Điên cuồng có một mái nhà khổng lồ
Nhận người đến từ mọi nẻo,
Đặc biệt nếu họ dư dật vàng trong túi.
− Sebastian Brant, Das Narrenschiff, 1494, 46
Tôi tỉnh dậy lúc hai giờ chiều, mụ mị, giảm trương lực. Tôi nhớ rất rõ mọi thứ, nhưng tôi không biết liệu những gì tôi nhớ có thật không. Ý nghĩ đầu tiên của tôi là chạy xuống dưới kia mua báo; rồi tôi tự bảo mình rằng thậm chí nếu một đạo quân Thổ có lao vào Viện bảo tồn ngay sau sự kiện kia thì tin đó cũng không có thời gian mà xuất hiện trên báo sáng.
Ngoài ra, Paris có những thứ khác để quan tâm vào hôm đó. Nhân viên lễ tân báo với tôi ngay khi tôi xuống uống cốc cà phê. Thành phố đang trong cơn náo động. Nhiều ga tàu điện ngầm đóng cửa; một số nơi cảnh sát đang dùng lực lượng để giải tán đám đông; sinh viên đông như kiến cỏ, họ đang đi quá xa.
Tôi tìm thấy số của bác sĩ Wagner trong danh bạ điện thoại. Tôi thử gọi, nhưng đương nhiên văn phòng của ông ta đóng cửa vào ngày Chủ nhật. Dù sao đi nữa, tôi phải đi kiểm tra lại Viện bảo tồn. Nó mở cửa vào chiều Chủ nhật.
Ở khu Latin, hàng đoàn người đang hò hét khua cờ. Trên Ile de la Cité tôi thấy hàng rào chướng ngại vật của cảnh sát. Có tiếng súng từ xa vẳng lại. Hẳn năm ‘68 cũng thế này. Ở Sainte-Chapelle hẳn phải có một cuộc đụng độ, tôi ngửi thấy mùi lựu đạn cay. Tôi nghe thấy người ta xông vào nhau, tôi không biết đó là sinh viên hay cảnh sát; mọi người quanh tôi đều đang chạy. Một số người nấp sau hàng rào cảnh sát, trong khi vài người khác ẩu đả trên phố. Thật đáng hổ thẹn: tôi đứng đây với nền tư bản đang già cỗi đi, chờ cuộc cách mạng lắng xuống.
Rồi con đường quang quẻ lại, và tôi lần theo những con phố nhỏ quanh khu Halles già cỗi, cho tới khi tôi lần nữa ở phố Saint-Martin. Viện bảo tồn đang mở cửa, với sân trước màu trắng của nó, tấm biển trên mặt tiền: “Conservatoire des Arts et Metiers, thành lập theo nghị định của Hội nghị Quốc ước vào ngày 19 tháng Vụ Nho, năm III... ở nơi trước kia là tu viện Saint-Martin-des-Champs được xây dựng vào thế kỷ 11.” Mọi thứ bình thường, với một đám đông nhỏ ngày Chủ nhật không biết gì đến cuộc hội hè của đám sinh viên.
Tôi bước vào trong - Chủ nhật miễn phí vé - và mọi thứ như vẫn thế vào lúc năm giờ chiều hôm qua. Những người bảo vệ, những vị khách, Con lắc ở chỗ quen thuộc của nó... Tôi tìm kiếm những dấu hiệu về chuyện đã xảy ra, nhưng nếu nó có từng xảy ra, ai đó đã xóa sạch toàn bộ. Nếu nó từng xảy ra.
Tôi không nhớ tôi đã trải qua chiều hôm đó như thế nào. Tôi cũng không nhớ tôi đã thấy gì, lang thang trên phố, lúc lúc lại bị buộc phải rẽ vào ngõ để tránh một cuộc ẩu đả. Tôi gọi về Milan, chỉ để kiểm tra, quay số của Belbo, rồi Lorenza. Cả Nhà xuất bản Garamond, tất nhiên là đóng cửa.
Khi tôi ngồi đây tối nay, tất cả điều đó xảy ra ngày hôm qua. Nhưng giữa ngày hôm kia và đêm nay, một vĩnh hằng đã trôi qua.
Đến sẩm tối tôi nhận ra mình vẫn chưa ăn gì. Tôi muốn yên tĩnh, và có chút an ủi nhỏ. Gần Forum des Halles tôi bước vào một nhà hàng hứa hẹn có món cá. Có quá nhiều cá. Bàn tôi nhìn thẳng sang một bể cá. Một vũ trụ đủ kỳ quái để lần nữa nhấn chìm tôi vào hoang tưởng. Chẳng có gì là vô tình. Con cá đó tựa hồ một tu sĩ Tĩnh tọa mắc chứng hen suyễn đã mất niềm tin và buộc tội Chúa vì đã giảm bớt ý nghĩa của vũ trụ. Sabaoth, Sabaoth*, sao người có thể xấu xa đến độ khiến tôi tin rằng người không tồn tại? Thịt đang bọc lấy thế giới như chứng hoại tử... Con cá đó trông như Minnie; nó chớp hàng mi dài và chu môi thành hình trái tim. Chuột Minnie là hôn thê của Mickey. Tôi ăn món salade folle với cá tuyết mềm nhũn như thịt trẻ con. Kèm mật ong và tiêu. Nhóm Phaolô ở đây. Con cá kia lướt giữa san hô như chiếc phi cơ của Bréguet, nhàn tản đập đôi cánh mềm như loài bướm; hiếm có cơ hội nó thấy người lùn của mình bị bỏ rơi nơi đáy lò luyện giả kim, giờ trên mình có một lỗ thủng, bị ném vào đám rác đối diện ngôi nhà của Flamel. Và giờ một con cá dòng Đền, toàn thân vũ trang sắc đen, đang kiếm tìm Noffo Dei. Nó bơi sượt qua con tu sĩ Tĩnh tọa hen kia, kẻ đang trầm ngâm định hướng, cau có, về phía Cái Bất khả thuyết. Tôi quay đi. Bên kia con phố, tôi liếc thấy biển hiệu của một nhà hàng khác, Chez R... Rosie Cross? Reuchlin? Rosispergius? Rachkovskyragotgkyzarogi? Chữ ký, chữ ký...
Chúa các đạo bình [một trong những danh xưng chỉ Thiên Chúa trong Cựu ước].
Xem nào. Cách tốt nhất để làm ê mặt Quỷ dữ là khiến lão tin rằng mi không tin sự tồn tại của lão. Không có bí ẩn nào trong chuyến bay ngang qua Paris của mi, trong hình ảnh Ngọn Tháp trong mắt mi. Thoát ra khỏi Viện bảo tồn sau những gì mi đã chứng kiến, hoặc tin là mi đã chứng kiến, và coi thành phố này chẳng qua như cơn ác mộng, chuyện đó rất bình thường. Nhưng tôi đã thấy gì trong Viện bảo tồn chứ?
Tôi tuyệt đối phải nói chuyện với bác sĩ Wagner. Tôi không biết tại sao, nhưng tôi phải vậy. Nói chuyện là panacea. Liệu pháp ngôn từ.
Tôi đã sống cho qua thời gian như thế nào cho tới sáng nay? Tôi vào một rạp chiếu phim nơi người ta đang chiếu Người đàn bà Thượng Hải của Orson Welles. Khi cảnh những chiếc gương xuất hiện, tôi không chịu nổi, liền bỏ đi ra. Nhưng có thể đó không phải sự thực, có thể tôi chỉ đang tưởng tượng ra mọi chuyện.
Sáng nay tôi gọi cho bác sĩ Wagner vào lúc chín giờ. Cái tên Garamond khiến tôi qua được bàn thư ký; vị bác sĩ dường như nhớ tôi, và, ấn tượng bởi sự khẩn cấp trong giọng tôi, ông ta bảo hãy tới ngay, vào chín giờ ba mươi, trước các cuộc hẹn thường nhật khác của ông ta. Ông ta có vẻ thân mật, cảm thông.
Có phải tôi cũng tưởng tượng ra nốt cuộc viếng thăm bác sĩ Wagner? Thư ký hỏi những thông tin cần thiết về tôi, chuẩn bị một tấm thẻ, bảo tôi trả tiền trước. May mà tôi đặt vé khứ hồi.
Một văn phòng diện tích khiêm tốn, không đi văng. Cửa sổ trông ra sông Seine. Ở bên trái, bóng của Ngọn Tháp. Bác sĩ Wagner tiếp tôi với sự nhã nhặn chuyên nghiệp. Giờ tôi không còn là nhà xuất bản của ông ta, tôi là bệnh nhân của ông ta. Với một cái khoát tay rộng, ông ta bảo tôi ngồi đối diện và “Et alors?”* Ông ta nói vậy, rồi đẩy ghế xoay một cái, quay lưng về phía tôi. Ông ta ngồi đầu cúi, hai bàn tay vỗ vào nhau. Tôi chẳng còn gì để làm ngoài cất tiếng.
Tiếng Pháp: Rồi sao nữa?, Sao nào?
Tôi nói, và cảm giác giống như một đầm lầy nổ tung; mọi thứ trào ra, từ đầu đến cuối: những gì tôi nghĩ hai năm trước, những gì tôi nghĩ năm ngoái, những gì tôi nghĩ Belbo đã nghĩ, và Diotallevi nữa. Trên tất cả, những gì đã xảy ra vào Đêm Thánh John.
Wagner không xen vào một lần nào, không gật đầu hay tỏ ý phản bác. Xét qua phản ứng của ông ta, ông ta có thể đã ngủ say. Nhưng đó hẳn là kỹ thuật của ông ta. Tôi nói, nói mãi. Liệu pháp ngôn từ.
Rồi tôi đợi ngôn từ, ngôn từ của ông ta, sẽ cứu tôi.
Wagner đứng dậy chậm, rất chậm. Không quay về phía tôi, ông ta đi vòng quanh bàn tới bên cửa sổ. Ông ta nhìn ra ngoài, tay đan lại sau lưng, chìm trong suy tưởng.
Trong im lặng, mười, mười lăm phút.
Rồi, vẫn quay lưng lại phía tôi, với giọng không âm sắc, bình thản, an ủi: “Monsieur, vous êtes fou.”*
Tiếng Pháp: Thưa ngài, ngài bị điên.
Ông ta không cử động, tôi cũng vậy. Sau năm phút nữa, tôi nhận ra rằng ông ta không định thêm vào điều gì. Vậy là xong. Kết thúc trị liệu.
Tôi bỏ đi mà không nói lời tạm biệt. Thư ký cho tôi một nụ cười rạng rỡ, và tôi thấy mình một lần nữa ở đại lộ Élisée-Reclus.
Lúc này là mười một giờ. Tôi thu dọn đồ ở khách sạn và lao ra sân bay. Tôi phải đợi hai tiếng đồng hồ. Trong lúc ấy, tôi gọi cho nhà xuất bản Garamond, phí người nghe chịu, bởi vì tôi không còn một xu lẻ nào. Gudrun bắt máy. Chị ta dường như chậm hiểu hơn bình thường, tôi phải hét lên ba lần để chị ta nói Sì, oui, vâng, rằng chị ta sẽ nhận cuộc gọi.
Chị ta đang khóc: Diotallevi đã chết vào giữa đêm thứ Bảy.
“Và không một ai, không một người bạn nào của anh ấy có mặt trong đám tang sáng nay. Thật đáng xấu hổ! Thậm chí Signor Garamond cũng không! Họ nói ông ấy đang ở nước ngoài. Chỉ có tôi, Grazia, Luciano, và một ông mặc toàn đồ đen, để râu quai nón, tóc mai xoăn tít, đội mũ to: ông ta trông như nhân viên nhà tang lễ. Có Chúa biết ông ta từ đâu ra. Nhưng cậu ở đâu, Casaubon? Và Belbo đâu? Chuyện gì đang xảy ra thế này?”
Tôi lầm bầm gì đó giải thích rồi gác máy. Người ta đang gọi khách cho chuyến bay của tôi, và tôi lên máy bay.
