứ đều nằm dưới tầm kiểm soát của Giáo hội. Rồi cả hệ thống cống ngầm của Paris nữa... Anh đã qua đó chưa? Có thể tham quan vào các thứ Hai, thứ Tư và thứ Bảy cuối cùng của mỗi tháng. Nhưng chỗ ấy cũng thu hút khách du lịch. Đương nhiên ở Paris cũng có các hầm mộ và hang động. Chưa kể đường tàu điện ngầm. Anh đã tới số 145 phố Lafayette chưa?”

“Tôi phải thú thật là chưa.”

“Nơi đó hơi xa, nằm giữa ga Đông và ga Bắc. Một tòa nhà thoạt nhìn không có gì nổi bật. Nhưng nếu anh nhìn kỹ hơn, anh sẽ nhận ra rằng mặc dù cửa trông có vẻ bằng gỗ, nhưng thật ra nó là cửa sắt sơn, và cửa sổ có vẻ thuộc về những căn phòng bỏ hoang hàng thế kỷ. Người ta đi qua và không biết sự thật.”

“Sự thật nào?”

“Rằng ngôi nhà đó là giả. Nó chỉ là mặt tiền, không hề có phòng ốc, nội thất gì sất. Nó thực ra là một cái ống khói, một ống thông gió dùng để thoát hơi nước cho đường tàu điện ngầm trong khu vực. Và một khi anh biết điều này, anh cảm thấy mình đang đứng ở cửa vào thế giới dưới lòng đất: nếu anh có thể xuyên qua những bức tường đó, anh sẽ thâm nhập vào Paris ngầm. Tôi đã có cơ hội ở hàng giờ liền trước cánh cửa che giấu cánh cửa của mọi cánh cửa ấy, điểm xuất phát của hành trình tới tâm trái đất. Anh nghĩ vì sao họ lại làm ra nó?”

“Để thông gió cho đường tàu điện ngầm như ông vừa nói.”

“Nếu chỉ vì thế thì vài ống thông gió là đủ. Không, khi tôi thấy những lối đi ngầm ấy, tôi sinh nghi. Anh có biết tại sao không?”

Khi ông ta nói về bóng tối, cơ hồ từ ông ta tỏa ra ánh sáng. Tôi hỏi sao ông ta lại sinh nghi.

“Bởi vì nếu những Thủ lĩnh Thế giới là có thật, họ chỉ có thể nương náu dưới lòng đất: đây là một sự thật mà tất cả đều cảm thấy nhưng ít người dám thốt ra. Có lẽ chỉ có một người đủ dũng khí để nói ra điều ấy trên sách là Saint-Yves d’Alveydre. Anh biết ông ấy chứ?”

Có lẽ tôi đã nghe đến cái tên này từ miệng một trong các Quỷ giả của chúng tôi, nhưng tôi không chắc lắm.

“Ông ấy là một trong những người nói với chúng ta về Agarttha, trung tâm đầu não dưới lòng đất của Vua Thế giới, trung tâm huyền học của Đồng trị” người nhồi bông thú nói. “Ông ấy không biết sợ, ông ấy có lòng tin vững chắc vào bản thân. Nhưng sau ông ấy, tất cả những ai dám hé răng đều bị loại bỏ, bởi vì họ biết quá nhiều.”

Trong khi chúng tôi đi dọc đường hầm, Signor Salon cứ bồn chồn nhìn lối vào các ngóc ngách mới, như thể đang tìm kiếm trong những vùng tối kia sự xác nhận cho các nghi ngờ của mình.

“Đã bao giờ anh tự hỏi vì sao trong thế kỷ qua tất cả các thủ đô lớn đều vội vã xây đường tàu điện ngầm không?”

“Để giải quyết vấn đề giao thông chăng?”

“Trước khi có ô tô, khi mới chỉ có xe ngựa kéo ư? Với một người có trí tuệ như anh thì tôi trông đợi một giải thích sâu sắc hơn.”

“Ông có cách giải thích sâu sắc khác?”

“Có lẽ,” Signor nói, và ông ta trở nên trầm ngâm, mơ màng. Câu chuyện dừng ở đó. Rồi ông ta bảo mình phải đi. Nhưng sau khi bắt tay tôi, ông ta nấn ná vài giây, như thể có một ý tưởng nào đó lóe ra trong đầu. “Vừa hay, viên đại tá đó - tên anh ta là gì nhỉ? - người dạo trước đã tới Garamond để nói chuyện với các anh về một kho báu của hiệp sĩ dòng Đền ấy... anh có tin tức gì của anh ta không?”

Câu hỏi như một cái tát vào mặt tôi, một sự phô diễn hiểu biết một cách tàn bạo và hớ hênh về một điều mà tôi coi là riêng tư và chôn chặt. Tôi muốn hỏi vì sao ông ta biết, nhưng tôi sợ. Tôi tự giới hạn mình trong việc đáp lại bằng một giọng đạm nhiên, “Ồ, cái chuyện xa xưa ấy. Tôi quên tiệt rồi. Nhưng vừa hay: Vì sao ông lại nói vừa hay?”

“Tôi đã nói vậy sao? À vâng, ừm, có vẻ tôi thấy anh ta đã khám phá ra điều gì đó, dưới lòng đất...”

“Làm sao ông biết?”

“Thật tình tôi không thể nói được. Tôi không nhớ ai đã kể cho tôi. Một vị khách cũng nên. Nhưng tôi luôn tò mò khi liên quan tới thế giới dưới lòng đất. Chút chứng cuồng của người già thôi. Chào nhé.”

Ông ta đi mất còn tôi đứng đó, tư lự về ý nghĩa của cuộc chạm mặt này.